VaryeteŞunun bir çeşidi: Akik
Botsvana akiği
SiO₂Botswana agate
Doğu Botsvana'nın eski bazaltlarından çıkan, pembe, mor, gri, siyah ve beyaz ince bantlarıyla tanınan küçük akik yumruları.
- Halk arasında: Yarı değerli taş
Kısaca
Botsvana akiği, Güney Afrika'daki Botsvana'nın doğusunda, yaklaşık 180 milyon yıllık Karoo bazaltlarındaki gaz boşluklarında oluşan bir akik çeşididir. Genellikle 2,5–5 cm çapında küçük yumrular hâlinde bulunur ve kesildiğinde pembe, mor, gri, siyah ve beyaz renkte, birbirine çok yakın, ince bantlar gösterir. Bu yumuşak renkler ve sık, düzenli bantlar onu öteki akiklerden ayırır.
Görseller
Nasıl oluşur?
Yaklaşık 180 milyon yıl önce, Jura döneminde, Güney Afrika’nın büyük bir bölümünü Karoo lav akıntıları kapladı. Lav soğurken içinde kalan gaz kabarcıkları bazaltta küçük boşluklar bıraktı. Sonradan bu boşluklara silisli su ya da silis jeli sızdı; boşluk dolduktan sonra silis katman katman kristallenerek ince bantlı akik yumrularını oluşturdu. Her bandın silis, su ve renk veren eser element oranı farklıdır; bantların rengi bu farktan gelir.
Akik kristallenip yaşlandıkça yoğunlaşır ve hafifçe büzülür. Boşluğun duvarıyla akik arasında kalan aralığı yumuşak, yeşil bir kil (seladonit) doldurur; bu yüzden ayrışmamış Botsvana akiklerinin dışı yeşil bir kabukla kaplıdır. Bazalt aşınınca sert akik yumruları serbest kalır ve toprağın yüzeyine çıkar.
Ne işe yarar?
- Takı: Boncuk, kabaşon, kolye ucu ve yüzük taşı olarak kullanılır; ince bantları kesilip parlatılınca iyi görünür.
- Süs ve koleksiyon: Bütün yumrular ikiye kesilip parlatılarak koleksiyon ve dekorasyon için satılır.
- Ekonomi: Akik, küçük ölçekli de olsa Botsvana’nın madene dayalı ekonomisine katkı yapar; çıkarma, işleme ve takı yapımında iş olanakları yaratır.
Nerede ve nasıl toplanır?
Botsvana akikleri başlıca ülkenin doğusundaki Orta Bölge’de, Bobonong çevresinde, Motloutse Nehri boyunca ve Bobonong’un güneybatısındaki Serowe yöresinde bulunur. Yağmur mevsiminden sonra nehir boyundaki tarlalar, aşınan bazalttan ayrılmış akiklerle dolar ve taşlar çoğunlukla yüzeyden toplanır. Mahalapye ve Kanye çevrelerinde daha az miktarda akik vardır; buralarda yumrular gevşek çakıl hâlinde değil, kayacın içine gömülü bulunur. Aynı Bobonong yöresinde, beyaz zeminde yeşil çizgileri olan ve yerel olarak “yeşil yosun akiği” ya da gorgonzola peyniri benzetmesiyle “gorgonzola” denen bir taş da çıkar; bilimsel çalışmalar bunun aslında akik değil, mikrokristalin kuvars olduğunu göstermiştir.
Değerini ne belirler?
Botsvana akiğinin değerini en çok bantların inceliği ve düzeni, renklerin doğallığı ve çekiciliği belirler: pembe, mor ve gri tonların keskin, sık bantlarla bir arada olduğu parçalar en çok aranır. Yumrular küçük olduğu için iri ve çatlaksız parçalar daha değerlidir. Kesim ve cila kalitesi de önemlidir. Bol bulunan bir süs taşıdır; boyanmamış, doğal renkli olması değerini korur.
Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.
Nasıl tanınır?
- 1
Kesilmiş yüzeyde pembe, mor, gri, siyah ve beyaz renkli, çok ince ve sık, iç içe bantlar görülür.
- 2
Yumrular küçüktür, çoğunlukla 2,5–5 cm çapındadır; ayrışmamış ham yumruların dışı yeşilimsi bir kil kabukla kaplıdır.
- 3
Akik gibi serttir (6,5–7): camı çizer, çelik bıçak onu çizemez.
- 4
Renkleri yumuşak ve doğal tonlardadır; neon gibi parlak pembe, mor ya da mavi akikler büyük olasılıkla boyanmıştır.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Boyanmış başka akikler: Ticari akiğin çoğu boyandığı için, pembe ya da mora boyanmış sıradan akikler Botsvana akiğine benzetilebilir. Boyalı taşlarda renk çoğunlukla aşırı canlıdır ve gözenekli bantlarda yoğunlaşır.
Yanlış bilinenler
YanlışBobonong'dan çıkan “yeşil yosun akiği” (gorgonzola) bir akiktir ve içindeki yeşil çizgiler taşlaşmış yosundur.
DoğrusuBotsvana Üniversitesi'nde yapılan bir elektron mikroskobu çalışması bu taşın akik olmadığını, mikrokristalin kuvars olduğunu gösterdi. Yeşil çizgiler yosun değil, seladonit adlı bir kil mineralidir.
Neye iyi geldiğine inanılır?
Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.
Bu taşa yüklenen anlamlar, kimin inandığıyla birlikte:
- Günümüzde kristal terapi siteleri Botsvana akiğini “değişim taşı” ve “yatıştırıcı taş” diye tanıtır; zihni ve bedeni sakinleştirdiğini ileri sürer.
- Aynı kaynaklar Botsvana akiğinin sigarayı bırakmaya yardım ettiğini, yoksunluk belirtilerini hafiflettiğini ve akciğerlere ve cilde iyi geldiğini iddia eder.
Bilim ne diyor?
Botsvana akiğinin sakinleştirdiğine, sigarayı bırakmayı kolaylaştırdığına ya da akciğerlere ve cilde iyi geldiğine dair bilimsel bir kanıt yoktur; taş, silisten oluşan ve vücutla etkileşmeyen bir kuvars türüdür. Sigarayı bırakmak isteyenler etkinliği kanıtlanmış destek için hekime ya da sigara bırakma hattına başvurmalıdır.
Bunu biliyor muydun?
Bir çalışmaya göre Botsvana'dan her yıl yaklaşık 48 ton cilalanmış akik dünyadaki takı ve süs eşyası sanayisine ihraç edilir.
Akiklerin çoğu yaklaşık 120 °C'de oluşmuş sayılır; bu, lav soğuduktan çok sonra, boşluklara sızan sıcak suların sıcaklığıdır.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Bobonong çevresi ve Motloutse Nehri boyu, Orta Bölge, Botsvana · Önemli yatakBotsvana akiklerinin başlıca kaynağı; yağmur mevsiminden sonra nehir boyundaki tarlalar kayaçtan ayrılmış akiklerle dolar
- Serowe çevresi, Orta Bölge, Botsvana · Bilinen bulunuş yeriBobonong'un güneybatısında, Karoo bazaltlarında akik bulunan ikinci bölge
- Mahalapye çevresi, Orta Bölge, Botsvana · Bilinen bulunuş yeriDaha az miktarda; akikler gevşek çakıl olarak değil, kayaca gömülü bulunur
- Kanye çevresi, Güney Bölge, Botsvana · Bilinen bulunuş yeriDaha az miktarda; akikler kayaca gömülü bulunur
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Sık sorulan sorular
Botsvana akiği nedir?
Botsvana akiği, Güney Afrika'daki Botsvana'nın doğusunda, yaklaşık 180 milyon yıllık Karoo bazaltlarındaki gaz boşluklarında oluşan bir akik çeşididir. Genellikle 2,5–5 cm çapında küçük yumrular hâlinde bulunur ve kesildiğinde pembe, mor, gri, siyah ve beyaz renkte, birbirine çok yakın, ince bantlar gösterir. Bu yumuşak renkler ve sık, düzenli bantlar onu öteki akiklerden ayırır.
Botsvana akiği ne işe yarar?
Takı: Boncuk, kabaşon, kolye ucu ve yüzük taşı olarak kullanılır; ince bantları kesilip parlatılınca iyi görünür. Süs ve koleksiyon: Bütün yumrular ikiye kesilip parlatılarak koleksiyon ve dekorasyon için satılır. Ekonomi: Akik, küçük ölçekli de olsa Botsvana'nın madene dayalı ekonomisine katkı yapar; çıkarma, işleme ve takı yapımında iş olanakları yaratır.
Botsvana akiği ne kadar serttir?
Mohs sertlik ölçeğinde 6,5–7 değerindedir. Camı ve çeliği çizer; çelik bıçak onu çizemez. Özgül ağırlığı 2,59–2,61 g/cm³’tür.
Botsvana akiği nerede bulunur?
Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Bobonong çevresi ve Motloutse Nehri boyu, Orta Bölge, Botsvana; Serowe çevresi, Orta Bölge, Botsvana; Mahalapye çevresi, Orta Bölge, Botsvana; Kanye çevresi, Güney Bölge, Botsvana.
Botsvana akiği gerçek mi, nasıl anlaşılır?
Kesilmiş yüzeyde pembe, mor, gri, siyah ve beyaz renkli, çok ince ve sık, iç içe bantlar görülür. Yumrular küçüktür, çoğunlukla 2,5–5 cm çapındadır; ayrışmamış ham yumruların dışı yeşilimsi bir kil kabukla kaplıdır. Akik gibi serttir (6,5–7): camı çizer, çelik bıçak onu çizemez. Boyanmış başka akikler: Ticari akiğin çoğu boyandığı için, pembe ya da mora boyanmış sıradan akikler Botsvana akiğine benzetilebilir. Boyalı taşlarda renk çoğunlukla aşırı canlıdır ve gözenekli bantlarda yoğunlaşır.
Botsvana akiği değerli mi?
“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 5. basamaktadır: Süs taşı. Botsvana akiğinin değerini en çok bantların inceliği ve düzeni, renklerin doğallığı ve çekiciliği belirler: pembe, mor ve gri tonların keskin, sık bantlarla bir arada olduğu parçalar en çok aranır. Yumrular küçük olduğu için iri ve çatlaksız parçalar daha değerlidir. Kesim ve cila kalitesi de önemlidir. Bol bulunan bir süs taşıdır; boyanmamış, doğal renkli olması değerini korur.
Botsvana akiği neye iyi gelir?
Günümüzde kristal terapi siteleri Botsvana akiğini “değişim taşı” ve “yatıştırıcı taş” diye tanıtır; zihni ve bedeni sakinleştirdiğini ileri sürer. Aynı kaynaklar Botsvana akiğinin sigarayı bırakmaya yardım ettiğini, yoksunluk belirtilerini hafiflettiğini ve akciğerlere ve cilde iyi geldiğini iddia eder. Botsvana akiğinin sakinleştirdiğine, sigarayı bırakmayı kolaylaştırdığına ya da akciğerlere ve cilde iyi geldiğine dair bilimsel bir kanıt yoktur; taş, silisten oluşan ve vücutla etkileşmeyen bir kuvars türüdür. Sigarayı bırakmak isteyenler etkinliği kanıtlanmış destek için hekime ya da sigara bırakma hattına başvurmalıdır. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.
Ailesi
Kaynaklar
- Optical Features, Microstructure and Microanalysis of Botswana Agates (Jain, Coetzee & Diskin), Botswana Notes and Records 45 · University of Botswana, 2015
- Agate · Wikipedia
- Karoo-Ferrar · Wikipedia
- Motloutse River · Wikipedia
- Serowe · Wikipedia
- Mahalapye · Wikipedia
- Kanye, Botswana · Wikipedia
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir
Aynı basamaktaki taşlar
Ağaç opali
Odun dokusunun yerini opalın aldığı taşlaşmış ağaç: yıllık halkaları ve lifleri taşta bile seçilen, çoğu zaman sarımsı ya da kahverengi bir opal.
Almandin
En yaygın granat: adını Anadolu'daki antik Alabanda kentinden alan, koyu kırmızı ve demirli bir taş; hem takıda hem zımparada kullanılır.
Amazonit
Turkuaza benzeyen yeşil-mavi bir feldispat: mikroklinin çeşidi, üç bin yılı aşkın süredir takıda kullanılıyor, ama kurşun salabilir.