VaryeteŞunun bir çeşidi: Kalsedon
Akik
SiO₂Agate
Kalsedonun bantlı çeşidi: volkanik kayaç boşluklarında katman katman büyür, her kesildiğinde başka bir desen gösterir.
Diğer adları: Agat
- Süs taşı
- Değerli taş
Kısaca
Akik, renkli ve yarı saydam bantlardan oluşan bir kalsedon çeşididir. Çoğunlukla eski lav kayaçlarındaki gaz boşluklarına sızan silisli suların silisi katman katman çökeltmesiyle oluşur. Bu yüzden kesilip parlatıldığında iç içe halkalar ya da dalgalı bantlar görülür.
Nasıl oluşur?
Lav soğurken içinde kalan gaz kabarcıkları kayaçta boşluklar bırakır. Sonradan bu boşluklara sızan silisyumca zengin sular, silisi katman katman çökeltir ve boşluk dıştan içe doğru dolar. Suyun bileşimi zaman içinde değiştikçe katmanların rengi ve saydamlığı da değişir; demir bileşikleri kırmızı, kahverengi ve sarı tonları verir. Boşluk tamamen dolmazsa merkezde kuvars ya da ametist kristalleriyle kaplı bir geod kalabilir. Akik başka kayaçlardaki çatlaklarda ve yumrularda da oluşabilir.
Neden boyanır?
Akiğin bazı bantları ötekilerden daha gözeneklidir ve boyayı daha fazla emer. Bu özellik uzun zamandır taşın renklerini koyulaştırmak ya da tamamen değiştirmek için kullanılır. Bu yüzden ticari akiklerin çoğu boyanmıştır; doğal görünmeyen, çok canlı renkler buna işaret eder.
Türkiye’de akik
Yozgat yöresinden çıkan beyaz ve mor-mavi bantlı akikler süs taşı piyasasında aranır. 2022’de yayımlanan bir çalışma, mor-mavi rengin ametisttekine benzer demir kaynaklı renk merkezlerinden ve bantlardaki tanelerin çok küçük olmasından kaynaklandığını gösterdi. Eskişehir’in Sarıcakaya ilçesinde mavi kalsedonla birlikte akik yumruları da bulunur.
Nasıl tanınır?
- 1
Kuvars ailesindendir ve serttir (6,5–7): camı çizer, çelik bıçak onu çizemez.
- 2
Kesilmiş yüzeyde iç içe geçmiş, birbirini izleyen bantlar görülür; ince dilimlerin kenarından ışık sızar.
- 3
Ham akik yumruları dışarıdan çoğu zaman pürüzlü, kabuklu ve sıradan bir taş gibi görünür; deseni ancak kesilince ortaya çıkar.
- 4
Çok doygun, neon gibi parlak mavi, pembe, mor veya yeşil akikler büyük olasılıkla boyanmıştır; boya en çok gözenekli bantlarda yoğunlaşır.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Boyanmış akik: Çok yaygındır. Ticari akiğin çoğu, renklerini canlandırmak için boyanır. Bu kabul gören bir işlemdir, ancak satıcının belirtmesi gerekir.
- Cam ve plastik taklitler: Bantları fazla düzenli, baskı gibi görünebilir; cam taklitlerde hava kabarcıkları, plastikte ise belirgin bir hafiflik dikkat çeker.
- Ticarette “akik” adı bazen bantsız, düz renkli kalsedon ve kırmızı karneol için de kullanılır. Bu taşlar da kalsedondur ama bantlı akik değildir.
Bunu biliyor muydun?
Adı, Antik Yunan doğa bilgini Theophrastos'un sözünü ettiği, Sicilya'daki Achates (Akhates) ırmağından gelir.
Brezilya ve Uruguay 1900'lerden beri ticari akiğin büyük bölümünü sağlar; akik kesme ve boyama ise geleneksel olarak Almanya'daki Idar-Oberstein'da yoğunlaşmıştır.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Rio Grande do Sul, Brezilya · Önemli yatakBazalt lav akıntılarındaki boşluklarda oluşan akikler; 1900'lerden beri ticari akiğin büyük bölümünü Uruguay ile birlikte sağlar
- Artigas, Uruguay · Önemli yatak
- Idar-Oberstein, Rheinland-Pfalz, Almanya · Tarihî kaynakTarihî yerel akik yatakları; akik kesme ve boyamanın geleneksel merkezi
- Yozgat · Bilinen bulunuş yeriBeyaz ve mor-mavi bantlı akikleri bilimsel çalışmalarla incelenmiştir
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Ailesi
_(32734668126).jpg){kind=link}
Kaynaklar
- Agate · Encyclopaedia Britannica
- Atomic and microstructural origin of banded colours in purple-blue variety of agate from Yozgat Province, Turkey (Lorenzi et al.), Physics and Chemistry of Minerals 49 · Springer, 2022
- Mineralizations in the Sündikendağı deposit in the Mayıslar-Sarıcakaya (Eskişehir) Region; Gem Blue Chalcedony and Metallic Ore Outcrops (Hatipoğlu, Kibici & Chamberlain) · TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Ametist
Kuvarsın mor çeşidi: rengini kristaldeki eser miktarda demir ile doğal radyasyonun ortak etkisinden alan bir süs taşı.
Aytaşı
Yüzeyinde ay ışığı gibi süzülen mavimsi bir parıltı taşıyan feldispat; bu ışık, taşın içindeki ince katmanlardan saçılır.
Azurit
Orta Çağ ve Rönesans ressamlarının en önemli mavi boyası olan, derin mavi renkli bakır minerali.