Meteorit

Hovardit

Howardite

Vesta asteroidinin yüzeyinden gelen kırıntı taşı: ökrit ve diyojenit parçalarının karışımı; düşüşü belgelenen ilk örnek 2015'te Bingöl'e düştü.

Halk arasında: Göktaşı

İçinde iri bir ökrit kırıntısı ve diyojenit parçaları görülen, erime kabuklu bir hovardit dilimi (NWA 5489)Fotoğraf: Jon Taylor · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Kimlik kartı

Sertlik (Mohs)5–6,5

Özgül ağırlık2,83–3,21 g/cm³

Renkler

siyah (erime kabuğu)
açık gri (iç kısım)
içinde açık ve koyu renkli kırıntılar

Bileşim: Başlıca ökrit (bazalt) ve diyojenit (piroksenit) parçaları; bazen karbonlu kondrit kırıntıları ve çarpma eriyiği de bulunur. Ökritin diyojenite oranı 9:1'i aşarsa kayaç “polimikt ökrit” sayılır.
Doku: Regolit breşi: bir asteroidin yüzeyindeki toz ve kırıntı tabakasında oluşmuş, sonraki çarpmalarla gömülüp üstteki katmanların basıncıyla sertleşmiş bir kayaç.
Parlaklık: Mat
Saydamlık: Opak

Değer merdivenindeki yeri

Basamak 6/9 ·Seçkin süs ve koleksiyon taşı

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Kısaca

Hovarditler, Mars ile Jüpiter arasındaki büyük asteroit 4 Vesta'nın yüzeyinden gelen akondritlerdir ve HED meteorit ailesine aittir. Başlıca ökrit (Vesta'nın bazaltik kabuğu) ve diyojenit (kabuğun derin bölümlerindeki piroksenit) parçalarından oluşan bir “regolit breşidir”, yani asteroidin yüzeyindeki toz ve kırıntı tabakasında oluşmuş bir kayaçtır. Yaklaşık 200 farklı hovardit bilinir. 2015'te Bingöl'e düşen Sarıçiçek meteoriti, düşüşü belgelenen ilk hovardittir.

Nasıl oluşur?

Vesta, Güneş Sistemi’nin başında erimiş ve katmanlaşmış bir asteroittir. Kabuğunun üst bölümü bazaltik ökritlerden, derin bölümü piroksenitik diyojenitlerden oluşur. Milyarlarca yıl boyunca Vesta’ya çarpan cisimler bu kayaçları kırdı ve yüzeye saçtı; yüzeyde bir toz ve kırıntı tabakası (regolit) birikti.

Bu kırıntılar sonraki çarpmalarla gömüldü ve üstteki katmanların basıncıyla sertleşerek hovarditlere dönüştü. Daha sonraki büyük çarpmalar bu kayaçları uzaya fırlattı; bazı parçalar Dünya’ya ulaştı. Ökrit oranı diyojenite göre 9:1’i aşan karışımlara “polimikt ökrit” denir.

Ne işe yarar?

Vesta’nın yüzeyi: Hovarditler, Vesta’nın yüzey tabakasının örnekleridir ve NASA’nın Dawn uzay aracının gözlemleriyle karşılaştırılır.
Kaynak kraterler: Sarıçiçek çalışması, HED meteoritlerinin Vesta’daki kaynak kraterini belirlemeye yardım etti.
Çarpma tehlikesi: Vesta ailesi asteroitlerinin Dünya’ya çarpma riskinin değerlendirilmesinde kullanılır.

Türkiye’de

Düşüşü belgelenen ilk hovardit Türkiye’dedir: Sarıçiçek meteoriti, 2 Eylül 2015 gecesi Bingöl’deki Sarıçiçek köyü ve çevresine düştü. 343 parça belgelendi ve toplam 24,78 kilogram toplandı. Ege Üniversitesi’nden Ozan Ünsalan ve NASA-SETI Enstitüsü’nden Peter Jenniskens’in yürüttüğü uluslararası çalışma, meteoritin Vesta’daki Antonia kraterinden geldiğini gösterdi.

Değerini ne belirler?

Hovarditler ender meteoritlerdir: yaklaşık 200 farklı örnek bilinir. Vesta gibi tanınmış bir asteroitten gelmeleri onları bilim ve koleksiyon için değerli kılar. Bir parçanın değerini kütlesi, tazeliği, kesitteki kırıntı yapısının görünmesi ve özellikle Sarıçiçek gibi gözlenmiş bir düşüşe ait olup olmadığı belirler.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Dışı siyah bir erime kabuğuyla kaplıdır; içi açık gridir ve açık ile koyu renkli kırıntılardan oluşan karışık bir görünümü vardır.
2
Kesik yüzde farklı kayaç parçaları (ökrit ve diyojenit kırıntıları) birbirine kaynamış gibi görünür.
3
Bir taşın hovardit olduğu ve Vesta'dan geldiği ancak laboratuvar analiziyle gösterilebilir.

Yanlış bilinenler

YanlışGökten düşen taşlar Dünya'daki taşlarla aynı biçimde oluşur.
DoğrusuHovarditler gibi regolit breşleri Dünya'da oluşmaz: atmosferi olmayan cisimlerin yüzeyinde, çarpmaların biriktirdiği toz ve kırıntı tabakasında oluşurlar.

Bunu biliyor muydun?

Adını, meteorit biliminin öncülerinden Edward Howard'dan alır.

Regolit breşleri Dünya'da oluşmaz, çünkü atmosferi olan cisimlerin yüzeyinde böyle bir toz ve kırıntı tabakası birikmez.

Sarıçiçek üzerine yapılan çalışma, birçok HED meteoritinin Vesta'daki 16,7 kilometrelik Antonia kraterinden yaklaşık 22 milyon yıl önce fırlatıldığını ortaya koydu.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

Sarıçiçek köyü ve çevresi, Bingöl · Bilinen bulunuş yeri2 Eylül 2015'te düşen Sarıçiçek, düşüşü belgelenen ilk hovardittir; 343 parça (24,78 kg) toplandı. Nokta Bingöl kentini gösterir.

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Hovardit nedir?

Hovarditler nasıl oluşur?

Vesta'ya çarpan cisimler, kabuğundaki ökrit ve diyojenit kayaçlarını parçalayıp yüzeye saçtı. Bu kırıntılar sonraki çarpmalarla gömüldü ve üstteki katmanların basıncıyla sertleşerek taşa dönüştü. Ortaya çıkan karışık kayaca hovardit denir.

Hovardit ne işe yarar?

Vesta'nın yüzeyi: Hovarditler, Vesta'nın yüzey tabakasının örnekleridir ve NASA'nın Dawn uzay aracının gözlemleriyle karşılaştırılır. Kaynak kraterler: Sarıçiçek çalışması, HED meteoritlerinin Vesta'daki kaynak kraterini belirlemeye yardım etti. Çarpma tehlikesi: Vesta ailesi asteroitlerinin Dünya'ya çarpma riskinin değerlendirilmesinde kullanılır.

Hovardit ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 5–6,5 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 2,83–3,21 g/cm³’tür.

Hovardit nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Sarıçiçek köyü ve çevresi, Bingöl.

Hovardit Türkiye’de nerede bulunur?

Türkiye’deki bilinen bulunuş yerleri: Sarıçiçek köyü ve çevresi, Bingöl.

Hovardit gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Dışı siyah bir erime kabuğuyla kaplıdır; içi açık gridir ve açık ile koyu renkli kırıntılardan oluşan karışık bir görünümü vardır. Kesik yüzde farklı kayaç parçaları (ökrit ve diyojenit kırıntıları) birbirine kaynamış gibi görünür. Bir taşın hovardit olduğu ve Vesta'dan geldiği ancak laboratuvar analiziyle gösterilebilir.

Hovardit değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 6. basamaktadır: Seçkin süs ve koleksiyon taşı. Hovarditler ender meteoritlerdir: yaklaşık 200 farklı örnek bilinir. Vesta gibi tanınmış bir asteroitten gelmeleri onları bilim ve koleksiyon için değerli kılar. Bir parçanın değerini kütlesi, tazeliği, kesitteki kırıntı yapısının görünmesi ve özellikle Sarıçiçek gibi gözlenmiş bir düşüşe ait olup olmadığı belirler.