VaryeteŞunun bir çeşidi: Beril

Morganit

Be₃Al₂Si₆O₁₈Morganite

Berilin pastel pembe ve şeftali rengi çeşidi: adını 1910'da ünlü bankacı J. P. Morgan'dan aldı.

Halk arasında: Yarı değerli taş
Değerli taş

Morganit kristali ve kuvars; Galiléia, Minas Gerais, BrezilyaFotoğraf: Robert M. Lavinsky · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Morganit, berilin açık pembeden şeftali ve turuncumsu pembeye uzanan renkli çeşididir. Rengini kristale karışan çok az miktardaki manganezden alır. Zümrüt ve akuamarinle aynı mineralin kardeşidir; ama onlardan farklı olarak genellikle temizdir ve iri taşlar da bulunabilir. Son yıllarda pastel rengi ve dayanıklılığı nedeniyle özellikle yüzüklerde çok sevilmektedir.

Görseller

Morganit örneği (2) — Fotoğraf: DonGuennie (G-Empire The World Of Gems) · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Nasıl oluşur?

Morganit, öteki değerli beril çeşitleri gibi çoğunlukla pegmatitlerde, yani magmanın son evresinde kalan sıvılardan iri kristallerin büyüdüğü kayaç damarlarında oluşur. Bu damarlarda albit, kuvars, akuamarin, turmalin ve lepidolit gibi minerallerle birlikte bulunur. Kristaller çok iri olabilir: GIA, Brezilya’dan 10 kilogramı aşan morganit kristallerinden söz eder.

Ne işe yarar?

Takı: Morganit sert (7,5–8) ve dayanıklıdır; günlük takıya uygundur. Özellikle 2010’dan sonra pastel rengi nedeniyle yüzüklerde, nişan yüzükleri de dahil, çok sevilmeye başlanmıştır.
Koleksiyon: İri ve iyi biçimli kristaller, özellikle “Rose of Maine” gibi ünlü örnekler, müzelerde ve koleksiyonlarda aranır.

Rengi nereden gelir?

Berilin pembe rengi, kristal yapıya karışan çok az miktardaki manganezden gelir. Çok açık tonlu taşlarda bile renk, taşın büyük olması ve kristalin uzun eksenine bakılması durumunda daha belirgindir. Doğal olarak şeftali ya da turuncumsu tonlu taşlar sık görülür; bu tonlar ısıtılarak giderilir ve taş daha saf pembeye döner. Işınlama ile rengi iyileştirilen taşlarda etki zamanla, ışığa maruz kaldıkça solabilir.

Adı nereden geliyor?

Pembe beril uzun süre “pembe beril” ya da “gül beril” diye anıldı. Madagaskar’da 1910’da yeni bir yatak bulunması üzerine George F. Kunz, 5 Aralık 1910’da New York Bilimler Akademisi’nde taşa, dostu ve müşterisi bankacı J. P. Morgan’ın adını verdi. Morgan, bilime ve sanata verdiği destekle ve New York ile Paris doğa tarihi müzelerine bağışladığı taşlarla tanınıyordu.

Değerini ne belirler?

Değerini en çok renk belirler: doygun, eşit dağılmış pembe ya da gül pembesi renkler daha çok aranır; en iyi rengin görülebilmesi için taşın çoğu zaman iri olması gerekir. Zümrütün tersine gözle görülür kapanım istenmez. Sarımsı tonları gidermek için yapılan ısıl işlem yaygındır; ara sıra uygulanan ışınlamanın etkisi ışıkta solabilir. Her iki işlem de belirtilmelidir. Sentetik morganit bulunduğundan, doğal olduğunu belgeleyen bir laboratuvar raporu da değeri ve güveni etkiler.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Rengi pastel pembeden gül pembesine ve şeftali rengine uzanır; aynı taşta renk bantları görülebilir.
2
Sert bir taştır (7,5–8): camı ve kuvarsı çizer.
3
Zümrütten farklı olarak genellikle temizdir; gözle görülür çatlak ve kapanım azdır.
4
Taş farklı yönlerden bakılınca hafifçe farklı pembe tonlar gösterir (pleokroizma): kristalin uzun eksenine doğru bakınca renk daha pembedir.
5
Kunzit ve pembe turmalin gibi benzer pembe taşlardan ve sentetik morganitten kesin ayrım için gemoloji laboratuvarı gerekir.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

Hidrotermal yöntemle üretilen sentetik morganit piyasada bulunur; doğal olup olmadığını laboratuvar incelemesi gösterir.
“Pembe zümrüt” adı yanıltıcıdır: Zümrüt yalnızca yeşil berile denir, morganite zümrüt denmez.
Taşın rengi çoğu zaman işlemle iyileştirilmiştir: Sarımsı ya da turuncu bölgeler ısıtılarak giderilir; bazen ışınlama da uygulanır. İşlem satıcı tarafından belirtilmelidir.

Yanlış bilinenler

YanlışMorganit, pembe zümrüttür.
DoğrusuMorganit pembe ya da turuncumsu pembe berildir; zümrüt ise yalnızca yeşil berile denir. “Pembe zümrüt” adı yanıltıcıdır ve ABD Federal Ticaret Komisyonu'nun kılavuzlarına göre de yasal bir ad sayılmaz.
YanlışPiyasadaki morganitin pembe rengi doğaldır ve taşa hiçbir işlem uygulanmamıştır.
DoğrusuMorganitte sarımsı ya da turuncu bölgeleri gidermek için ısıl işlem olağandır; ara sıra ışınlama da yapılır. Isıl işlem yaygın ve kabul gören bir uygulamadır, ancak satıcının belirtmesi gerekir.

Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Bilimle çelişki:Yüksek: bilimle çelişir ya da zararlı olabilir

Bu taşa yüklenen anlamlar, kimin inandığıyla birlikte:

Günümüz kristal terapi kaynakları morganitin sevgiyi, şefkati ve duygusal yaraların iyileşmesini desteklediğini, kalp çakrasıyla ilişkili olduğunu ileri sürer.
Aynı çevrelerde morganitin kalp ve solunum sorunlarına, ciltteki sivilce ve akneye iyi geldiği iddia edilir.
Bazı kaynaklar morganitin bilgelik ve berrak düşünme verdiğini, doğru karar vermeye yardım ettiğini söyler.

Bilim ne diyor?

Morganit 1910'da adlandırılmış yeni bir taştır; eski lapidaryumlarda ya da halk geleneğinde ona ait bir inanış yoktur, yani bugün anlatılanlar yakın tarihlidir. Taşın sevgi, duygusal denge, kalp ve solunum rahatsızlıkları ya da cilt üzerinde etkisi olduğuna dair bilimsel bir kanıt yoktur; süren şikâyetlerde taş yerine hekime başvurulmalıdır.

Bunu biliyor muydun?

Adını, 5 Aralık 1910'da New York Bilimler Akademisi toplantısında bu adı öneren George F. Kunz'un dostu ve müşterisi J. P. Morgan'dan alır; Morgan, Kunz'un çalıştığı Tiffany & Co. aracılığıyla da kendi koleksiyonunu oluşturmuş, taşları müzelere bağışlamıştı.

1989'da ABD'nin Maine eyaletindeki Bennett Ocağı'ndan çıkan “Rose of Maine”, bilinen en büyük morganit kristallerinden biridir: 23 cm uzunluğunda, 30 cm genişliğinde ve matrisiyle birlikte yaklaşık 23 kg gelir.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

Antsirabe çevresi, Vakinankaratra, Madagaskar · Tarihî kaynakMorganit adı, 1910'da Madagaskar'da bulunan yeni bir pembe beril yatağının ardından verildi; ocağın kesin yeri burada gösterilmemiştir
Pala bölgesi, San Diego İlçesi, Kaliforniya, ABD · Bilinen bulunuş yeriKunzit ve turmalinle birlikte pembe berilin de bilindiği pegmatit bölgesi
Bennett Ocağı, Buckfield, Maine, ABD · Bilinen bulunuş yeri1989'da bulunan, matrisiyle yaklaşık 23 kg gelen “Rose of Maine” kristalinin çıktığı pegmatit ocağı
Governador Valadares çevresi, Minas Gerais, Brezilya · Önemli yatakMinas Gerais pegmatitleri morganitin başlıca kaynaklarındandır; Brezilya'dan 10 kg'ı aşan kristaller bildirilmiştir
Zambezia Eyaleti (Alto Ligonha pegmatit bölgesi), Mozambik · Bilinen bulunuş yeriMozambik, morganit çıkan ülkelerdendir; eyalet düzeyinde gösterilmiştir
Nuristan çevresi, Afganistan · Bilinen bulunuş yeriAfganistan, morganit çıkan ülkelerdendir; doğudaki pegmatit kuşağı il düzeyinde gösterilmiştir

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Morganit nedir?

Morganit ne işe yarar?

Takı: Morganit sert (7,5–8) ve dayanıklıdır; günlük takıya uygundur. Özellikle 2010'dan sonra pastel rengi nedeniyle yüzüklerde, nişan yüzükleri de dahil, çok sevilmeye başlanmıştır. Koleksiyon: İri ve iyi biçimli kristaller, özellikle “Rose of Maine” gibi ünlü örnekler, müzelerde ve koleksiyonlarda aranır.

Morganit ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 7,5–8 değerindedir. Camı ve çeliği çizer; çelik bıçak onu çizemez. Özgül ağırlığı 2,8–2,91 g/cm³’tür.

Morganit nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Governador Valadares çevresi, Minas Gerais, Brezilya; Antsirabe çevresi, Vakinankaratra, Madagaskar; Pala bölgesi, San Diego İlçesi, Kaliforniya, ABD; Bennett Ocağı, Buckfield, Maine, ABD; Zambezia Eyaleti (Alto Ligonha pegmatit bölgesi), Mozambik.

Morganit gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Rengi pastel pembeden gül pembesine ve şeftali rengine uzanır; aynı taşta renk bantları görülebilir. Sert bir taştır (7,5–8): camı ve kuvarsı çizer. Zümrütten farklı olarak genellikle temizdir; gözle görülür çatlak ve kapanım azdır. Hidrotermal yöntemle üretilen sentetik morganit piyasada bulunur; doğal olup olmadığını laboratuvar incelemesi gösterir.

Morganit değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 6. basamaktadır: Seçkin süs ve koleksiyon taşı. Değerini en çok renk belirler: doygun, eşit dağılmış pembe ya da gül pembesi renkler daha çok aranır; en iyi rengin görülebilmesi için taşın çoğu zaman iri olması gerekir. Zümrütün tersine gözle görülür kapanım istenmez. Sarımsı tonları gidermek için yapılan ısıl işlem yaygındır; ara sıra uygulanan ışınlamanın etkisi ışıkta solabilir. Her iki işlem de belirtilmelidir. Sentetik morganit bulunduğundan, doğal olduğunu belgeleyen bir laboratuvar raporu da değeri ve güveni etkiler.

Morganit neye iyi gelir?

Günümüz kristal terapi kaynakları morganitin sevgiyi, şefkati ve duygusal yaraların iyileşmesini desteklediğini, kalp çakrasıyla ilişkili olduğunu ileri sürer. Aynı çevrelerde morganitin kalp ve solunum sorunlarına, ciltteki sivilce ve akneye iyi geldiği iddia edilir. Bazı kaynaklar morganitin bilgelik ve berrak düşünme verdiğini, doğru karar vermeye yardım ettiğini söyler. Morganit 1910'da adlandırılmış yeni bir taştır; eski lapidaryumlarda ya da halk geleneğinde ona ait bir inanış yoktur, yani bugün anlatılanlar yakın tarihlidir. Taşın sevgi, duygusal denge, kalp ve solunum rahatsızlıkları ya da cilt üzerinde etkisi olduğuna dair bilimsel bir kanıt yoktur; süren şikâyetlerde taş yerine hekime başvurulmalıdır. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.