Kaldırım taşı

Kaldırım taşı bir taş türü değil, yol ve kaldırım döşemekte kullanılan taşların ortak adıdır. Arnavut kaldırımı, elle kırılıp biçimlendirilmiş, üstü hafifçe bombeli çokgen taşların sıkıca dizilmesiyle yapılır; bunun için granit, bazalt ve andezit gibi sert, aşınmaya dayanıklı taşlar kullanılır. Kesilerek kare ya da dikdörtgen biçim verilmiş doğal taşlara küp taş denir. Bugün şehirlerde “parke taşı” diye bilinen kilitli bloklar ise çoğunlukla doğal taş değil, kalıpta üretilen betondur.

Sokak ve meydan döşemesi: Doğal taş, araç ve yaya trafiğine, yağmura ve dona uzun süre dayanır. Tarihî sokaklarda, meydanlarda ve yaya bölgelerinde hem dayanıklılığı hem görüntüsü için kullanılır. Bordür ve basamak: Kaldırımla yolu ayıran bordür taşları, merdiven basamakları ve rampalar da çoğu zaman sert doğal taştan yapılır. Yağmur suyunun süzülmesi: Taşların arasındaki derzler suyun bir kısmının toprağa süzülmesine izin verir; Arnavut kaldırımının hafif bombeli yüzeyi de suyun akıp gitmesini kolaylaştırır.

Doğal taşın kırık ya da kesik yüzünde kendi dokusu görünür: granitte iri ve alacalı mineral taneleri, bazaltta koyu gri ve çok ince taneli bir yüzey, andezitte gri, pembe ya da kahverengi bir hamur içinde küçük kristaller. Beton parke taşları birbirinin aynısıdır: aynı kalıptan çıktıkları için boyutları, pah kırılmış köşeleri ve birbirine geçen dişli kenarları tıpatıp aynıdır. Kırık bir parçada çimentoyla birbirine yapışmış kum ve çakıl taneleri görülür. Renkli beton parkenin rengi çoğu zaman yalnızca üstteki ince katmandadır; yüzey aşındıkça altından gri beton çıkar. Doğal taşın rengi ise içinde de aynıdır. “Parke taşı”, “kilit taşı” ya da “taş görünümlü” diye satılan blokların çoğu betondur. Bazılarına doğal taşı andırsın diye renk verilir ve yüzeyleri pürüzlendirilir.

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 2. basamaktadır: Tonla ölçülen hammadde. Kaldırım taşı tonla ya da metrekareyle alınan bir yapı malzemesidir. Değerini taşın cinsi, sertliği, aşınmaya ve donmaya dayanımı, renginin ve boyutlarının düzgünlüğü, yüzey işçiliği (doğal yarma, çekiçleme, alevleme) ve ocağın şantiyeye uzaklığı belirler. Elle kırılıp tek tek dizilen Arnavut kaldırımında işçilik payı büyüktür. Beton parke çoğu zaman doğal taştan daha ucuza ve daha hızlı döşendiği için bugün daha yaygındır.

Taş kesilirken ve yontulurken çıkan ince toz, özellikle granit gibi kuvarslı taşlarda solunabilir kristal silika içerir; uzun süre solunması silikoz denen kalıcı akciğer hastalığına yol açabilir. Taş işleyenler sulu kesim yapmalı ve uygun toz maskesi kullanmalıdır. Islak ve cilalı kaldırım taşları kaygan olabilir.