Şungit

Şungit, Rusya'nın Karelya bölgesinde Onega Gölü yakınlarında bulunan, mat siyah, karbonca zengin bir kayaçtır. Yaklaşık 2 milyar yıl önce çökelen organik bakımından zengin tortulların dönüşmesiyle oluşmuştur. Adını Shunga köyünden alır. Grafit değildir; karbon ile ince dağılmış silikat minerallerinin karışımıdır. Son yıllarda “5G radyasyonunu emer” ve “suyu arıtır” gibi iddialarla satılır; bu iddiaları destekleyen kanıt yoktur.

Boya pigmenti: 18. yüzyılın ortasından beri boyalarda siyah pigment olarak kullanılır; “şungit doğal siyahı” ya da “karbon karası” adıyla satılır. Yalıtım malzemesi: 1970'lerde şungitli kayaçlar ısıtılarak “şungisit” adlı yalıtım malzemesi üretildi. Sanayi: Rus kaynakları şungiti inşaat, metalurji ve su filtrasyonunda kullanılan bir malzeme olarak sayar. Süs eşyası: Cilalı parçalar ve küçük süs eşyaları yapılır; çoğu, aşağıda anlatılan sağlık iddialarıyla satılır.

Mohs sertlik ölçeğinde 3,5–4 değerindedir. Tırnakla çizilemez ama çelik bir bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı 1,8–2,84 g/cm³’tür.

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Zaonezhye (Onega Gölü kuzeybatısı), Karelya, Rusya; Vozhmozero, Karelya, Rusya.

Mat siyahtır ve ilk bakışta kömüre ya da grafite benzer; bazı parçalar daha parlak, bazıları tamamen mattır. Yumuşaktır (Mohs 3,5–4): bakır bir para onu hafifçe çizer, çelik bıçak kolayca çizer. Kırıldığında midye kabuğu gibi kavisli yüzeyler verir. Seramik bir plakaya sürtülünce gri-siyah iz bırakır. Grafit: Şungitten çok daha yumuşaktır (1–2); parmaklara ve kâğıda koyu gri iz bırakır, kaygan hissedilir. Şungit grafit değildir.

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 3. basamaktadır: Yapı ve endüstri taşı. Şungitin fiyatını çoğunlukla taşın gerçek özelliklerinden çok sağlık iddialarına duyulan talep belirler. Sanayide değeri karbon oranına, kayacın saflığına ve yatağın büyüklüğüne bağlıdır: karbonca zengin “elit” türler daha aranır. Süs ve koleksiyon parçalarında parlaklık, boyut ve işçilik önemlidir. Kökeni (Karelya) belgelenmemiş ya da başka bir siyah taştan ayırt edilemeyen parçalar için dikkatli olunmalıdır.

Rusya'da şungitin 18. yüzyıldan beri halk hekimliğinde kullanıldığı ve Büyük Petro'nun Karelya'da, suyun şungitle arıtıldığına inanılan Rusya'nın ilk kaplıcasını kurduğu aktarılır. Günümüz kristal terapi siteleri ve satıcılar, şungitin telefon, Wi-Fi ve 5G gibi cihazların elektromanyetik “radyasyonunu” emdiğini ya da etkisiz kıldığını ileri sürer. Aynı kaynaklar şungitin suyu arıttığını, bedeni zehirlerden temizlediğini ve iltihabı azalttığını söyler; bu etkileri çoğu zaman taşın içindeki fulleren moleküllerine bağlar. Kristal terapi kaynakları ayrıca şungitin stresi ve kaygıyı azalttığını, uykuyu düzelttiğini ve enerjiyi artırdığını iddia eder. Şungitin telefon ya da 5G dalgalarını emdiğine ya da takan kişiyi koruduğuna, suyu arıttığına, iltihabı azalttığına, uykuyu ve ruh hâlini düzelttiğine dair insanlar üzerinde yapılmış bir kanıt yoktur; yalnızca bir hayvan çalışmasında, UVB ışınına maruz bırakılan farelerde iltihabın azaldığı bildirilmiştir; bu çalışma insanlarda denenmemiştir. Taş suyun içinde bekletilince kurşun, kadmiyum, nikel, arsenik gibi ağır metaller salabildiği için “şungit suyu” içilmemelidir. Kaygı, uykusuzluk ya da bir hastalık varsa bir hekime başvurulmalıdır. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Şungiti suya koyup bu suyu içmeyin. Bir araştırmada şungit suya nikel, bakır, kurşun, kadmiyum, çinko, krom ve arsenik gibi ağır metaller salmıştır; kurşun ve kadmiyum birkaç gün, nikel yaklaşık iki hafta boyunca içme suyu için kabul edilen üst sınırı aşmıştır.