Cipollino mermeri

Nasıl oluşur?

Cipollino bir mermerdir: kireçtaşı, yerin derinliklerinde ısı ve basınç altında erimeden yeniden kristalleşmiştir. Özgün kireçtaşı saf değildi; içindeki kil ve başka safsızlıklar başkalaşım sırasında klorit ve epidot gibi yeşil, demirli silikat minerallerine ve ince mika katmanlarına dönüştü.

Bu yeşil mineraller katmanlar hâlinde toplandı ve kayaç sonradan kıvrımlandı. Sonuçta beyazımsı kalsit ile yeşil silikatlı katmanların ardalandığı, dalgalı şeritli bir taş ortaya çıktı. Bu yüzden cipollino, kalsitin yanında kayda değer miktarda silikat minerali içeren bir silikatlı mermer olarak sınıflandırılır. Taneler 0,2–0,6 mm boyundadır; yani kristaller gözle seçilebilecek kadar iridir. Rengin yoğunluğu ocaktan ocağa değişir; Eğriboz’da kuzeydeki ocaklara gidildikçe taş koyulaşır.

Ne işe yarar?

• Roma sütunları: Taşı ilk işleyenler Yunanlardı. Taş ilk kez MÖ 2. yüzyılda Roma’ya getirilmiş, MÖ 1. yüzyıldan itibaren yaygınlaşmıştır. Romalılar onu özellikle büyük ve düz sütun gövdelerinde kullandı; Antoninus ve Faustina Tapınağı, Basilica Aemilia ve imparatorluk forumları bunlardandır. MS 17’den sonra Karistos ocakları imparatorluk malı oldu.
• Konutlar ve heykeller: Yaşlı Plinius, cipollino’nun Roma’daki varlıklı ailelerin evlerinde kullanıldığını yazar. Taş heykellerde ve büst gövdelerinde de kullanılmıştır.
• Bizans ve sonrası: İstanbul’daki Ayasofya’da (537) ve Venedik’teki San Marco Bazilikası’nda (1094) cipollino’ya yer verilmiştir. Osmanlılar da eski yapılardan devşirdikleri taşları kullanmıştır: İznik Yeşil Camii’nde 1,25 m uzunluğunda tek parça bir cipollino verde kaplama levhası bulunur; bu taş İstanbul’da bile nadir görülür.
• Günümüzde: Eğriboz’da sınırlı ölçüde çıkarılmaya devam eder; İtalya ve İsviçre’deki benzer cipollino türleri de 19. ve 20. yüzyıl yapılarında kaplama taşı olarak kullanılmıştır.

Nerede bulunur?

Antik cipollino’nun kaynağı, Eğriboz adasının güneybatı kıyısında Stira ile Karistos arasındaki ocaklar ve Oçi Dağı’nın yamaçlarıdır; bazı antik ocaklarda kazı cephesi 100 metreyi aşar. Aynı yöreden “cipollino nero” adlı gri bir türü de çıkarılmıştır. Benzer mermerler İtalya’da Apuan Alpleri’nde ve Cuneo yakınlarındaki Valdieri’de, İsviçre’de ise Saillon’da (Valais) işletilmiştir. Valdieri ocaklarının taşları Torino’da Kutsal Ruh Kilisesi, İtalya Bankası binası ve Politeknik gibi yapılarda kullanılmış; Desertetto’dan 1920’lerden 1970’lere kadar sarı-turuncu bir cipollino çıkarılmıştır. “Cipolin de Saillon” adıyla bilinen İsviçre taşının ocağı ise 1876–1926 yılları arasında çalışmıştır.