Meteorit
NWA 7034 (Black Beauty)
Northwest Africa 7034
“Kara Güzel” (Black Beauty): Sahra'da bulunan, 4,4 milyar yıllık parçalar taşıyan ve bilinen en sulu Mars meteoriti olan, yüzlerce kırıntıdan yapılmış kara taş.
- Halk arasında: Göktaşı
Kısaca
NWA 7034, lakabıyla “Kara Güzel” (Black Beauty), 2011'de Batı Sahra'da göçebelerce bulunan 320 gramlık bir Mars meteoritidir. Yüzlerce kayaç parçasının birbirine yapışmasıyla oluşmuş bir breştir ve içinde yaklaşık 4,4 milyar yaşında parçalar vardır. Bugüne kadar Dünya'da bulunan Mars meteoritleri arasında en çok suyu içerenidir. Bilinen Mars meteoriti gruplarının hiçbirine uymadığı için onun için yeni bir grup tanımlandı.
Nasıl oluşur?
NWA 7034, Mars’ın çok eski kabuğundan gelen kayaç parçalarının çarpışmalarla kırılıp yeniden birbirine kaynaşmasıyla oluşmuş bir breştir. İçinde yaklaşık 4,42 milyar yaşında bileşenler vardır; bilinen ikinci en yaşlı Mars meteoritidir. Mars’ın Amazoniyen döneminde ısınmıştır. Yüksek su oranı, bir zamanlar Mars’ta bulunan su kütlelerinden gelmiş olabilir.
2022’deki bir çalışmaya göre meteorit, Mars’ın güney yaylalarındaki Terra Cimmeria–Terra Sirenum bölgesinde, 5–10 milyon yıl önce oluşan Karratha kraterini açan çarpışmayla uzaya fırlatıldı. Ondan önce, yaklaşık 1,5 milyar yıl önce oluşan yakındaki Khujirt kraterinin fırlattığı malzemenin bir parçasıydı.
Ne işe yarar?
NWA 7034, Mars’ın erken kabuğunu ve suyun Mars’taki geçmişini anlamak için incelenir. Bilinen en sulu Mars meteoriti olması, Mars’ın erken döneminde suyun varlığına dair önemli ipuçları verir. Oksijen izotop oranlarının öteki Mars meteoritlerinden farklı olması da Mars kabuğunun suyla değişimini ya da çarpışmalarla karışmasını incelemeye yarar.
Tarihçe
Meteorit 2011’de Batı Sahra’daki Rabt Sbayta’da göçebelerce bulundu ve Fas’ta bir meteorit satıcısından alınıp ABD’deki bir koleksiyoncuya satıldı. Başlangıçta gruplanmamış bir gezegen akondriti sayıldı; Meteorit Derneği Ocak 2013’te “Mars (bazaltik breş)” adını onayladı ve 2018’de bu ad “Mars (polimikt breş)” olarak değiştirildi.
Değerini ne belirler?
NWA 7034'ün değeri bilimseldir: Mars kabuğunun çok eski parçalarını ve bol su içeren tek örnek türüdür. Bir dilimi Amerikalı sahibi tarafından New Mexico Üniversitesi'ne bağışlandı. Genel olarak Mars meteoritleri çok nadir olduğundan en çok aranan meteoritlerdendir; bir parçanın değerini kütlesi ve hangi meteorit çiftine ait olduğunun belgelenmesi belirler.
Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.
Nasıl tanınır?
- 1
Koyu siyah bir taştır; kesilince içinde birbirine yapışmış açık ve koyu renkli kırıntılar görülür.
- 2
İçinde 5 milimetreye varan plajiyoklaz ve piroksen kristalleri bulunur.
- 3
Mars kökeni, demir/mangan oranı gibi kimyasal özelliklerden laboratuvarda anlaşılır.
Yanlış bilinenler
YanlışMeteoritin adındaki numara, bulunduğu yerin koordinatını ya da ağırlığını gösterir.
DoğrusuKuzeybatı Afrika'da çok sayıda bulunan ve pazarlarda satılan meteoritlere bölgenin adı (Northwest Africa) ve sırayla verilen bir numara konur. 7034, yalnızca bu sıradaki yerini gösterir.
Bunu biliyor muydun?
Adındaki “Northwest Africa 7034”, kuzeybatı Afrika'da bulunup piyasada satılan meteoritlere sırayla verilen numaralardan biridir.
Bir 2022 çalışmasına göre meteorit, Mars'ın güney yaylalarında yaklaşık 5–10 milyon yıl önce oluşan Karratha kraterini açan çarpışmayla fırlatıldı.
Japon araştırmacılar, bu meteorite dayanarak Mars'ta suyun yaklaşık 4,4 milyar yıl önce ortaya çıktığı sonucuna vardı.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Rabt Sbayta, Ghredad Sabti bölgesi, Batı Sahra · Tip lokalite2011'de göçebelerce bulundu ve Fas'ta bir meteorit satıcısından alınıp ABD'deki bir koleksiyoncuya satıldı. Koordinat satıcıdan alınan bilgiye dayanır.
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Sık sorulan sorular
NWA 7034 nedir?
NWA 7034, lakabıyla “Kara Güzel” (Black Beauty), 2011'de Batı Sahra'da göçebelerce bulunan 320 gramlık bir Mars meteoritidir. Yüzlerce kayaç parçasının birbirine yapışmasıyla oluşmuş bir breştir ve içinde yaklaşık 4,4 milyar yaşında parçalar vardır. Bugüne kadar Dünya'da bulunan Mars meteoritleri arasında en çok suyu içerenidir. Bilinen Mars meteoriti gruplarının hiçbirine uymadığı için onun için yeni bir grup tanımlandı.
NWA 7034 neden yeni bir grupta sınıflandırıldı?
Mars meteoritleri daha önce şergotit, nakhlit, şasinyit gruplarına ve ALH 84001'e ayrılıyordu. NWA 7034 bir breştir ve bunların hiçbirine uymaz. Meteorit Derneği 2013'te onun için “Mars (bazaltik breş)” adını onayladı; içinde çarpma eriyikleri ve tortul kayaçlar gibi çok çeşitli parçalar bulunduğu için ad 2018'de “Mars (polimikt breş)” olarak değiştirildi.
NWA 7034 ne işe yarar?
NWA 7034, Mars'ın erken kabuğunu ve suyun Mars'taki geçmişini anlamak için incelenir. Bilinen en sulu Mars meteoriti olması, Mars'ın erken döneminde suyun varlığına dair önemli ipuçları verir. Oksijen izotop oranlarının öteki Mars meteoritlerinden farklı olması da Mars kabuğunun suyla değişimini ya da çarpışmalarla karışmasını incelemeye yarar.
NWA 7034 ne kadar serttir?
Mohs sertlik ölçeğinde 5,5–6,5 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 2,66–3,56 g/cm³’tür.
NWA 7034 nerede bulunur?
Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Rabt Sbayta, Ghredad Sabti bölgesi, Batı Sahra.
NWA 7034 gerçek mi, nasıl anlaşılır?
Koyu siyah bir taştır; kesilince içinde birbirine yapışmış açık ve koyu renkli kırıntılar görülür. İçinde 5 milimetreye varan plajiyoklaz ve piroksen kristalleri bulunur. Mars kökeni, demir/mangan oranı gibi kimyasal özelliklerden laboratuvarda anlaşılır.
NWA 7034 değerli mi?
“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 7. basamaktadır: Değerli taş. NWA 7034'ün değeri bilimseldir: Mars kabuğunun çok eski parçalarını ve bol su içeren tek örnek türüdür. Bir dilimi Amerikalı sahibi tarafından New Mexico Üniversitesi'ne bağışlandı. Genel olarak Mars meteoritleri çok nadir olduğundan en çok aranan meteoritlerdendir; bir parçanın değerini kütlesi ve hangi meteorit çiftine ait olduğunun belgelenmesi belirler.
Kaynaklar
- Northwest Africa 7034 · Wikipedia
- Handbook of Mineralogy: Augite · Mineralogical Society of America
- Handbook of Mineralogy: Pigeonite · Mineralogical Society of America
- Handbook of Mineralogy: Andesine · Mineralogical Society of America
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir
Aynı basamaktaki taşlar
Akapulkoit
Erimeye başlamış ama tam erimemiş taş meteoritler: kondritlere hâlâ benzeyen, metal damarlı ilkel akondritler; adlarını 1976'da Acapulco'ya düşen taştan alırlar.
ALH 84001 (Allan Hills 84001)
Mars'ta yaşam tartışmasını başlatan taş: Antarktika'da bulunan, içindeki minik yapılar 1996'da bakteri fosiline benzetilen 4 milyar yıllık Mars meteoriti.
Altın
Doğada saf hâlde bulunabilen, hiç paslanmayan, dövülüp tel çekilebilen ağır ve parlak sarı metal.