VaryeteŞunun bir çeşidi: Beril

Kırmızı beril

Be₃Al₂Si₆O₁₈Red beryl

Dünyanın en nadir mücevher minerallerinden: ahududu kırmızısı beril, pegmatitte değil volkanik bir kayaçta oluşur.

Halk arasında: Yarı değerli taş
Değerli taş

Riyolit içinde kırmızı beril kristali (15 mm); Wah Wah Dağları, UtahFotoğraf: Parent Géry · Public domain · Wikimedia Commons

Kısaca

Kırmızı beril, berilin ahududu kırmızısı çeşididir. Rengini manganezden alır. Öteki berillerin çoğundan farklı olarak pegmatitte değil, topaz içeren bir volkanik kayaç olan riyolitte oluşur ve yalnızca birkaç yerde bulunur. Kristallerin çoğu küçüktür; kesilmiş taşların büyük bölümü bir karattan küçüktür. Eski adı bixbittir.

Görseller

Kırmızı beril örneği (2) — Fotoğraf: Parent Géry · Public domain · Wikimedia Commons

Nasıl oluşur?

Öteki mücevher beril çeşitleri çoğunlukla pegmatitte oluşur. Kırmızı beril ise farklıdır: topaz içeren riyolitte oluşur. Utah Jeoloji Araştırmaları Kurumu’na göre süreç, topazlı riyolit lavının volkanik bacalardan fışkırmasıyla başladı. Lav soğurken büzülme çatlakları oluştu ve berilyumca zengin sıcak gazlar bu çatlaklardan kaçtı. Çatlaklara sızan oksijenli yüzey suyu yükselen berilyum gazlarıyla karıştı; gazlar bu suyla, silisle, alkali feldispatla ve kayaçtaki demir-manganez oksitlerle tepkimeye girerek kırmızı beril kristallerini oluşturdu. Kristallerin yaklaşık 300–650 °C’de büyüdüğü düşünülür. Thomas Dağları’ndaki riyolit yaklaşık 6–7 milyon yıl, Wah Wah Dağları’ndakiler 18–20 milyon yıl önce püskürmüştür.

Ne işe yarar?

Mücevher: Kesilmiş kırmızı beriller son derece enderdir ve çoğu bir karattan küçüktür; küçük, çok değerli taşlar olarak takıda kullanılır.
Koleksiyon: Riyolit zemini üzerinde duran iyi biçimli kristaller müzelerde ve koleksiyonlarda aranır. Bilinen en büyük kristal, Utah Jeoloji Araştırmaları Kurumu’na göre 14 mm genişliğinde ve 34 mm uzunluğundadır.
Bilim: Berilin pegmatit dışında, volkanik bir ortamda oluşabildiğini gösteren ender bir örnektir.

Rengi nereden gelir?

Kırmızı rengin kaynağı, kristal yapıdaki alüminyumun yerini alan manganezdir (üç değerlikli Mn³⁺); az miktarda demir, krom ve kalsiyum da rol oynar. Pembe renkli morganitin rengi ise iki değerlikli manganezden gelir. Kırmızı berilde su da neredeyse hiç yoktur.

Bulunduğu yerler ve toplama

Utah Jeoloji Araştırmaları Kurumu’na göre kırmızı beril, 2002’de yalnızca üç yerden biliniyordu: Utah’taki Thomas ve Wah Wah Dağları ile Yeni Meksika’daki Black Range. Gem-A ise kırmızı berilin yedi yerden üretildiğini ve Meksika’nın da bu ülkeler arasında olduğunu belirtir. Büyük, mücevher kalitesindeki kristallerin bilinen tek yatağı, Utah’ta Beaver İlçesi’ndeki Wah Wah Dağları’nda yer alan Ruby-Violet sahalarıdır. Bunlar özel hak sahalarıdır ve izin almadan toplama yapılamaz.

Değerini ne belirler?

Değerini en çok rengin doygunluğu ve taşın büyüklüğü belirler; ama asıl belirleyici nadirliktir: Gerçek mücevher kalitesindeki kırmızı beril neredeyse yalnızca Utah'taki Wah Wah Dağları'ndan çıkar ve kesilmiş taşların çoğu bir karattan küçüktür; iri ve temiz taşlar son derece enderdir. Zümrüt gibi çatlak ve kapanım içerebildiğinden bunların durumu da değeri etkiler. Pezzottait ve sentetik taklitler bulunduğundan, Utah kökenli doğal taş olduğunu belgeleyen bir laboratuvar raporu önemlidir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Rengi ahududu, çilek ya da kiraz kırmızısıdır; taşlar turuncumsu ya da morumsu kırmızıya da kayabilir.
2
Kristalleri küçük altıgen prizmalardır (çoğu 1 cm'den kısa) ve riyolit boşluklarında topaz, bixbiyit, kuvars ve ortoklazla birlikte bulunur.
3
Zümrüt gibi, öteki berillerin çoğunun aksine tüy ve çatlak kapanımları içerebilir.
4
Sertliği 7,5–8'dir; camı ve kuvarsı çizer.
5
Pezzottait ve sentetik taşlarla ayrım için kırılma indisi ve laboratuvar incelemesi gerekir.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

Pezzottait: Berilin sezyumlu bir benzeri olan, Madagaskar ve Afganistan'dan çıkan kırmızı mineraldir; bazı satıcılar tarafından “kırmızı beril” diye satılmıştır. Kesilmiş taşlar kırılma indisiyle ayrılabilir.
Sentetik kırmızı beril: Rusya'da hidrotermal yöntemle üretilen sentetik kırmızı beril piyasaya girmiştir; manganez ve kobalt katılarak koyu kırmızı elde edilir.
“Kırmızı zümrüt” ya da “kızıl zümrüt” gibi adlar yanıltıcıdır; zümrüt yalnızca yeşil berile denir.

Yanlış bilinenler

YanlışKırmızı beril, kırmızı bir zümrüttür.
DoğrusuZümrüt yalnızca yeşil berile verilen addır. “Kırmızı zümrüt” ya da “kızıl zümrüt”, kırmızı berilin yanıltıcı ticari adlarıdır; taş zümrütle aynı mineralin, yani berilin kırmızı çeşididir.
YanlışBixbit ile bixbiyit aynı taştır.
DoğrusuBixbit, kırmızı berilin terk edilen eski adıdır. Bixbiyit ise manganez ve demir oksitten oluşan başka bir mineraldir ve kırmızı berilin içinde küçük kapanımlar olarak bile bulunabilir. Karışıklık yüzünden “bixbit” adı artık önerilmez.
YanlışPiyasada kırmızı beril diye satılan her taş doğal Utah kırmızı berilidir.
DoğrusuKırmızı beril o kadar nadirdir ki taklit ve benzeri çoktur: Pezzottait “kırmızı beril” diye satılmıştır, Rusya'da üretilen sentetik kırmızı beril de piyasadadır.

Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Bilimle çelişki:Yüksek: bilimle çelişir ya da zararlı olabilir

Bu taşa yüklenen anlamlar, kimin inandığıyla birlikte:

Günümüz kristal terapi kaynakları kırmızı berilin kök ve kalp çakralarını dengelediğini, sevgiyi ve tutkuyu canlandırdığını ileri sürer.
Aynı çevrelerde kırmızı berilin canlılığı ve dayanıklılığı artırdığı, kalp, akciğer, karaciğer ve böbrek gibi organlara iyi geldiği söylenir.
Bazı kaynaklar taşın güvenlik duygusu, cesaret ve irade gücü verdiğini iddia eder.

Bilim ne diyor?

Kırmızı beril 1904'te bulunmuş, çok yeni ve çok nadir bir taştır; eski lapidaryumlarda ya da halk geleneğinde ona ait bir inanış yoktur, yani anlatılanlar yakın tarihlidir. Taşın sevgiyi, canlılığı ya da herhangi bir organı etkilediğine dair bilimsel bir kanıt yoktur; süren şikâyetlerde taş yerine hekime başvurulmalıdır.

Bunu biliyor muydun?

Taş 1904'te Maynard Bixby tarafından Utah'ın Thomas Dağları'nda bulundu; bir yıl sonra W. F. Hillebrand bunun yeni bir beril türü olduğunu belirledi. 1912'de A. Eppler ona “bixbit” adını verdi.

Utah Jeoloji Araştırmaları Kurumu'na göre her 150.000 elmasa karşılık bir kırmızı beril kristali bulunur.

Gem-A'ya göre Ruby-Violet madeninde ton cevher başına yaklaşık 0,125 karat kesilmiş taş çıktığı tahmin edilmiştir.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

Ruby-Violet sahaları, Wah Wah Dağları, Beaver İlçesi, Utah, ABD · Önemli yatakBüyük, mücevher kalitesinde kırmızı beril kristallerinin bilinen tek yatağı; özel hak sahalarıdır ve izinsiz toplama yapılamaz
Thomas Dağları, Juab İlçesi, Utah, ABD · Tip lokaliteMaynard Bixby'nin 1904'te kırmızı beril bulduğu tip yöresi; kristaller küçüktür
Black Range, Sierra İlçesi, Yeni Meksika, ABD · Bilinen bulunuş yeriKırmızı berilin bilinen üç yerinden biri; mücevher kalitesinde taş nadiren çıkar

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Kırmızı beril nedir?

Kırmızı beril ne işe yarar?

Mücevher: Kesilmiş kırmızı beriller son derece enderdir ve çoğu bir karattan küçüktür; küçük, çok değerli taşlar olarak takıda kullanılır. Koleksiyon: Riyolit zemini üzerinde duran iyi biçimli kristaller müzelerde ve koleksiyonlarda aranır. Bilinen en büyük kristal, Utah Jeoloji Araştırmaları Kurumu'na göre 14 mm genişliğinde ve 34 mm uzunluğundadır. Bilim: Berilin pegmatit dışında, volkanik bir ortamda oluşabildiğini gösteren ender bir örnektir.

Kırmızı beril ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 7,5–8 değerindedir. Camı ve çeliği çizer; çelik bıçak onu çizemez. Özgül ağırlığı 2,66–2,7 g/cm³’tür.

Kırmızı beril nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Thomas Dağları, Juab İlçesi, Utah, ABD; Ruby-Violet sahaları, Wah Wah Dağları, Beaver İlçesi, Utah, ABD; Black Range, Sierra İlçesi, Yeni Meksika, ABD.

Kırmızı beril gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Rengi ahududu, çilek ya da kiraz kırmızısıdır; taşlar turuncumsu ya da morumsu kırmızıya da kayabilir. Kristalleri küçük altıgen prizmalardır (çoğu 1 cm'den kısa) ve riyolit boşluklarında topaz, bixbiyit, kuvars ve ortoklazla birlikte bulunur. Zümrüt gibi, öteki berillerin çoğunun aksine tüy ve çatlak kapanımları içerebilir. Pezzottait: Berilin sezyumlu bir benzeri olan, Madagaskar ve Afganistan'dan çıkan kırmızı mineraldir; bazı satıcılar tarafından “kırmızı beril” diye satılmıştır. Kesilmiş taşlar kırılma indisiyle ayrılabilir.

Kırmızı beril değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 8. basamaktadır: Üstün değerli taş. Değerini en çok rengin doygunluğu ve taşın büyüklüğü belirler; ama asıl belirleyici nadirliktir: Gerçek mücevher kalitesindeki kırmızı beril neredeyse yalnızca Utah'taki Wah Wah Dağları'ndan çıkar ve kesilmiş taşların çoğu bir karattan küçüktür; iri ve temiz taşlar son derece enderdir. Zümrüt gibi çatlak ve kapanım içerebildiğinden bunların durumu da değeri etkiler. Pezzottait ve sentetik taklitler bulunduğundan, Utah kökenli doğal taş olduğunu belgeleyen bir laboratuvar raporu önemlidir.

Kırmızı beril neye iyi gelir?

Günümüz kristal terapi kaynakları kırmızı berilin kök ve kalp çakralarını dengelediğini, sevgiyi ve tutkuyu canlandırdığını ileri sürer. Aynı çevrelerde kırmızı berilin canlılığı ve dayanıklılığı artırdığı, kalp, akciğer, karaciğer ve böbrek gibi organlara iyi geldiği söylenir. Bazı kaynaklar taşın güvenlik duygusu, cesaret ve irade gücü verdiğini iddia eder. Kırmızı beril 1904'te bulunmuş, çok yeni ve çok nadir bir taştır; eski lapidaryumlarda ya da halk geleneğinde ona ait bir inanış yoktur, yani anlatılanlar yakın tarihlidir. Taşın sevgiyi, canlılığı ya da herhangi bir organı etkilediğine dair bilimsel bir kanıt yoktur; süren şikâyetlerde taş yerine hekime başvurulmalıdır. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.