Mineral

Aragonit

CaCO₃Aragonite

Kalsitin kardeşi olan kalsiyum karbonat minerali; deniz kabuklarını, mercan iskeletlerini ve mağaralardaki iğne ve dal biçimli oluşumları yapar.

  • Halk arasında: Sıradan taş
  • Süs taşı
Fotoğraf: Ivar Leidus · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Aragonit, kalsit gibi kalsiyum karbonattan (CaCO₃) oluşur; ama atomları farklı dizildiği için ayrı bir mineraldir. Kristalleri çoğunlukla iğne ya da sütun biçimlidir. Deniz ve tatlı sulardan çökelir, birçok yumuşakça kabuğunu ve mercan iskeletini oluşturur, mağaralarda dal dal sarkıtlar yapar. Kalsitten biraz daha serttir (3,5–4) ve daha ağırdır.

Görseller

Nasıl oluşur?

Aragonit hem canlılar eliyle hem de kimyasal yolla oluşur. Yumuşakçaların kabuklarını, mercan iskeletlerini ve bazı süngerlerin iskeletini canlılar aragonitten yapar. Denizlerde ve tatlı sularda doğrudan çökelir; sıcak su kaynaklarının çevresinde ve mağaralarda damlayan sudan sarkıtlar ve dallı (“flos ferri”, yani “demir çiçeği”) biçimler yapar. Magnezyumca zengin sularda kalsit yerine aragonit çökelir. Yüksek basınçta ve düşük sıcaklıkta oluşan metamorfik kayaçların (mavi şist) da karakteristik mineralidir. Yüzeye yakın koşullarda kararsız olduğundan zamanla kalsite dönüşür.

Ne işe yarar?

  • Akvaryum: Mercan resifi koşullarını yaratmak ve suyun pH değerini dengede tutmak için aragonitli kum ve kayaçlar kullanılır.
  • Süs eşyası: Bantlı aragonit, “oniks mermer” adıyla vazo ve biblo yapımında kullanılır. Kunz’a göre eski Meksikalılar aragonit sarkıttan figürler, süsler ve boncuklar yapmıştır.
  • Koleksiyon: İğne ve dal biçimli kristal kümeleri ile ikizlenmiş kristaller mineral koleksiyoncularınca aranır.

Türkiye’de “oniks” adıyla satılan taşlar

Türkiye’de süs eşyası olarak “oniks” adıyla satılan bantlı taş, Küre Ansiklopedi’ye göre kalsit kökenli bir travertendir; en büyük rezerv Manisa’nın Demirci ilçesi Saraycık yöresindedir, Bolu, Kırşehir, Aksaray ve Nevşehir’de de yataklar vardır. Dünyada benzer bantlı taşların bir bölümü ise aragonittir. Kalsit ile aragonit gözle ayırt edilemeyecek kadar benzer olduğundan, elinizdeki bantlı taşın hangisi olduğunu kesin söylemek için laboratuvar incelemesi gerekir. Her iki durumda da bu taşlar, kuvars ailesinden olan gerçek oniksten çok daha yumuşaktır (sertlik 3–4; gerçek oniks 6,5–7).

Değerini ne belirler?

Aragonit yaygın bir mineraldir. Koleksiyonda iri, iyi biçimli ya da ikizlenmiş kristaller, dallı “flos ferri” kümeleri ve Molina de Aragón, Tsumeb ya da Erzberg gibi ünlü yerlerden gelen örnekler aranır. Süs eşyası olarak değerini bantlı taşın renk ve desen güzelliği, ışık geçirmesi ve parçanın büyüklüğü belirler; yumuşak olduğu ve asitten etkilendiği için takıdan çok vazo ve biblo gibi eşyalarda kullanılır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

  1. 1

    Sertliği 3,5–4'tür (kalsit 3'tür); çelik bıçak onu çizer. Kalsit gibi seyreltik asitle köpürür.

  2. 2

    Özgül ağırlığı yaklaşık 2,9'dur, yani kalsitten (2,7) biraz ağırdır. Kalsitin üç yönde mükemmel dilinimi vardır; aragonitte ise dilinim zayıftır (yalnızca tek yönde belirgindir).

  3. 3

    Kristalleri çoğunlukla uzun, iğnemsi ya da prizmatiktir; ikizlenme sonucu altıgen görünümlü sütunlar yaygındır.

  4. 4

    Aragonit ile kalsiti gözle ya da asit damlatarak ayırmak güçtür; kesin sonuç için laboratuvar gerekir.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

  • “Oniks” ya da “oniks mermer” diye satılan bantlı taşlar: Britannica'ya göre “oniks mermer” kalsit ya da aragonit zonlarından oluşur; ne gerçek oniks (bantlı kalsedon, kuvars ailesinden) ne de gerçek mermerdir. Dünyanın bazı yerlerinde bu taş aragonittir; Türkiye'de “oniks” diye işlenen taş ise Küre Ansiklopedi'ye göre kalsit kökenli bir travertendir.

Yanlış bilinenler

  • YanlışAragonit ile kalsit aynı mineraldir.

    Doğrusuİkisi de CaCO₃'tür, ama atomları farklı dizildiği için ayrı minerallerdir. Aragonit kalsitten biraz daha serttir ve ağırdır; kararsız olduğundan zamanla kalsite dönüşür.

  • Yanlış“Meksika oniksi” gerçek oniks taşıdır.

    DoğrusuKunz, Meksika'daki Tecalco çevresinden çıkan “Meksika oniksi”nin aragonit bir sarkıt olduğunu yazar. Genel olarak “oniks mermer” kalsit ya da aragonittir; gerçek oniks ise kuvars ailesinden bantlı bir kalsedondur.

Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Bu taşa yüklenen anlamlar, kimin inandığıyla birlikte:

  • Kunz'un kitabındaki bir resim yazısına göre aragonitten yapılmış bir kolye ucu Ermenistan'da adak (dinî sunu) amacıyla kullanılmıştır.
  • Türkiye'deki bazı haber siteleri aragonitin kök çakrasını düzenleyerek bedeni “topraklandırdığını”, öfkeyi, stresi ve gerginliği azalttığını, sosyalliği ve iletişimi güçlendirdiğini yazar.
  • Aynı yazılar aragonitin kemik ve eklemleri sağlıklı kıldığını, vücuttaki kalsiyum dengesini koruduğunu, bağışıklığı güçlendirdiğini, soğuk algınlığına, ağrıya ve küçük yaraların ve yanıkların iyileşmesine iyi geldiğini ileri sürer.

Bilim ne diyor?

Aragonitin kemikleri, bağışıklığı, ağrıyı ya da yaraları etkilediğine dair bilimsel bir kanıt yoktur. Bir taşı yanında taşımak kalsiyum dengesine katkı sağlamaz; kalsiyum besinlerle alınır. Kırık, yara ve yanıklar hekim tarafından tedavi edilmelidir. Aragonit yumuşak ve asitle köpüren bir karbonattır; sirke ya da limon suyu gibi asitli sıvılarda bekletmek yüzeyini bozar.

Bunu biliyor muydun?

Adını İspanya'daki Aragón bölgesinden alır. Ama Abraham Gottlob Werner adı 1797'de verirken, tür yeri olan Molina de Aragón'un Aragón'da olduğunu sanmıştı; kasaba aslında Kastilya-La Mancha'dadır.

Yumuşakçaların neredeyse hepsinin kabuğunda aragonit bulunur; kimilerinde kabuğun tamamı aragonittir.

Aragonit yeryüzü yakınındaki koşullarda kararsızdır ve milyonlarca yıl içinde kalsite dönüşür; bu yüzden Karbonifer'den daha yaşlı aragonit hemen hiç bilinmez.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

  • Molina de Aragón, Guadalajara, İspanya · Tip lokaliteTriyas yaşlı alçıtaşı ve marn içindeki altıgen görünümlü, ikizlenmiş kristallerle ünlü; ad Aragón bölgesinden gelir
  • Agrigento (Racalmuto, Cianciana), Sicilya, İtalya · Bilinen bulunuş yeriRacalmuto ve Cianciana yöresinden güzel aragonit kristalleri çıkar
  • Erzberg, Eisenerz, Steiermark, Avusturya · Tarihî kaynakDemir madeninde dallı “flos ferri” aragonitleri
  • Tsumeb, Oshikoto, Namibya · Bilinen bulunuş yeriİri aragonit kristalleri
  • Ochtinská Aragonit Mağarası, Rožňava, Slovakya · Bilinen bulunuş yeriAragonit sarkıtlarıyla bilinen mağara
  • El Soplao Mağarası, Kantabria, İspanya · Bilinen bulunuş yeriEski bir kurşun-çinko madeninin içindeki, aragonit sarkıtlarıyla önemli mağara
  • Carlsbad Mağaraları Ulusal Parkı, New Mexico, ABD · Bilinen bulunuş yeriAragonit sarkıtları ve “mağara çiçekleri” (antodit)
  • Bahama Bankları, Bahamalar · Önemli yatakDeniz tabanında kalın oolitik aragonit kumu yatakları

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Aragonit nedir?

Aragonit, kalsit gibi kalsiyum karbonattan (CaCO₃) oluşur; ama atomları farklı dizildiği için ayrı bir mineraldir. Kristalleri çoğunlukla iğne ya da sütun biçimlidir. Deniz ve tatlı sulardan çökelir, birçok yumuşakça kabuğunu ve mercan iskeletini oluşturur, mağaralarda dal dal sarkıtlar yapar. Kalsitten biraz daha serttir (3,5–4) ve daha ağırdır.

Aragonit ne işe yarar?

Akvaryum: Mercan resifi koşullarını yaratmak ve suyun pH değerini dengede tutmak için aragonitli kum ve kayaçlar kullanılır. Süs eşyası: Bantlı aragonit, “oniks mermer” adıyla vazo ve biblo yapımında kullanılır. Kunz'a göre eski Meksikalılar aragonit sarkıttan figürler, süsler ve boncuklar yapmıştır. Koleksiyon: İğne ve dal biçimli kristal kümeleri ile ikizlenmiş kristaller mineral koleksiyoncularınca aranır.

Aragonit ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 3,5–4 değerindedir. Tırnakla çizilemez ama çelik bir bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı 2,93–2,95 g/cm³’tür.

Aragonit nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Molina de Aragón, Guadalajara, İspanya; Bahama Bankları, Bahamalar; Erzberg, Eisenerz, Steiermark, Avusturya; Agrigento (Racalmuto, Cianciana), Sicilya, İtalya; Tsumeb, Oshikoto, Namibya.

Aragonit gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Sertliği 3,5–4'tür (kalsit 3'tür); çelik bıçak onu çizer. Kalsit gibi seyreltik asitle köpürür. Özgül ağırlığı yaklaşık 2,9'dur, yani kalsitten (2,7) biraz ağırdır. Kalsitin üç yönde mükemmel dilinimi vardır; aragonitte ise dilinim zayıftır (yalnızca tek yönde belirgindir). Kristalleri çoğunlukla uzun, iğnemsi ya da prizmatiktir; ikizlenme sonucu altıgen görünümlü sütunlar yaygındır. “Oniks” ya da “oniks mermer” diye satılan bantlı taşlar: Britannica'ya göre “oniks mermer” kalsit ya da aragonit zonlarından oluşur; ne gerçek oniks (bantlı kalsedon, kuvars ailesinden) ne de gerçek mermerdir. Dünyanın bazı yerlerinde bu taş aragonittir; Türkiye'de “oniks” diye işlenen taş ise Küre Ansiklopedi'ye göre kalsit kökenli bir travertendir.

Aragonit değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 3. basamaktadır: Yapı ve endüstri taşı. Aragonit yaygın bir mineraldir. Koleksiyonda iri, iyi biçimli ya da ikizlenmiş kristaller, dallı “flos ferri” kümeleri ve Molina de Aragón, Tsumeb ya da Erzberg gibi ünlü yerlerden gelen örnekler aranır. Süs eşyası olarak değerini bantlı taşın renk ve desen güzelliği, ışık geçirmesi ve parçanın büyüklüğü belirler; yumuşak olduğu ve asitten etkilendiği için takıdan çok vazo ve biblo gibi eşyalarda kullanılır.

Aragonit neye iyi gelir?

Kunz'un kitabındaki bir resim yazısına göre aragonitten yapılmış bir kolye ucu Ermenistan'da adak (dinî sunu) amacıyla kullanılmıştır. Türkiye'deki bazı haber siteleri aragonitin kök çakrasını düzenleyerek bedeni “topraklandırdığını”, öfkeyi, stresi ve gerginliği azalttığını, sosyalliği ve iletişimi güçlendirdiğini yazar. Aynı yazılar aragonitin kemik ve eklemleri sağlıklı kıldığını, vücuttaki kalsiyum dengesini koruduğunu, bağışıklığı güçlendirdiğini, soğuk algınlığına, ağrıya ve küçük yaraların ve yanıkların iyileşmesine iyi geldiğini ileri sürer. Aragonitin kemikleri, bağışıklığı, ağrıyı ya da yaraları etkilediğine dair bilimsel bir kanıt yoktur. Bir taşı yanında taşımak kalsiyum dengesine katkı sağlamaz; kalsiyum besinlerle alınır. Kırık, yara ve yanıklar hekim tarafından tedavi edilmelidir. Aragonit yumuşak ve asitle köpüren bir karbonattır; sirke ya da limon suyu gibi asitli sıvılarda bekletmek yüzeyini bozar. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Kaynaklar

  1. Handbook of Mineralogy: Aragonite · Mineralogical Society of America
  2. Aragonite · Wikipedia
  3. Aragonit · Vikipedi
  4. Aragonite · Webmineral
  5. Onyx marble · Encyclopaedia Britannica
  6. Oniks Taşı · Türkiye Diyanet Vakfı Küre Ansiklopedi
  7. The Curious Lore of Precious Stones (G. F. Kunz) · J. B. Lippincott Company; Project Gutenberg, 1913
  8. Molina de Aragón · Wikipedia
  9. Ochtinská Aragonite Cave · Wikipedia
  10. Cave of El Soplao · Wikipedia
  11. Aragonit Taşının Faydaları ve Özellikleri Nelerdir? Aragonit Taşı Ne İşe Yarar? · Sabah, 2022

Dış bağlantılar

Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗

Aynı basamaktaki taşlar