Doğal Taşlar

Mineral

Korindon

Al₂O₃Corundum

Mohs sertlik ölçeğinde 9'un referansı olan alüminyum oksit: kırmızısına yakut, diğer renklerine safir denir.

Diğer adları: Korund · Korendon

  • Endüstriyel
  • Değerli taş
  • Mohs ölçeği minerali
  • Türkiye’de önemli
Fotoğraf: Ra'ike · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Korindon, alüminyum ve oksijenden oluşan çok sert bir mineraldir. Saf hâli renksizdir; içine karışan çok az miktardaki krom onu kırmızıya (yakut), demir ve titanyum ise maviye (safir) boyar. Gösterişsiz, koyu renkli türleri ise sertlikleri sayesinde yüzyıllardır aşındırıcı olarak kullanılır.

Nasıl oluşur?

Korindon, alüminyumca zengin ama silisyumca fakir ortamlarda oluşur. Silisyum bol olsaydı alüminyum, korindon yerine feldispat ya da mika gibi silikat minerallerinin yapısına girerdi. Mermerler, siyenit gibi bazı magmatik kayaçlar ve yüksek sıcaklıkta dönüşmüş alüminyumca zengin kayaçlar başlıca kaynaklardır. Korindon çok dayanıklı olduğundan kayaçlar aşınırken bozulmaz ve akarsu çakıllarında birikir; Sri Lanka’nın Ratnapura bölgesindeki değerli taş yatakları böyle oluşmuştur.

Ne işe yarar?

  • Aşındırıcı: Sertliği sayesinde zımpara kâğıtlarında, taşlama ve parlatma tozlarında kullanılır. Bugün bu amaçla daha çok yapay olarak üretilen alüminyum oksit kullanılır.
  • Değerli taş: Kırmızı olanına yakut, diğer bütün renklerine safir denir.
  • Teknoloji: Sentetik korindon kristalleri saat camlarında, lazerlerde ve elektronikte kullanılır.

Türkiye ve zımpara taşı

Zımpara taşı, korindonun manyetit, hematit ve spinel gibi minerallerle karıştığı koyu renkli, çok sert bir kayaçtır. Batı Anadolu’daki Menderes Masifi’nde (Aydın, İzmir, Muğla ve çevresi) önemli zımpara taşı yatakları bulunur. Türkiye ve Yunanistan (Nakşa Adası), dünyadaki doğal zımpara taşının başlıca kaynaklarıdır.

Nasıl tanınır?

  1. 1

    Çok serttir (9): kuvarsı ve topazı çizer. Bu testi kesilmiş taşlarda yapmayın; taşlar zarar görebilir.

  2. 2

    Boyutuna göre ağırdır (özgül ağırlık yaklaşık 4,0).

  3. 3

    Kristalleri çoğu zaman fıçı ya da sivri, altı yüzlü piramit biçimindedir; yüzeylerinde yatay çizgiler ve altıgen desenler görülebilir.

  4. 4

    Zımpara taşı koyu gri-siyah, ağır ve ince tanelidir; içindeki manyetit nedeniyle mıknatısa çekilebilir.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

  • Sentetik korindon 1902'den beri Verneuil (alev füzyonu) yöntemiyle üretilir ve kimyasal olarak doğal korindonla aynıdır. Büyütme altında kavisli büyüme çizgileri ve gaz kabarcıkları ipucu verebilir; kesin ayrım laboratuvar işidir.
  • Isıl işlem, rengi ve berraklığı iyileştirmek için çok yaygındır. Berilyum gibi elementlerin ısıyla taşın içine yayındırılması (difüzyon) gibi daha ileri işlemler de vardır; tüm işlemler satıcı tarafından açıklanmalıdır.
  • Renksiz sentetik korindon (sentetik safir) bazen elmas veya başka renksiz taşların taklidi olarak kullanılır.

Bunu biliyor muydun?

Çizilmeye dayanıklı “safir cam” saat camları aslında laboratuvarda üretilmiş renksiz korindondur.

Adının, yakut anlamına gelen Sanskritçe “kuruvinda” sözcüğünden Tamilce “kurundam” aracılığıyla geldiği düşünülür.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

  • Menderes Masifi zımpara yatakları (Aydın, İzmir, Muğla) · Önemli yatakTürkiye, dünyadaki doğal zımpara taşının başlıca kaynaklarındandır
  • Nakşa (Naxos) Adası, Yunanistan · Tarihî kaynakAntik çağdan beri işletilen zımpara taşı
  • Ratnapura, Sri Lanka · Önemli yatakAkarsu çakıllarındaki değerli taş kalitesinde korindon (safir, yakut)
  • Chester, Massachusetts, ABD · Tarihî kaynakEski zımpara taşı ocakları

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Çeşitleri

Varyete

Yakut

Kromun kırmızıya boyadığı korindon: morötesi ışık altında kızıl ışıldayabilen, dünyanın en ünlü değerli taşlarından biri.

Varyete

Safir

Kırmızı dışında hemen her renkte olabilen korindon; en ünlüsü, demir ve titanyumun maviye boyadığı safirdir.

Kaynaklar

  1. Handbook of Mineralogy: Corundum · Mineralogical Society of America
  2. Emery (rock) · Encyclopaedia Britannica
  3. Verneuil method · Wikipedia

Dış bağlantılar

Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗

Aynı basamaktaki taşlar

Mineral

Antimonit (stibnit)

Antimonun ana cevheri: kılıç gibi uzun, boyuna çizgili ve metal parlaklığında kristaller oluşturan yumuşak, kurşun grisi bir mineral.

Mineral

Bakır

İnsanlığın işlediği ilk metallerden: doğada bazen saf hâlde, kırmızımsı ve kolayca dövülebilen kütleler ve dallar olarak bulunur.

Mineral

Boraks (tinkal)

Suda çözünen, havada beyaz toza dönüşen sodyumlu bor minerali; dünyanın en önemli tinkal yataklarından biri Eskişehir'deki Kırka'dadır.