Mineral
Sölestin
SrSO₄Celestine
Adını gökyüzünden alan, çoğu zaman soluk mavi kristaller oluşturan stronsiyum minerali; havai fişeklerdeki kırmızının kaynağı.
Diğer adları: Selestin · Sölestit, selestit
- Cevher
- Endüstriyel
Kısaca
Sölestin, stronsiyum sülfattan oluşan bir mineraldir. En bilinen örnekleri soluk, gök mavisi kristallerdir, ama renksiz, beyaz ya da pembemsi de olabilir. Stronsiyum elementinin en önemli kaynağıdır; stronsiyum ise havai fişeklere parlak kırmızı rengini verir.
Nasıl oluşur?
Sölestin çoğunlukla tortul kayaçlarda, özellikle jips ve anhidrit gibi evaporit mineralleriyle birlikte oluşur. Kireçtaşı ve dolomit içindeki boşluklarda iri kristaller büyür; Madagaskar’daki ünlü jeotların içi gök mavisi sölestin kristalleriyle kaplıdır. Sicilya’nın kükürt madenlerinde ise parlak sarı kükürt kristalleriyle yan yana bulunur.
Ne işe yarar?
Sölestin, stronsiyumun başlıca kaynağıdır. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu’na (USGS) göre ABD’de stronsiyumun en büyük kullanım alanı sondaj sıvılarıdır; onu seramik ferrit mıknatıslar ile havai fişek ve işaret fişekleri izler.
Türkiye’de
Sivas Havzası’nın, özellikle Ulaş çevresinin jipsli katmanlarında çok sayıda sölestin yatağı bulunur. Bu yataklar 20. yüzyılın ikinci yarısında işletilmiş ve Türkiye bir dönem sölestin üreten ülkeler arasında yer almıştır. USGS kayıtlarına göre ise 2015–2019 yıllarında Türkiye’de sölestin üretimi yapılmamıştır.
Nasıl tanınır?
- 1
Soluk mavi, camsı kristaller; çoğunlukla yassı tabletler ya da uzun prizmalar hâlindedir.
- 2
Açık renkli bir mineral için ağırdır (özgül ağırlık yaklaşık 4,0), ama baritten (yaklaşık 4,5) hafiftir.
- 3
Sertliği 3–3,5'tir; çelik bıçak onu kolayca çizer. Asitle köpürmez.
- 4
Alev testinde stronsiyum aleve koyu kırmızı renk verir; barit ise yeşil alev verir.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- “Anjelit” (angelite) adıyla satılan mavi taş sölestin değil, mavi renkli anhidrittir; adı yanıltıcı biçimde sölestine benzetilir.
- Mavi barit ile sölestin birbirine çok benzer; kesin tanım için özgül ağırlık ölçümü ya da laboratuvar analizi gerekir.
Bunu biliyor muydun?
Adı, Latince “göksel” anlamına gelen sözcükten gelir ve kristallerinin gök mavisi rengine gönderme yapar.
ABD'nin Ohio eyaletindeki Put-in-Bay'de, iç duvarları sölestin kristalleriyle kaplı küçük bir mağara (Kristal Mağarası) vardır.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Ulaş, Sivas · Önemli yatakSivas Havzası'nın jipsli katmanlarındaki sölestin yatakları; 20. yüzyılda işletilmiştir
- Sakoany, Mahajanga bölgesi, Madagaskar · Bilinen bulunuş yeri60 cm'ye varan, gök mavisi kristallerle kaplı jeotlar
- Agrigento, Sicilya, İtalya · Tarihî kaynakKükürt madenlerinde kükürt kristalleriyle birlikte sölestin
- Put-in-Bay, Ohio, ABD · Bilinen bulunuş yeriİçi sölestin kristalleriyle kaplı “Kristal Mağarası”
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Kaynaklar
- Handbook of Mineralogy: Celestine · Mineralogical Society of America
- Stratigraphy, Geochemistry and Depositional Environment of the Celestine-bearing Gypsiferous Formations of the Tertiary Ulaş-Sivas Basin, East-Central Anatolia (Turkey) · Turkish Journal of Earth Sciences 10 (1) (E. Tekin), 2001
- Celestine · Australian Museum
- Minerals Yearbook 2019: Strontium · U.S. Geological Survey, 2019
- Mineral Commodity Summaries 2026: Strontium · U.S. Geological Survey, 2026
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Antimonit (stibnit)
Antimonun ana cevheri: kılıç gibi uzun, boyuna çizgili ve metal parlaklığında kristaller oluşturan yumuşak, kurşun grisi bir mineral.
Bakır
İnsanlığın işlediği ilk metallerden: doğada bazen saf hâlde, kırmızımsı ve kolayca dövülebilen kütleler ve dallar olarak bulunur.
Boraks (tinkal)
Suda çözünen, havada beyaz toza dönüşen sodyumlu bor minerali; dünyanın en önemli tinkal yataklarından biri Eskişehir'deki Kırka'dadır.