Opal

Renk oyunu nereden gelir?

Değerli opal, elektron mikroskobuyla bakıldığında aynı büyüklükteki çok küçük silis kürelerinin düzenli katmanlar hâlinde dizilmesinden oluşur. Küreler ve aralarındaki boşluklar ışığı kırınıma uğratır ve tıpkı bir CD’nin yüzeyi gibi beyaz ışığı gökkuşağı renklerine ayırır. Hangi renklerin görüleceğini kürelerin boyutu belirler. Bu yapı 1960’larda Avustralyalı bilim insanlarınca keşfedildi. Küreleri düzensiz dizilmiş “sıradan opal” ise renk oyunu göstermez.

Nerede bulunur?

Avustralya uzun zamandır değerli opalın başlıca kaynağıdır: Siyah opalın büyük bölümü Yeni Güney Galler’deki Lightning Ridge’den çıkar; Güney Avustralya’daki Coober Pedy ve Andamooka da önemli değerli opal merkezleridir. Queensland’da ise opal, demirce zengin kayaç yumrularının çatlaklarını doldurur (“boulder opal”). Avustralya’da opal, kurak dönemlerde buharlaşan sulardan geride kalan silisin kayaç çatlaklarında birikmesiyle oluşmuştur; bazen kemik ve kabukların yerini alarak opalleşmiş fosiller meydana getirir. Etiyopya’da 2008’de bulunan ve Meksika’daki yataklarda ise opal volkanik kayaçlar içinde oluşur.

Türkiye’de opal

Kütahya’nın Simav ve Şaphane çevresindeki riyolitik volkanik kayaçlarda bulunan sarı, turuncu ve kırmızı ateş opali, “Simav ateş opali” adıyla bilinir. İzmir’in Gümüldür yöresindeki volkanik kayaçlarda da süs taşı olarak değerlendirilebilecek kırmızı ve turuncu opal yumruları bulunur.

Opal su içerdiği için ani sıcaklık ve nem değişimlerinde çatlayabilir; bu yüzden dikkatli saklanmalıdır.