Kayaç

Konglomera

Conglomerate

Taşlaşmış bir çakıl yatağı: eski nehirlerin ve kıyıların yuvarlak çakıllarını doğal bir çimentoyla bir arada tutan kayaç.

Diğer adları: Çakıltaşı

  • Halk arasında: Sıradan taş
Fotoğraf: James St. John · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Konglomera, dere yatağında ya da sahilde gördüğünüz yuvarlak çakılların kum ve doğal bir çimentoyla birbirine yapışıp taşa dönüşmesiyle oluşur. Bu yüzden betona gömülmüş çakıllara benzer. Çakılların yuvarlak olması, uzun süre suyla taşınıp aşındıklarını gösterir.

Görseller

Nasıl oluşur?

Konglomeranın hammaddesi çakıldır. Dağlardan kopan kaya parçaları hızlı akan akarsularla taşınırken birbirine ve dere yatağına sürtünür; köşeleri aşınır ve yuvarlaklaşır. Bu çakıllar nehir yataklarında, dağ eteklerindeki alüvyon yelpazelerinde ve dalgaların sürekli çalkaladığı kıyılarda birikir. Üstleri yeni tortullarla örtüldükçe gömülür ve sıkışır; aralarındaki boşluklarda dolaşan su silis, kalsit veya demir oksit bırakarak çakılları birbirine yapıştırır.

Çakılların yuvarlak olması uzun bir yolculuğun izidir. Parçalar köşeli kalmışsa kayacın adı breş olur. Jeologlar bu farktan tortulun ne kadar uzağa taşındığını çıkarır. Çakılların boyutu da onları taşıyan suyun gücünü gösterir: İri bloklar ancak sel gibi çok güçlü akıntılarla taşınabilir.

Ne işe yarar?

Konglomera düzensiz kırıldığı için yaygın bir yapı taşı değildir; çoğu zaman kırılıp dolgu malzemesi olarak kullanılır. Sert, silis çimentolu bazı türleri ise cilalanarak süs taşı yapılır.

Asıl değeri bilimseldir: Çakılları, çoktan aşınıp yok olmuş dağların hangi kayaçlardan yapıldığını gösterir. Güney Afrika’daki Witwatersrand havzasında olduğu gibi, bazı konglomeralarda akarsuların biriktirdiği zengin altın yatakları bulunur.

Değerini ne belirler?

Konglomera bol bulunan bir kayaçtır; çoğunlukla kırılıp dolgu ve agrega olarak ton hesabıyla kullanıldığı için değeri düşüktür. Değer kazanması için sert bir çimentoyla iyi tutturulmuş, renkli ve dikkat çekici çakıllar içeren ve iyi cila alan bir tür olması gerekir; İngiltere'deki çakmaktaşı çakıllı “puddingstone” gibi taşlar süs taşı olarak işlenir. Witwatersrand'daki gibi altın içeren konglomeralar ise birer cevherdir ve değerlerini içerdikleri altının miktarı belirler.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

  1. 1

    Gözle kolayca görülen, 2 mm'den büyük yuvarlak çakıllar içerir; çakıllar daha ince taneli bir hamurun içine gömülüdür.

  2. 2

    Çakıllar çoğu zaman farklı kayaçlardan gelir; bu yüzden aynı parçada farklı renk ve dokuda taneler bir arada bulunur.

  3. 3

    Kırıldığında çatlak genellikle çakılların çevresinden dolanır; çakıllar yerinden çıkıp geride yuvalar bırakabilir.

  4. 4

    Çimentosu kalsitse seyreltik asitte köpürür; silis çimentolu olanlar köpürmez ve çok daha serttir.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

  • Breş de iri parçalardan oluşur, ama parçaları köşelidir; konglomeradaki çakıllar ise yuvarlaktır. İkisi ticarette sık sık karıştırılır.
  • Çakıllı beton ve agrega görünümlü yapay döşemeler konglomeraya çok benzer; betonda çakılların arasındaki çimento hamuru gri ve tekdüzedir, içinde çoğu zaman hava kabarcığı boşlukları görülür.
  • Terrazzo (mermer kırıntılı döşeme) da benzer görünebilir; ancak parçaları düzenli dağılmıştır ve yüzeyi dümdüz cilalıdır.

Yanlış bilinenler

  • YanlışÇakıllı, betona benzeyen her kayaç parçası insan yapımı betondur.

    DoğrusuDoğada da çakıllar doğal bir çimentoyla taşlaşarak betona çok benzeyen konglomerayı oluşturur; Avustralya'daki Kata Tjuta'nın dev kubbeleri ve İspanya'daki Montserrat Dağı bu kayaçtan yapılmıştır. Betonda ise çakılların arasındaki hamur gri ve tekdüzedir, çoğu zaman da hava kabarcığı boşlukları içerir.

Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Bilimle çelişki:Düşük: sembolik inanış

Bu taşa yüklenen anlamlar, kimin inandığıyla birlikte:

  • İngiltere'nin Hertfordshire yöresinde “puddingstone” denen çakmaktaşı çakıllı konglomeranın büyüye karşı koruduğuna inanılırdı; 1662'de cadılıkla suçlanan bir kadının mezarından çıkamaması için tabutunun üstüne bu taştan bir parça konduğu kayıtlıdır.
  • Aynı yörede bu taşların kendi kendine çoğaldığına inanılırdı; bu yüzden onlara “büyüyen taş” ya da “yavrulayan taş” da denirdi.

Bilim ne diyor?

Konglomera büyümez ve çoğalmaz: İçindeki çakıllar milyonlarca yıl önce bir akarsuda ya da kıyıda birikip doğal bir çimentoyla birbirine yapışmıştır. Bu taşın büyüye karşı koruduğuna dair de hiçbir kanıt yoktur.

Bunu biliyor muydun?

Avustralya'daki Kata Tjuta'nın kubbe biçimli dev kayaları konglomeradır; hemen yakınındaki Uluru ise bir kumtaşı türü olan arkozdan oluşur.

Güney Afrika'daki Johannesburg, 1886'da Witwatersrand'ın altın içeren konglomera katmanlarının bulunmasıyla başlayan altına hücumla kurulmuştur.

Belgeseller

YouTube’dan seçilmiş belgesel ve eğitim videoları. Video, oynat düğmesine basana kadar yüklenmez.

Konglomera Zengin Derin Deniz Tortullarının Sedimantolojisine Bir Örnek Baskil (Elazığ) GüneybatısıSedimantoloji Çalışma Grubu · Türkçe · YouTube’da izle ↗
The Geology of PuddingstonePlanetGeo: a science podcast · İngilizce · YouTube’da izle ↗
Where Do Breccia and Conglomerate Form? (Chapter 7 - Section 7.8)Chris Talks Physical Geology · İngilizce · YouTube’da izle ↗

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

  • Kata Tjuta, Kuzey Toprakları, Avustralya · Önemli yatakKubbe biçimli dev kayalar, çoğu granit ve bazalt olan çakıl ve blokların kum ve çamurla çimentolanmasıyla oluşmuş bir konglomeradır. Uluṟu-Kata Tjuṯa Milli Parkı 1987'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girmiştir.
  • Montserrat, Katalonya, İspanya · Bilinen bulunuş yeriTestere dişli zirveleriyle ünlü dağ, Orta Eosen'de bir yelpaze deltasında biriken kalın konglomera katmanlarından oluşur.
  • Witwatersrand, Güney Afrika · Önemli yatakAltın içeren konglomera katmanları (“reef”) 1886'da keşfedildi; Johannesburg bu keşfin ardından kuruldu.
  • Meteora, Teselya, Yunanistan · Bilinen bulunuş yeriÜstlerinde manastırlar bulunan dev kaya sütunları kumtaşı ve konglomeradan oluşur; yaklaşık 60 milyon yıl önceki yer hareketleri ve aşınma onları biçimlendirmiştir.
  • Hertfordshire ve Buckinghamshire, İngiltere · Bilinen bulunuş yeriYuvarlak çakmaktaşı çakıllarının silika çimentoyla birleştiği Hertfordshire “puddingstone”u çoğunlukla bu iki kontlukta bulunur; Chesham çevresinde tarlalarda, sınır taşı ve bahçelerde görülür.
  • Roxbury, Boston, Massachusetts, ABD · Tip lokaliteRoxbury Konglomerası (Roxbury “puddingstone”u), adını Roxbury'deki yüzlekten alır ve Massachusetts'in resmî “Topluluk Kayası”dır.

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Konglomera nedir?

Konglomera, dere yatağında ya da sahilde gördüğünüz yuvarlak çakılların kum ve doğal bir çimentoyla birbirine yapışıp taşa dönüşmesiyle oluşur. Bu yüzden betona gömülmüş çakıllara benzer. Çakılların yuvarlak olması, uzun süre suyla taşınıp aşındıklarını gösterir.

Konglomera ne işe yarar?

Konglomera düzensiz kırıldığı için yaygın bir yapı taşı değildir; çoğu zaman kırılıp dolgu malzemesi olarak kullanılır. Sert, silis çimentolu bazı türleri ise cilalanarak süs taşı yapılır. Asıl değeri bilimseldir: Çakılları, çoktan aşınıp yok olmuş dağların hangi kayaçlardan yapıldığını gösterir. Güney Afrika'daki Witwatersrand havzasında olduğu gibi, bazı konglomeralarda akarsuların biriktirdiği zengin altın yatakları bulunur.

Konglomera ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 3–7 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 2,4–2,7 g/cm³’tür.

Konglomera nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Roxbury, Boston, Massachusetts, ABD; Kata Tjuta, Kuzey Toprakları, Avustralya; Witwatersrand, Güney Afrika; Montserrat, Katalonya, İspanya; Meteora, Teselya, Yunanistan.

Konglomera gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Gözle kolayca görülen, 2 mm'den büyük yuvarlak çakıllar içerir; çakıllar daha ince taneli bir hamurun içine gömülüdür. Çakıllar çoğu zaman farklı kayaçlardan gelir; bu yüzden aynı parçada farklı renk ve dokuda taneler bir arada bulunur. Kırıldığında çatlak genellikle çakılların çevresinden dolanır; çakıllar yerinden çıkıp geride yuvalar bırakabilir. Breş de iri parçalardan oluşur, ama parçaları köşelidir; konglomeradaki çakıllar ise yuvarlaktır. İkisi ticarette sık sık karıştırılır.

Konglomera değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 2. basamaktadır: Tonla ölçülen hammadde. Konglomera bol bulunan bir kayaçtır; çoğunlukla kırılıp dolgu ve agrega olarak ton hesabıyla kullanıldığı için değeri düşüktür. Değer kazanması için sert bir çimentoyla iyi tutturulmuş, renkli ve dikkat çekici çakıllar içeren ve iyi cila alan bir tür olması gerekir; İngiltere'deki çakmaktaşı çakıllı “puddingstone” gibi taşlar süs taşı olarak işlenir. Witwatersrand'daki gibi altın içeren konglomeralar ise birer cevherdir ve değerlerini içerdikleri altının miktarı belirler.

Konglomera neye iyi gelir?

İngiltere'nin Hertfordshire yöresinde “puddingstone” denen çakmaktaşı çakıllı konglomeranın büyüye karşı koruduğuna inanılırdı; 1662'de cadılıkla suçlanan bir kadının mezarından çıkamaması için tabutunun üstüne bu taştan bir parça konduğu kayıtlıdır. Aynı yörede bu taşların kendi kendine çoğaldığına inanılırdı; bu yüzden onlara “büyüyen taş” ya da “yavrulayan taş” da denirdi. Konglomera büyümez ve çoğalmaz: İçindeki çakıllar milyonlarca yıl önce bir akarsuda ya da kıyıda birikip doğal bir çimentoyla birbirine yapışmıştır. Bu taşın büyüye karşı koruduğuna dair de hiçbir kanıt yoktur. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Kaynaklar

  1. Conglomerate · Encyclopaedia Britannica
  2. Geology — Uluṟu-Kata Tjuṯa National Park · Parks Australia
  3. Uluṟu-Kata Tjuṯa National Park · UNESCO World Heritage Centre
  4. Witwatersrand · Encyclopaedia Britannica
  5. Tectonic and climatic controls on the development of foreland fan deltas: Montserrat and Sant Llorenç del Munt systems (Middle Eocene, Ebro Basin, NE Spain) (López-Blanco et al.) · Sedimentary Geology, 2000
  6. Conglomerate · University of Auckland, Rocks and Minerals of New Zealand
  7. Rock Density Tables (after Tenzer et al. 2011, A digital rock density map of New Zealand, Computers & Geosciences 37: 1181–1191) · Rocscience, RocFall2 documentation
  8. Hertfordshire puddingstone · Wikipedia
  9. Meteora · Wikipedia
  10. Roxbury Conglomerate · Wikipedia

Dış bağlantılar

İncelendiSon kontrol: 4 Ekim 2026Hata bildir

Aynı basamaktaki taşlar

Çerez politikası