Kayaç
Dasit
Dacite
Andezit ile riyolit arasında: lav kubbeleri yapan ve patlayıcı püskürmeleriyle bilinen kuvarslı volkanik kayaç.
_1.jpg){kind=link}
Kısaca
Dasit, yanardağlardan çıkan, silisçe oldukça zengin bir lavın soğumasıyla oluşan açık renkli bir kayaçtır. Lavı çok ağdalı olduğu için kolay akmaz; yanardağın ağzında yığılarak kubbeler oluşturur ya da içinde sıkışan gazlar yüzünden şiddetle patlar. 1980'de ABD'deki St. Helens Yanardağı'nda püsküren kayaç dasitti.
Nasıl oluşur?
Dasit, çoğunlukla dalma-batma zonlarındaki yanardağlarda oluşur. Dasitik magma, andezitik magmaya göre silisçe daha zengin ve daha ağdalıdır; silis ve gaz oranı arttıkça püskürmeler de daha patlayıcı olur.
Dasit lavı ağdalı olduğundan uzağa akamaz; çıktığı yerde yığılarak dik yamaçlı lav kubbeleri oluşturur. Magmadaki gazlar kolayca kaçamadığında ise püskürme patlayıcı olur ve pomza, kül ve piroklastik akıntılar üretir. ABD’deki St. Helens Yanardağı, ağırlıkla patlayıcı bir dasit yanardağıdır. Dasitin derinlikte yavaş soğumuş karşılığı granodiyorittir.
Türkiye’de dasit
Orta Anadolu’nun büyük yanardağlarında dasit yaygındır. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü’ne (MTA) göre Kayseri’deki Erciyes Dağı büyük ölçüde andezitik ve dasitik lav akıntılarından oluşur; çevresinde Pleyistosen’de ve belki Holosen’in başlarında oluşmuş dasitik ve riyodasitik kubbeler yer alır. Bu kubbelerin oluşumu, önemli kül yağışları ve piroklastik akıntılarla birlikte gerçekleşmiştir. Erciyes’te büyük patlayıcı püskürmelerin en azından Holosen’in başlarına kadar sürdüğü bilinmektedir.
Dasit, yapı taşı olarak andezit kadar yaygın kullanılmaz; ama yanardağların nasıl davrandığını anlamak için önemli bir kayaçtır.
Nasıl tanınır?
- 1
Açık gri, soluk kahverengi veya pembemsi bir hamur içinde beyaz feldispat ve siyah biyotit ya da hornblend kristalleri görülür.
- 2
Andezitten farklı olarak bazen camsı, yuvarlakça kuvars taneleri içerir; ama ikisini çıplak gözle ayırmak çoğu zaman zordur.
- 3
Bazalt ve andezitten genellikle daha açık renkli ve biraz daha hafiftir.
- 4
Kesin adlandırma için kimyasal analiz (silis ve alkali oranları) gerekir.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Dasit, andezit ve riyolit arasındaki sınırlar kimyasal analize dayanır; arazide ya da taş ticaretinde verilen adlar sık sık yanlıştır.
- Taş ticaretinde dasit çoğu zaman “andezit” ya da genel olarak “volkanik taş” adıyla satılır.
Bunu biliyor muydun?
Dasit adı, kayacın ilk tanımlandığı Transilvanya'yı da içine alan Roma eyaleti Dacia'dan gelir.
St. Helens Yanardağı'nın 1980 püskürmesinde zirvenin üst 400 metresi dev bir moloz çığıyla koptu; açılan kraterde daha sonra bir dasit lav kubbesi büyüdü.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- St. Helens Yanardağı, Washington, ABD · Önemli yatakAğırlıkla patlayıcı bir dasit yanardağı; 1980 püskürmesinden sonra kraterinde dasit lav kubbesi büyümüştür.
- Erciyes Dağı, Kayseri · Bilinen bulunuş yeriBüyük ölçüde andezitik ve dasitik lav akıntılarından oluşan stratovolkan; çevresinde dasitik ve riyodasitik kubbeler vardır.
- Transilvanya, Romanya · Tarihî kaynakDasit, 1863'te Transilvanya jeolojisi üzerine yazılan bir eserde tanımlanmış ve adını bölgeyi kapsayan Roma eyaleti Dacia'dan almıştır.
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Kaynaklar
- Dacite · Encyclopaedia Britannica
- Mount St. Helens · U.S. Geological Survey
- Erciyes Dağı · MTA, Türkiye Volkanları (TurkVolc)
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Andezit
Yanardağ zincirlerinin kayacı: adını And Dağları'ndan alan, Ankara Kalesi'nin pembe-gri taşı.
Bazalt
Okyanus tabanlarının ve Ay'daki koyu düzlüklerin kayacı: yeryüzünde en yaygın volkanik kayaç.
Biyotit
Granitteki siyah, parlak pullar: ince yapraklara ayrılan ve ayrıştıkça altın gibi parlayabilen koyu renkli mika.