Mineral
Glokofan
Na₂(Mg,Fe)₃Al₂Si₈O₂₂(OH)₂Glaucophane
Mavişistin mavisi: dalma-batma bölgelerinde, düşük sıcaklık ve çok yüksek basınç altında oluşan mavi-gri amfibol.
- Halk arasında: Sıradan taş
- Türkiye’de önemli
Kısaca
Glokofan, sodyum, magnezyum ve alüminyum içeren mavi-gri bir amfibol mineralidir; adı Yunanca “mavi görünen” anlamına gelir. Önemi güzelliğinde değil, söylediği şeydedir: bir kayaçta glokofan bulunması, kayacın eskiden bir dalma-batma zonunda, düşük sıcaklık ve yüksek basınç altında dönüştüğünü gösterir. Bu tür kayaçlara mavişist denir.
Görseller
Nasıl oluşur?
Glokofan, düşük sıcaklık ve yüksek basınçlı metamorfizmanın mineralidir. Bir okyanus levhası başka bir levhanın altına daldığında, deniz tabanına ait kayaçlar çok derine inerken sıcak mantoya karışmadan önce büyük bir basınca uğrar; bu koşullarda glokofan oluşur ve kayaç mavimsi bir renk alır (mavişist). Glokofan, eklojitlerin sonradan, daha az basınçlı koşullarda dönüşmesi sırasında da ortaya çıkar. Dağ oluşumu sırasında bu kayaçlar yeryüzüne çıkarılır.
Ne işe yarar?
Glokofanın bilinen önemli bir sanayi ya da süs taşı kullanımı yoktur; ilgi bilimseldir:
- Dalma-batma izi: Mavişistler, bir bölgede eskiden bir okyanus levhasının daldığını gösterir. Bu yüzden glokofan, yer bilimcilerin dağ zincirlerinin geçmişini çözmesine yardım eder.
- Yaş ve koşul okuma: Glokofanlı kayaçlarla birlikte bulunan mikalar gibi mineraller radyometrik yöntemlerle tarihlendirilerek dalma-batmanın ne zaman olduğu hesaplanır.
- Koleksiyon: Mavi prizmatik kristaller ve mavişist parçaları mineral ve kayaç koleksiyonlarında yer alır.
Türkiye’de
Glokofan Türkiye’de, Tavşanlı Zonu’ndaki Sivrihisar Masifi’nde (Eskişehir) lavsonitli mavişist ve eklojitlerde bulunur. Burada eklojit merceklerinin kenarlarında, glokofanla çevrili lavsonit, granat ve fengit (bir mika) damarları görülür; bu kayaçların zirve metamorfizma yaşı 90–93 milyon yıl olarak ölçülmüştür.
Değerini ne belirler?
Glokofanın ticari değeri yok denecek kadar azdır; asıl değeri jeolojik bilgidir. Koleksiyonda belirgin mavi renkli, iyi biçimli kristaller ve güzel mavişist parçaları, özellikle Syros gibi bilinen yataklardan gelenler küçük bir değer kazanır.
Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.
Nasıl tanınır?
- 1
Mavi-gri, lavanta mavisi ya da mavimsi siyah, prizma biçimli kristaller; çoğu zaman kayaçta ince iğnecikler ya da taneli kümeler hâlinde bulunur ve rengi bölgeler hâlinde (zonlu) değişir.
- 2
Sertliği 6–6,5'tir: çelik bıçak onu zor çizer. İki yönde mükemmel dilinimi vardır; çizgi (toz) rengi mavimsi gridir.
- 3
Mavişist denen kayaçlarda lavsonit, granat, epidot ve omfasit gibi minerallerle birlikte görülür.
- 4
Öteki mavi amfiboller (örneğin riebeckit) ve mavi mineraller benzer görünebilir; kesin tanı çoğu zaman mikroskop gerektirir.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Mavi renkli her kayaç ya da mineral glokofan değildir: lazurit, sodalit ve mavi kiyanit gibi taşlar ya da öteki mavi amfiboller benzer görünebilir; kesin tanı için uzman gerekir.
Yanlış bilinenler
YanlışKayaçları dönüştüren hep yüksek sıcaklıktır; mavişistteki glokofan da magma ya da yanardağ yakınında oluşmuştur.
DoğrusuGlokofan tersine düşük sıcaklık ve çok yüksek basınç koşullarının mineralidir: bir okyanus levhasının başka bir levhanın altına daldığı dalma-batma bölgelerinde oluşur. Bu yüzden mavişist eski bir dalma-batma zonunun işareti sayılır.
Bunu biliyor muydun?
Adı Yunanca “mavi” ve “görünmek” sözcüklerinden gelir; “mavi görünen” demektir.
Sivrihisar'daki (Eskişehir) lavsonitli mavişist ve eklojitlerde yapılan yaş ölçümleri, bu kayaçların dalma-batmanın derinliklerindeki zirve metamorfizmasını yaklaşık 90–93 milyon yıl önce yaşadığını göstermiştir.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Syros, Kiklad Adaları, Yunanistan · Bilinen bulunuş yeriGlokofanlı lavsonit şistleriyle ünlü ada
- Tiburon Yarımadası, Marin İlçesi, Kaliforniya, ABD · Bilinen bulunuş yeri
- Kodiak Adaları, Alaska, ABD · Bilinen bulunuş yeri
- Saint-Marcel, Aosta Vadisi, İtalya · Bilinen bulunuş yeri
- Anglesey, Galler, Birleşik Krallık · Bilinen bulunuş yeri
- Tokushima Eyaleti, Japonya · Bilinen bulunuş yeri
- Sivrihisar Masifi (Tavşanlı Zonu), Eskişehir · Bilinen bulunuş yeriLavsonitli mavişist ve eklojitlerde glokofan; nokta Sivrihisar yöresini gösterir
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Sık sorulan sorular
Glokofan nedir?
Glokofan, sodyum, magnezyum ve alüminyum içeren mavi-gri bir amfibol mineralidir; adı Yunanca “mavi görünen” anlamına gelir. Önemi güzelliğinde değil, söylediği şeydedir: bir kayaçta glokofan bulunması, kayacın eskiden bir dalma-batma zonunda, düşük sıcaklık ve yüksek basınç altında dönüştüğünü gösterir. Bu tür kayaçlara mavişist denir.
Glokofan ne işe yarar?
Glokofanın bilinen önemli bir sanayi ya da süs taşı kullanımı yoktur; ilgi bilimseldir: Dalma-batma izi: Mavişistler, bir bölgede eskiden bir okyanus levhasının daldığını gösterir. Bu yüzden glokofan, yer bilimcilerin dağ zincirlerinin geçmişini çözmesine yardım eder. Yaş ve koşul okuma: Glokofanlı kayaçlarla birlikte bulunan mikalar gibi mineraller radyometrik yöntemlerle tarihlendirilerek dalma-batmanın ne zaman olduğu hesaplanır. Koleksiyon: Mavi prizmatik kristaller ve mavişist parçaları mineral ve kayaç koleksiyonlarında yer alır.
Glokofan ne kadar serttir?
Mohs sertlik ölçeğinde 6–6,5 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 3–3,2 g/cm³’tür.
Glokofan nerede bulunur?
Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Syros, Kiklad Adaları, Yunanistan; Tiburon Yarımadası, Marin İlçesi, Kaliforniya, ABD; Kodiak Adaları, Alaska, ABD; Saint-Marcel, Aosta Vadisi, İtalya; Anglesey, Galler, Birleşik Krallık.
Glokofan Türkiye’de nerede bulunur?
Türkiye’deki bilinen bulunuş yerleri: Sivrihisar Masifi (Tavşanlı Zonu), Eskişehir.
Glokofan gerçek mi, nasıl anlaşılır?
Mavi-gri, lavanta mavisi ya da mavimsi siyah, prizma biçimli kristaller; çoğu zaman kayaçta ince iğnecikler ya da taneli kümeler hâlinde bulunur ve rengi bölgeler hâlinde (zonlu) değişir. Sertliği 6–6,5'tir: çelik bıçak onu zor çizer. İki yönde mükemmel dilinimi vardır; çizgi (toz) rengi mavimsi gridir. Mavişist denen kayaçlarda lavsonit, granat, epidot ve omfasit gibi minerallerle birlikte görülür. Mavi renkli her kayaç ya da mineral glokofan değildir: lazurit, sodalit ve mavi kiyanit gibi taşlar ya da öteki mavi amfiboller benzer görünebilir; kesin tanı için uzman gerekir.
Glokofan değerli mi?
“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 2. basamaktadır: Tonla ölçülen hammadde. Glokofanın ticari değeri yok denecek kadar azdır; asıl değeri jeolojik bilgidir. Koleksiyonda belirgin mavi renkli, iyi biçimli kristaller ve güzel mavişist parçaları, özellikle Syros gibi bilinen yataklardan gelenler küçük bir değer kazanır.
Kaynaklar
- Handbook of Mineralogy: Glaucophane · Mineralogical Society of America
- Glaucophane · Webmineral
- Glaucophane · Wikipedia
- Tracking the timing of subduction and exhumation using 40Ar/39Ar phengite ages in blueschist- and eclogite-facies rocks (Sivrihisar, Turkey) (Fornash, Cosca, Whitney), Contributions to Mineralogy and Petrology · U.S. Geological Survey (publication record), 2016
- Sivrihisar · Wikipedia
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Aktinolit
Yeşil, ışın gibi uzayan amfibol: nefrit yeşimin ve kedi gözü taşının ham maddesi; lifli türü ise asbesttir.
Amfibolit
Koyu, ağır, tuz-karabiber benekli başkalaşım kayacı: bazalt ve gabro gibi kayaçların derinde dönüşmüş hâli; Neolitik baltaların taşı.
Andezit
Yanardağ zincirlerinin kayacı: adını And Dağları'ndan alan, Ankara Kalesi'nin pembe-gri taşı.