Kayaç
Eklojit
Eclogite
Yerin onlarca kilometre derinine itilip geri dönen bazalt: yeşil zemin üzerinde kırmızı granat benekleriyle dalma-batmanın kanıtı.
- Halk arasında: Sıradan taş
_(28009322418).jpg){kind=link}
Kısaca
Eklojit, yeşil bir piroksen olan omfasitin içinde kırmızı granat taneleri taşıyan, ağır ve yoğun bir başkalaşım kayacıdır. Okyanus kabuğundaki bazalt gibi kayaçlar dalma-batma kuşaklarında yerin çok derinlerine itilip çok yüksek basınca uğradığında oluşur. Adını 1822'de René Just Haüy, güzelliği nedeniyle Eski Yunancada “seçme” anlamına gelen eklogē sözcüğünden vermiştir. Türkiye'de Eskişehir'in Sivrihisar yöresi, dünyada nadir görülen lavsonitli eklojitleriyle bilinir.
Görseller
Nasıl oluşur?
Okyanus kabuğundaki bazalt ve benzeri koyu renkli (mafik) kayaçlar, dalma-batma kuşaklarında bir levhanın ötekinin altına dalmasıyla yerin derinlerine taşınır. Burada sıcaklık derinlikle görece yavaş artar (kilometrede 10 °C’den az), ama basınç çok yüksektir. Bu koşullarda bazaltın mineralleri yeniden düzenlenir ve kırmızı granat ile yeşil omfasitten oluşan eklojit ortaya çıkar. Yüzeyde gördüğümüz eklojitler, derinlere indikten sonra dağ oluşumu sırasında yeniden yükselmiş kayaçlardır.
Ne işe yarar?
- Yerin derinlerinden haber: Eklojit, levhaların ne kadar derine dalıp geri döndüğünü gösterir; bilim insanları onun mineralleriyle dalma-batmanın basınç ve sıcaklık koşullarını hesaplar.
- Elmas ipucu: Çok nadiren elmas içerebilir; Güney Afrika’nın Kimberley yöresinde eklojit, kimberlitle birlikte elmasa eşlik eder.
Türkiye’de
Eskişehir’in Sivrihisar yöresi, Tavşanlı Zonu’nun bir parçasıdır ve mavi şistlerle birlikte lavsonitli eklojit içerir. Lavsonitli eklojit dünyada çok nadirdir; Sivrihisar’daki iyi korunmuş örnekler bu yüzden uluslararası araştırmaların konusu olmuştur.
Değerini ne belirler?
Eklojit ticari bir taş değildir; değeri bilimseldir. Yerin derinlerine inip geri dönen kayaçların nadir tanıkları olduğu için dalma-batma ve dağ oluşumunu inceleyen araştırmacılar için önemlidir. Koleksiyonda iri ve parlak kırmızı granatlı, taze yüzeyli örnekler aranır.
Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.
Nasıl tanınır?
- 1
Yeşil ya da koyu yeşil bir zemin üzerinde yuvarlak, kırmızı ya da kızıl kahverengi granat taneleri görülür.
- 2
Aynı büyüklükteki sıradan taşlardan belirgin biçimde ağırdır.
- 3
Genellikle yapraklanma göstermez; kırılınca taneli bir yüzey verir.
- 4
Bazen gök mavisi kiyanit kristalleri ya da beyaz kuvars içerir.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Granatlı amfibolit de yeşil-kırmızı görünebilir; ancak amfibolitte yeşil mineral koyu renkli amfiboldür (hornblend) ve çoğu zaman plajiyoklaz da bulunur. Kesin ayrım için ince kesit incelemesi gerekir.
Yanlış bilinenler
YanlışKırmızı benekli her yeşil taş eklojittir.
DoğrusuEklojit için kırmızı granatın sodyumca zengin yeşil piroksen omfasitle birlikte bulunması gerekir. Granatlı amfibolit, granatlı şist ya da benekli süs taşları da benzer görünebilir; ayrım mineral incelemesiyle yapılır.
Bunu biliyor muydun?
Eklojitin oluşması için en az 12 kilobarlık basınç gerekir; bu, yerin çok derinlerine, alt kabuk ile üst mantoya kadar inmek demektir.
Bilinen en yaşlı koezitli eklojitler Brezilya ve Mali'dedir ve yaklaşık 650–620 milyon yaşındadır.
Yer kabuğunda eklojitler magmatik kayaçların içinde yabancı parçalar (ksenolit) olarak ya da başkalaşım kayaçlarının içinde 100 metreye varan bloklar hâlinde bulunur.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Sivrihisar masifi (Tavşanlı Zonu), Eskişehir · Bilinen bulunuş yeriDünyada nadir görülen lavsonitli eklojitin iyi korunmuş örnekleri mavi şistlerle birlikte bulunur; nokta Sivrihisar yöresini gösterir.
- Kimberley, Kuzey Kap, Güney Afrika · Bilinen bulunuş yeriElmasla birlikte kimberlit ve eklojitte küçük, kan kırmızısı pirop taneleri bulunur.
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Sık sorulan sorular
Eklojit nedir?
Eklojit, yeşil bir piroksen olan omfasitin içinde kırmızı granat taneleri taşıyan, ağır ve yoğun bir başkalaşım kayacıdır. Okyanus kabuğundaki bazalt gibi kayaçlar dalma-batma kuşaklarında yerin çok derinlerine itilip çok yüksek basınca uğradığında oluşur. Adını 1822'de René Just Haüy, güzelliği nedeniyle Eski Yunancada “seçme” anlamına gelen eklogē sözcüğünden vermiştir. Türkiye'de Eskişehir'in Sivrihisar yöresi, dünyada nadir görülen lavsonitli eklojitleriyle bilinir.
Eklojit ne işe yarar?
Yerin derinlerinden haber: Eklojit, levhaların ne kadar derine dalıp geri döndüğünü gösterir; bilim insanları onun mineralleriyle dalma-batmanın basınç ve sıcaklık koşullarını hesaplar. Elmas ipucu: Çok nadiren elmas içerebilir; Güney Afrika'nın Kimberley yöresinde eklojit, kimberlitle birlikte elmasa eşlik eder.
Eklojit ne kadar serttir?
Mohs sertlik ölçeğinde 5–7,5 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 3,2–4 g/cm³’tür.
Eklojit nerede bulunur?
Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Sivrihisar masifi (Tavşanlı Zonu), Eskişehir; Kimberley, Kuzey Kap, Güney Afrika.
Eklojit Türkiye’de nerede bulunur?
Türkiye’deki bilinen bulunuş yerleri: Sivrihisar masifi (Tavşanlı Zonu), Eskişehir.
Eklojit gerçek mi, nasıl anlaşılır?
Yeşil ya da koyu yeşil bir zemin üzerinde yuvarlak, kırmızı ya da kızıl kahverengi granat taneleri görülür. Aynı büyüklükteki sıradan taşlardan belirgin biçimde ağırdır. Genellikle yapraklanma göstermez; kırılınca taneli bir yüzey verir. Granatlı amfibolit de yeşil-kırmızı görünebilir; ancak amfibolitte yeşil mineral koyu renkli amfiboldür (hornblend) ve çoğu zaman plajiyoklaz da bulunur. Kesin ayrım için ince kesit incelemesi gerekir.
Eklojit değerli mi?
“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 3. basamaktadır: Yapı ve endüstri taşı. Eklojit ticari bir taş değildir; değeri bilimseldir. Yerin derinlerine inip geri dönen kayaçların nadir tanıkları olduğu için dalma-batma ve dağ oluşumunu inceleyen araştırmacılar için önemlidir. Koleksiyonda iri ve parlak kırmızı granatlı, taze yüzeyli örnekler aranır.
Kaynaklar
- Eclogite · Wikipedia
- Eclogite · Encyclopaedia Britannica
- Handbook of Mineralogy: Omphacite · Mineralogical Society of America
- Handbook of Mineralogy: Pyrope · Mineralogical Society of America
- Why is lawsonite eclogite so rare? Metamorphism and preservation of lawsonite eclogite, Sivrihisar, Turkey (Whitney, Davis), Geology · Geological Society of America, 2006
- Pressure–temperature evolution of lawsonite eclogite in Sivrihisar; Tavşanlı Zone–Turkey (Çetinkaplan, Candan, Oberhänsli, Bousquet), Lithos · Elsevier, 2008
- Sivrihisar · Wikipedia
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Albit
Feldispatın sodyumlu, beyaz ucu: Çine–Milas'taki yataklarıyla Türkiye'yi dünyanın başlıca feldispat üreticilerinden biri yapan cam ve seramik hammaddesi.
Alünit
Yüzyıllarca şap yapılan “şap taşı”: potasyum, alüminyum ve sülfattan oluşan mineral. Foça, Kütahya'da Şaphane ve Şebinkarahisar Türkiye'nin eski şap yurtlarıdır.
Anhidrit
Jipsin suyunu kaybetmiş hâli: kalsiyum sülfat minerali; Peru'dan gelen mavi-gri türü “anjelit” adıyla satılır.