VaryeteŞunun bir çeşidi: Zoisit
Thulit
(Ca,Mn)₂Al₃(SiO₄)(Si₂O₇)O(OH)Thulite
Zoisitin manganezle renklenmiş pembe çeşidi: adını efsanevi kuzey ülkesi Thule'den alır ve Norveç'in ulusal taşı diye anılır.
- Halk arasında: Yarı değerli taş
Kısaca
Thulit, zoisit mineralinin pembe ile pembemsi kırmızı arasındaki, manganez içeren çeşididir. Çoğu zaman opak ve masif bir taştır; içinde beyaz kuvars ya da kalsit benekleri ve damarları görülür. Tip yeri Norveç'in Telemark bölgesindeki Sauland'dır; adını, antik yazarların dünyanın en kuzeyine yerleştirdiği ve Norveç'le özdeşleştirilen efsanevi Thule'den alır. Kabaşon, boncuk ve oymalık süs taşı olarak kullanılır; Britannica onu Norveç'in ulusal taşı olarak anar.
Görseller
Nasıl oluşur?
Thulit, zoisit gibi metamorfik kayaçlarda oluşur: Mineraloji El Kitabı’na göre zoisit tipik olarak kalsiyumca görece zengin kayaçların orta derecede ısı ve basınç altında dönüşmesiyle oluşan şistlerde, ayrıca eklojit ve mavişist gibi kayaçlarda bulunur. Thulitin farkı, kristal büyürken ortamda manganez bulunmasıdır: Manganez, zoisitteki kalsiyumun yerine yüzde 2’ye kadar girerek taşa pembe rengini verir. Thulit çoğunlukla sık kristallerden oluşan masif kütleler hâlinde, kuvars ve kalsitle birlikte bulunur; bu yüzden beyaz benekli ya da damarlı görünür.
Ne işe yarar?
- Takı: Kabaşon ve boncuk olarak kesilip kolye, bilezik ve küpelerde kullanılır.
- Oymacılık ve süs eşyası: Masif yapısı nedeniyle küçük heykeller, süs eşyaları ve taş oymaları yapılır; Dublin’deki Oscar Wilde heykelinde de kullanılmıştır.
- Koleksiyon: Piemontit ve kuvarsla birlikte bulunan, koyu kırmızı benekli parçalar koleksiyonlarda yer alır.
Adı ve Norveç
Thulit, Norveç’in Telemark bölgesindeki Sauland’ın kuzeyinde, Kleppen yakınındaki Øvstebø çiftliğinin yanında bulundu. Burada, eski kayaçlar içindeki büyük bir kuvars damarında mavi siprin (bir vezüvyanit çeşidi), kalsit ve tremolitle birlikte görülür. Kaynaklar tarih konusunda ayrılır: Vikipedi ilk tanımlanma yılı olarak 1820’yi verir; Norveç Jeoloji Derneği’nin dergisindeki bir makale ise thulitin 1823’te Brooke tarafından tanımlandığını yazar. Norveççe Vikipedi, minerale antik çağda dünyanın en kuzey ucu sayılan “Ultima Thule”nin adını İsveçli bilim insanı Anders Gustaf Ekeberg’in verdiğini belirtir; o dönemde Thule’nin İskandinavya olduğuna inanılıyordu. Norveççe Vikipedi, thulitin Norveç’te on beş kadar yerde bulunduğunu yazar; Lom, Leksvik ve Tvedestrand bunlar arasındadır.
Dünyada
Norveç dışında thulit; Avusturya’nın Tirol bölgesinde, ABD’nin Kuzey Karolina eyaletindeki Mitchell County ve Washington eyaletindeki Okanogan County’de, Yeni Zelanda’nın Otago bölgesinde ve Namibya’da bulunur. Namibya’dan çıkan bazı örnekler yeşilimsi renktedir.
Değerini ne belirler?
Thulitin değerini en çok rengin canlılığı ve eşitliği belirler: doygun, eşit dağılmış pembe en çok aranır; beyaz benekler ve damarlar taşa karakter katar ama çok fazla olduğunda değeri düşürür. Opak bir süs taşı olduğu için karat yerine parça büyüklüğüne, cilanın kalitesine ve işçiliğe bakılır. Norveç kökenli gerçek thulit ile aynı adla satılan piemontitli kuvarsitin ayrılması da önemlidir; bunun için yoğunluk ölçümü yol gösterir.
Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.
Nasıl tanınır?
- 1
Opak, pembe ile pembemsi kırmızı bir taştır; çoğu zaman beyaz kuvars ya da kalsit benekleri ve çizgileriyle alacalıdır. İnce kesitlerde arkadan ışık tutulunca yarı saydam görünebilir.
- 2
Sertliği 6–6,5, özgül ağırlığı yaklaşık 3,1–3,4'tür; aynı adla satılan piemontitli kuvarsit 3,0'ın altında kalır.
- 3
Rodonite benzer, ama rodonitte sık görülen siyah damarlar thulitte yoktur. Rodokrozitten daha serttir ve onun bantlı desenini göstermez.
- 4
Klinozoisitin pembe çeşidi olan klinothulit, thulitten ancak gelişmiş laboratuvar testleriyle ayrılabilir.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Piemontitli muskovit kuvarsiti: Norveç'in Lom bölgesinden “thulit” diye satılan taşların bir kısmı bu kayaçtır. Renksize yakın kuvarsit içinde kan kırmızısı noktalar ve mika yüzünden parıltılı bir yüzey gösterir; “kırmızı aventurin kuvars” adıyla da satılır.
Yanlış bilinenler
YanlışThulit, Norveç'in resmî ulusal taşıdır.
DoğrusuBritannica thulitten Norveç'in ulusal taşı olarak söz eder; ama Norveççe Vikipedi'ye göre bu unvan gayriresmî bir seçimdir ve devlet kurumlarınca resmîleştirilmemiştir.
YanlışLom'dan “thulit” diye satılan her pembe-kırmızı taş thulittir.
DoğrusuEPI Enstitüsü'ne göre Lom'daki iyi thulit yatakları tükenmiştir ve aynı adla satılan taşların önemli bir kısmı piemontit, muskovit ve kuvarstan oluşan bir kayaçtır. Bu kayaç daha hafiftir, mika yüzünden parıldar ve kan kırmızısı noktalar içerir.
Neye iyi geldiğine inanılır?
Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.
Bu taşa yüklenen anlamlar, kimin inandığıyla birlikte:
- Günümüzde kristal terapi siteleri ve taş satıcıları thulitin kalp çakrasıyla ilişkili olduğunu, özgüveni ve topluluk önünde konuşma cesaretini artırdığını, neşe ve tutku getirdiğini, ilişkilerde sevgiyi ve anlayışı desteklediğini ileri sürer.
- Aynı çevreler thulitin kötü alışkanlıkları bırakmaya ve bağımlılıkla mücadeleye yardım ettiğini de iddia eder.
Bilim ne diyor?
Thulitin özgüveni, neşeyi ya da sevgiyi artırdığına, bağımlılıkla mücadelede yardımcı olduğuna dair bilimsel bir kanıt yoktur; bağımlılık için bir hekime ya da uzman bir destek hizmetine başvurulmalıdır. Taşın pembe rengi yalnızca kristaldeki manganezden gelir.
Bunu biliyor muydun?
Dublin'deki Oscar Wilde heykelinde (Danny Osborne, 1997) Wilde'ın gövdesi Kanada'dan yeşil nefrit yeşimi ile Norveç'ten pembe thulitten yapılmıştır.
Norveççe Vikipedi'ye göre mineralin adını İsveçli bilim insanı Anders Gustaf Ekeberg, antik coğrafyacıların dünyanın ucu saydığı ve bugünkü Norveç olabileceği düşünülen “Ultima Thule”den esinlenerek koymuştur.
Thulitin pembe rengi, kristaldeki kalsiyumun yerine yüzde 2'ye kadar giren manganezden gelir.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Øvstebø (Kleppen yakını), Sauland, Hjartdal, Telemark, Norveç · Tip lokaliteThulitin tip yeri: Prekambriyen kayaçlar içindeki büyük bir kuvars damarında mavi siprin (vezüvyanit), kalsit ve tremolitle birlikte bulunur
- Lom, Innlandet, Norveç · Önemli yatakBugün ticarette thulit en çok bu bölgeyle anılır; ama EPI Enstitüsü'ne göre iyi yataklar tükenmiştir ve buradan thulit diye satılan taşların bir kısmı piemontitli kuvarsittir
- Tvedestrand, Agder, Norveç · Bilinen bulunuş yeriGüneytaşı ve ksenotim gibi ender minerallerle tanınan bölgede masif pembe thulit
- Leksvik, Trøndelag, Norveç · Bilinen bulunuş yeri
- Mitchell County, Kuzey Karolina, ABD · Bilinen bulunuş yeriSpruce Pine maden bölgesinin bulunduğu ilçe
- Okanogan County, Washington, ABD · Bilinen bulunuş yeri
- Otago, Güney Ada, Yeni Zelanda · Bilinen bulunuş yeriKaynak yalnızca bölge adını verdiği için nokta bölge düzeyindedir
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Sık sorulan sorular
Thulit nedir?
Thulit, zoisit mineralinin pembe ile pembemsi kırmızı arasındaki, manganez içeren çeşididir. Çoğu zaman opak ve masif bir taştır; içinde beyaz kuvars ya da kalsit benekleri ve damarları görülür. Tip yeri Norveç'in Telemark bölgesindeki Sauland'dır; adını, antik yazarların dünyanın en kuzeyine yerleştirdiği ve Norveç'le özdeşleştirilen efsanevi Thule'den alır. Kabaşon, boncuk ve oymalık süs taşı olarak kullanılır; Britannica onu Norveç'in ulusal taşı olarak anar.
Thulit ne işe yarar?
Takı: Kabaşon ve boncuk olarak kesilip kolye, bilezik ve küpelerde kullanılır. Oymacılık ve süs eşyası: Masif yapısı nedeniyle küçük heykeller, süs eşyaları ve taş oymaları yapılır; Dublin'deki Oscar Wilde heykelinde de kullanılmıştır. Koleksiyon: Piemontit ve kuvarsla birlikte bulunan, koyu kırmızı benekli parçalar koleksiyonlarda yer alır.
Thulit ne kadar serttir?
Mohs sertlik ölçeğinde 6–6,5 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 3,1–3,38 g/cm³’tür.
Thulit nerede bulunur?
Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Øvstebø (Kleppen yakını), Sauland, Hjartdal, Telemark, Norveç; Lom, Innlandet, Norveç; Tvedestrand, Agder, Norveç; Leksvik, Trøndelag, Norveç; Mitchell County, Kuzey Karolina, ABD.
Thulit gerçek mi, nasıl anlaşılır?
Opak, pembe ile pembemsi kırmızı bir taştır; çoğu zaman beyaz kuvars ya da kalsit benekleri ve çizgileriyle alacalıdır. İnce kesitlerde arkadan ışık tutulunca yarı saydam görünebilir. Sertliği 6–6,5, özgül ağırlığı yaklaşık 3,1–3,4'tür; aynı adla satılan piemontitli kuvarsit 3,0'ın altında kalır. Rodonite benzer, ama rodonitte sık görülen siyah damarlar thulitte yoktur. Rodokrozitten daha serttir ve onun bantlı desenini göstermez. Piemontitli muskovit kuvarsiti: Norveç'in Lom bölgesinden “thulit” diye satılan taşların bir kısmı bu kayaçtır. Renksize yakın kuvarsit içinde kan kırmızısı noktalar ve mika yüzünden parıltılı bir yüzey gösterir; “kırmızı aventurin kuvars” adıyla da satılır.
Thulit değerli mi?
“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 5. basamaktadır: Süs taşı. Thulitin değerini en çok rengin canlılığı ve eşitliği belirler: doygun, eşit dağılmış pembe en çok aranır; beyaz benekler ve damarlar taşa karakter katar ama çok fazla olduğunda değeri düşürür. Opak bir süs taşı olduğu için karat yerine parça büyüklüğüne, cilanın kalitesine ve işçiliğe bakılır. Norveç kökenli gerçek thulit ile aynı adla satılan piemontitli kuvarsitin ayrılması da önemlidir; bunun için yoğunluk ölçümü yol gösterir.
Thulit neye iyi gelir?
Günümüzde kristal terapi siteleri ve taş satıcıları thulitin kalp çakrasıyla ilişkili olduğunu, özgüveni ve topluluk önünde konuşma cesaretini artırdığını, neşe ve tutku getirdiğini, ilişkilerde sevgiyi ve anlayışı desteklediğini ileri sürer. Aynı çevreler thulitin kötü alışkanlıkları bırakmaya ve bağımlılıkla mücadeleye yardım ettiğini de iddia eder. Thulitin özgüveni, neşeyi ya da sevgiyi artırdığına, bağımlılıkla mücadelede yardımcı olduğuna dair bilimsel bir kanıt yoktur; bağımlılık için bir hekime ya da uzman bir destek hizmetine başvurulmalıdır. Taşın pembe rengi yalnızca kristaldeki manganezden gelir. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.
Ailesi
Kaynaklar
- Thulite · Wikipedia
- The cyprin-thulite deposit at Øvstebø, near Kleppan in Sauland, Telemark, Norway (H. Neumann and S. Svinndal), Norsk Geologisk Tidsskrift 34 · Norwegian Geological Society
- Thulitt · Wikipedia (Norwegian)
- Thulite · Encyclopaedia Britannica
- The Gemstone Thulite · Minerals.net
- Lookalikes: thulitite and piemontite quartzite · EPI Institut für Edelstein-Prüfung
- Handbook of Mineralogy: Zoisite · Mineralogical Society of America
- Oscar Wilde Memorial Sculpture · Wikipedia
- Sauland · Wikipedia
- Fossbergom · Wikipedia
- Tvedestrand Municipality · Wikipedia
- Leksvik (village) · Wikipedia
- Mitchell County, North Carolina · Wikipedia
- Okanogan County, Washington · Wikipedia
- Otago · Wikipedia
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir
Aynı basamaktaki taşlar

Ağaç opali
Odun dokusunun yerini opalın aldığı taşlaşmış ağaç: yıllık halkaları ve lifleri taşta bile seçilen, çoğu zaman sarımsı ya da kahverengi bir opal.

Akik
Kalsedonun bantlı çeşidi: volkanik kayaç boşluklarında katman katman büyür, her kesildiğinde başka bir desen gösterir.

Almandin
En yaygın granat: adını Anadolu'daki antik Alabanda kentinden alan, koyu kırmızı ve demirli bir taş; hem takıda hem zımparada kullanılır.
