VaryeteŞunun bir çeşidi: İnci

Kültür incisi

Cultured pearl

Süreci insanın başlattığı, ama canlı bir istiridye ya da midyenin içinde doğal inci gibi sedefle büyüyen inci: bugün satılan incilerin büyük çoğunluğu.

Halk arasında: Yarı değerli taş

Fotoğraf: MASAYUKI KATO · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Kimlik kartı

Sertlik (Mohs)2,5–3

Özgül ağırlık2,72–2,78 g/cm³

Renkler

beyaz
krem
pembemsi
gümüşi
altın sarısı
gri
siyah
kahverengi

Bileşim: Kalsiyum karbonat (CaCO₃, çoğunlukla aragonit) plakacıkları ve bunları birbirine bağlayan konkiyolin adlı organik madde; bu katmanlı yapıya sedef (nakre) denir. Kültür incilerinin çoğunda ortada kabuktan yapılmış bir boncuk çekirdek bulunur.
Doku: Eşmerkezli, soğan kabuğu gibi üst üste binen ince sedef katmanları. Yüzey büyüteçle bakıldığında ince, dalgalı çizgiler gösterir; bu yüzden dişe sürtüldüğünde hafif pürüzlü gelir.
Kristal sistemi: Ortorombik
Parlaklık: Sedefimsi
Saydamlık: Opak
Çizgi rengi: Beyaz
Dilinim: Yok
Kırılma: Düzensiz
Kırılma indisi: 1,52–1,69

Değer merdivenindeki yeri

Basamak 6/9 ·Seçkin süs ve koleksiyon taşı

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Kısaca

Kültür incisi, inci çiftliklerinde bir teknisyenin istiridye ya da midyenin içine küçük bir manto (kabuğu oluşturan doku) parçası ve çoğu zaman kabuktan yontulmuş bir boncuk yerleştirmesiyle başlar. Gerisini hayvan yapar: Yerleştirilen parçanın çevresini aylar ya da yıllar boyunca ince sedef katmanlarıyla kaplar. Yani kültür incisi taklit değil, gerçek bir incidir; doğal inciden farkı, sürecin insan eliyle başlatılmasıdır. Bugün piyasadaki incilerin büyük çoğunluğu kültür incisidir.

Görseller

Kültür incisi örneği (2) — Fotoğraf: Remi Jouan · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Nasıl oluşur?

Kültür incisi bir inci çiftliğinde başlar. Deniz istiridyelerinde teknisyen, kurban edilen başka bir istiridyeden aldığı küçük bir manto (kabuğu ve sedefi üreten doku) parçasını, kabuktan yontulmuş cilalı bir boncukla birlikte konak istiridyenin üreme organına yerleştirir. Manto parçasındaki hücreler boncuğun çevresinde bir inci kesesi oluşturur ve boncuğu katman katman sedefle kaplamaya başlar. İstiridyeler bu sürede denizde, ağlara ve iplere asılı olarak bakılır, kabukları düzenli olarak temizlenir. Akoya incileri genellikle bir yıl sonra, Tahiti ve Güney Denizi incileri ise iki-dört yıl sonra hasat edilir.

Tatlı su midyelerinde çoğunlukla boncuk kullanılmaz; midyenin mantosuna yalnızca küçük doku parçaları yerleştirilir. Bir midyeye bu yolla 25–30 parça yerleştirilebildiği için tek midyeden çok sayıda inci çıkar ve bu inciler baştan sona sedeften oluşur. Doğal incide ise bu süreci bir insan değil, mantoya giren küçük bir parazit ya da dokudaki bir hasar başlatır (bkz. inci).

Ne işe yarar?

Takı: Kolye, küpe, yüzük ve broşlarda bugün görülen incilerin büyük çoğunluğu kültür incisidir.
Mabe (yarım inci): Kabuğun iç yüzüne yarım küre biçimli bir çekirdek yerleştirilir; istiridye onu sedefle kaplayınca kabuğa bağlı bir kabarcık oluşur. Bu sedef kubbe kabuktan kesilir, çekirdeği çıkarılır, içi reçine gibi maddelerle doldurulur ve arkasına cilalı bir kabuk parçası eklenir. Böyle birleştirilmiş yarım inciler yüzük ve küpelerde kullanılır.
Keshi: Kültür sürecindeki aksaklıklar sonucunda, örneğin istiridye boncuğu dışarı attığında, kalan doku parçasının çevresinde oluşan, baştan sona sedeften küçük ve çoğu zaman düzensiz incilerdir.
İzlenebilirlik: Bazı çiftliklerde boncuk çekirdeğe RFID adı verilen bir kimlik çipi yerleştirilerek incinin hangi çiftlikten geldiğinin izlenmesi denenmektedir.

Başlıca türleri

Akoya: Japonya ve Çin’de, Pinctada fucata istiridyesinde yetiştirilir. Küçük, genellikle beyaz ya da krem renkli, parlak incilerdir; klasik inci kolyenin incisi budur.
Güney Denizi: Avustralya, Endonezya ve Filipinler’de, Pinctada maxima istiridyesinde yetiştirilir. Beyaz, gümüşi ya da altın sarısı renkteki bu inciler iri ve kalın sedefli oluşlarıyla değerlidir.
Tahiti: Fransız Polinezyası’nda, siyah dudaklı inci istiridyesinde (Pinctada margaritifera) yetiştirilir. Gri, siyah ya da kahverengi gövde rengi üzerinde yeşil, mavi, mor ve pembe yansımalar görülür.
Tatlı su: Çoğu Çin’de, göl ve havuzlardaki midyelerde yetiştirilir. En bol üretilen kültür incisidir; boyut, biçim ve renk çeşitliliği çok geniştir.

Kısa tarihçe

İnci yetiştirmenin ilk adımları yüzyıllar önce Çin’de atıldı. Modern yöntemi İngiliz biyolog William Saville-Kent Avustralya’da geliştirdi; yöntem Tatsuhei Mise ve Tokichi Nishikawa ile Japonya’ya ulaştı ve Nishikawa 1916’da patentini aldı. Aynı yıl Japonya’da Akoya istiridyelerinde uygulanmaya başlandı. 1914’te Japonya’daki Biwa Gölü’nde tatlı su incisi yetiştirildi; 1917’de yöntem Filipinler’de Güney Denizi istiridyesinde denendi. GIA’ya göre kültür incisi 1920’lerde, doğal inci üretiminin gerilediği dönemde ticari önem kazandı; 1930’lar ile 1980’ler arasında da başka ülkelere yayıldı. Çin 2010’da Akoya incisi üretiminde Japonya’yı geçti.

Değerini ne belirler?

Kültür incisinin değerini yedi etken belirler: boyut, biçim, renk, parlaklık, yüzey kalitesi, sedef kalitesi ve dizideki incilerin birbirine uyumu; GIA parlaklığı çoğu zaman en önemli etken sayar. Boncuk çekirdekli incilerde sedef katmanının kalınlığı hem parlaklığı hem dayanıklılığı belirler; çekirdeği seçilen ya da mat görünen ince sedefli inciler daha az değerlidir. Türü de önemlidir: Tatlı su kültür incileri en bol bulunanlardır, iri ve kalın sedefli Güney Denizi ve Tahiti incileri ise en değerliler arasındadır. Boyama ve ışınlama gibi işlemler açıklanmalıdır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Kültür incisi de doğal inci gibi sedeften oluştuğu için iki inci birbirine sürtüldüğünde hafif pürüzlü bir his verir; cam ve plastik taklitler ise tamamen kaygandır. Bu deneme kültür incisini doğal inciden ayırmaz.
2
Boncuk çekirdekli incilerde delik ağzına büyüteçle bakıldığında sedef katmanı ile içteki kabuk boncuk arasındaki sınır seçilebilir. Çekirdek sedefin altından seçiliyorsa ya da inci tebeşir gibi mat görünüyorsa sedef incedir.
3
Akoya incileri küçüktür, çoğu 6–8 mm çapındadır ve 10 mm'den büyük Akoya incisi çok enderdir; Tahiti ve Güney Denizi incileri ise genellikle çok daha iridir.
4
Bir incinin doğal mı kültür mü olduğu kesin olarak ancak X ışınıyla anlaşılır: Boncuk çekirdekli kültür incisinin ortasında halkasız, düz bir çekirdek görülür; doğal incide ise iç içe büyüme halkaları vardır.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

Taklit inciler: Cam boncukların balık pullarından hazırlanan bir çözeltiyle kaplanmasıyla ya da sedef, mercan veya deniz kabuğundan yapılır (“kabuk incisi”). Bunlar kültür incisi değildir; bir canlının içinde büyümemişlerdir.
Boyanmış ve ışınlanmış inciler: 1900'lerden beri küçük, açık renkli Akoya incileri gümüş nitrat çözeltisiyle siyaha boyanır; gama ışınıyla koyulaştırma da 1950'lerden beri uygulanır. Bu işlemler çıplak gözle zor anlaşılır, satıcı tarafından açıklanmalıdır.
Kültür incisinin “doğal inci” diye satılması: Aradaki fark gözle görülmez; doğal olduğu iddiası bir gemoloji laboratuvarı raporuyla belgelenmelidir.

Yanlış bilinenler

YanlışKültür incisi sahte ya da plastik bir incidir.
DoğrusuKültür incisi canlı bir yumuşakçanın içinde, doğal inciyle aynı maddeden, sedeften büyür; insan yalnızca süreci başlatır. Sahte inci denen taklitler ise kaplanmış cam, plastik ya da kabuk boncuklardır.
YanlışKültür incisini Mikimoto icat etti.
DoğrusuMikimoto 1893'te yarım küre biçimli kültür incileri elde etti ve kültür incisini dünyaya tanıttı; ama yuvarlak inci yetiştirmede kullanılan yöntemi İngiliz biyolog William Saville-Kent ile Japon Tatsuhei Mise ve Tokichi Nishikawa geliştirdi. Bu yöntemin patentini 1916'da Nishikawa aldı; Mikimoto onu sonradan kullanmaya başladı.
YanlışKültür incisi doğal inciden diş testiyle ya da büyüteçle ayırt edilebilir.
Doğrusuİkisi de sedeften oluştuğu için ikisi de dişe ve birbirine pürüzlü gelir. Doğal mı kültür mü olduğu kesin olarak bir gemoloji laboratuvarında, X ışınıyla iç yapısına bakılarak anlaşılır.

Bunu biliyor muydun?

Kokichi Mikimoto 11 Temmuz 1893'te, pek çok başarısız denemeden ve neredeyse iflas ettikten sonra ilk yarım küre biçimli kültür incilerini elde etti. Tam yuvarlak incilerin ticari hasadı ise ancak 1920'lerde mümkün oldu.

1935'e gelindiğinde Japonya'da 350 inci çiftliği vardı ve yılda yaklaşık 10 milyon kültür incisi üretiliyordu.

Deniz kültür incilerindeki boncuk çekirdek genellikle tatlı su midyelerinin kabuğundan yontulur ve bu kabuklar çoğu zaman ABD'deki Mississippi Nehri havzasından ya da Çin'den gelir. Yani bir Tahiti incisinin ortasında bir Amerikan nehir midyesinin kabuğu bulunabilir.

Çin'de Song hanedanlığı döneminde (960–1279) tatlı su midyelerinin içine kurşundan yapılmış küçük Buda figürleri yerleştirilir, midye bunları sedefle kaplardı; bu, inci yetiştirmenin bilinen en eski örnekleri arasında sayılır.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

Ago Koyu, Mie, Japonya · Tarihî kaynakKokichi Mikimoto 1893'te ilk yarım küre biçimli kültür incilerini bu bölgede elde etti; 2006'da Japonya'nın kültür incisi üretiminin üçte biri Ago Koyu ve çevresinden geliyordu.
Uwajima, Ehime, Japonya · Bilinen bulunuş yeriGirintili kıyısında yapılan balıkçılık, su ürünleri yetiştiriciliği ve kültür incisi üretimi kentin ekonomisinin dayanağıdır.
Zhuji, Zhejiang, Çin · Önemli yatak“İnci kenti” diye anılan Zhuji, Çin'in en büyük inci pazarına sahiptir; tatlı su kültür incisi üretiminin başlıca merkezlerinden biridir.
Tuamotu Takımadaları, Fransız Polinezyası · Önemli yatakSiyah dudaklı inci istiridyesiyle (Pinctada margaritifera) yetiştirilen Tahiti kültür incilerinin başlıca üretim alanı.
Broome, Batı Avustralya · Önemli yatak1880'lerde sedef için istiridye avıyla başlayan incicilik, bugün büyük Güney Denizi kültür incisi çiftliklerine dönüştü.
Buton Adası, Güneydoğu Sulawesi, Endonezya · Tarihî kaynakMitsubishi'den Baron Iwasaki, Güney Denizi istiridyesinde inci yetiştirmeyi 1917'de Filipinler'de, ardından Buton ve Palau'da denedi; ilk küçük ticari hasat 1928'de alındı.

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Kültür incisi nedir?

Kültür incisi ne işe yarar?

Takı: Kolye, küpe, yüzük ve broşlarda bugün görülen incilerin büyük çoğunluğu kültür incisidir. Mabe (yarım inci): Kabuğun iç yüzüne yarım küre biçimli bir çekirdek yerleştirilir; istiridye onu sedefle kaplayınca kabuğa bağlı bir kabarcık oluşur. Bu sedef kubbe kabuktan kesilir, çekirdeği çıkarılır, içi reçine gibi maddelerle doldurulur ve arkasına cilalı bir kabuk parçası eklenir. Böyle birleştirilmiş yarım inciler yüzük ve küpelerde kullanılır.

Kültür incisi ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 2,5–3 değerindedir. Tırnakla çizilemez ama çelik bir bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı 2,72–2,78 g/cm³’tür.

Kültür incisi nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Zhuji, Zhejiang, Çin; Tuamotu Takımadaları, Fransız Polinezyası; Broome, Batı Avustralya; Ago Koyu, Mie, Japonya; Buton Adası, Güneydoğu Sulawesi, Endonezya.

Kültür incisi gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Kültür incisi de doğal inci gibi sedeften oluştuğu için iki inci birbirine sürtüldüğünde hafif pürüzlü bir his verir; cam ve plastik taklitler ise tamamen kaygandır. Bu deneme kültür incisini doğal inciden ayırmaz. Boncuk çekirdekli incilerde delik ağzına büyüteçle bakıldığında sedef katmanı ile içteki kabuk boncuk arasındaki sınır seçilebilir. Çekirdek sedefin altından seçiliyorsa ya da inci tebeşir gibi mat görünüyorsa sedef incedir. Akoya incileri küçüktür, çoğu 6–8 mm çapındadır ve 10 mm'den büyük Akoya incisi çok enderdir; Tahiti ve Güney Denizi incileri ise genellikle çok daha iridir. Taklit inciler: Cam boncukların balık pullarından hazırlanan bir çözeltiyle kaplanmasıyla ya da sedef, mercan veya deniz kabuğundan yapılır (“kabuk incisi”). Bunlar kültür incisi değildir; bir canlının içinde büyümemişlerdir.

Kültür incisi değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 6. basamaktadır: Seçkin süs ve koleksiyon taşı. Kültür incisinin değerini yedi etken belirler: boyut, biçim, renk, parlaklık, yüzey kalitesi, sedef kalitesi ve dizideki incilerin birbirine uyumu; GIA parlaklığı çoğu zaman en önemli etken sayar. Boncuk çekirdekli incilerde sedef katmanının kalınlığı hem parlaklığı hem dayanıklılığı belirler; çekirdeği seçilen ya da mat görünen ince sedefli inciler daha az değerlidir. Türü de önemlidir: Tatlı su kültür incileri en bol bulunanlardır, iri ve kalın sedefli Güney Denizi ve Tahiti incileri ise en değerliler arasındadır. Boyama ve ışınlama gibi işlemler açıklanmalıdır.