VaryeteŞunun bir çeşidi: Grossular

Hessonit

Ca₃Al₂(SiO₄)₃Hessonite

Grossular granatın bal sarısından kırmızımsı turuncuya uzanan, “tarçın taşı” da denen çeşidi; Hint geleneğinde Rahu'nun taşı “gomed”.

  • Halk arasında: Yarı değerli taş
Fotoğraf: Ra'ike · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Hessonit, kalsiyum ve alüminyum içeren grossular granatın sarımsı turuncudan kırmızımsı turuncuya ve kırmızımsı kahverengiye uzanan çeşididir; rengi nedeniyle “tarçın taşı” diye de anılır. Rengini eser miktardaki mangan ve demirden alır. İçinde çoğu zaman, suya dökülen viskiyi andıran dalgalı bir görünüm vardır; bu, onu tanımaya yardım eder. Başlıca kaynakları Sri Lanka, Hindistan, Kanada ve Tanzanya'dır. Görece ucuz ve kolay bulunan bir taştır; Hindistan'da dokuz taşlı Navaratna takılarında Rahu'yu temsil eden “gomed” olarak bilinir.

Görseller

Nasıl oluşur?

Hessonit, grossuların oluştuğu ortamlarda gelişir: kireçtaşı gibi kalsiyumca zengin kayaçların sıcak magmayla temas ederek ya da bölgesel metamorfizmayla dönüştüğü yerlerde ve kalsiyumca zenginleşmiş kayaçlarda. Bazı şistlerde ve serpantinitlerde de görülür. Turuncu rengi kristal yapıdaki eser miktarda mangan ve demirden gelir.

Kayaçlar aşınınca sert hessonit kristalleri dere ve ırmak çakıllarına karışır. Sri Lanka ve Hindistan’daki hessonitin çoğu bu tür alüvyon (plaser) yataklarından çıkarılır, ama ana kayacı içinde bulunduğu da olur. Kanada’nın Québec eyaletindeki Jeffrey madeninde ise berrak, turuncu kristaller kayacın içinde oluşmuş hâlde bulunur.

Ne işe yarar?

  • Takı: Sıcak, toprak tonlarındaki takılarda yüzük, küpe ve kolye taşı olarak kullanılır. Ucuz ve kolay bulunması onu turuncu granatlar arasında çekici bir seçenek yapar.
  • Oyma ve kabartma: Tarih boyunca oyma taşlarda kullanılmıştır; müzelerde hessonitten kabartmalar bulunur.
  • Geleneksel takılar: Hindistan’da dokuz taşlı Navaratna takılarındaki dokuz taştan biridir.
  • Koleksiyon: İtalya’nın Alp vadilerinden ve Kanada’dan çıkan iyi biçimli kristaller koleksiyoncuların aradığı örneklerdir.

Sertliği 7’ye yakın olduğundan sert taşlarla birlikte saklanmamalı; ılık su, deterjan ve yumuşak bir fırçayla temizlenmeli, ultrasonik temizleyiciden ve aşırı ısıdan korunmalıdır.

Zirkonla karışan taş

Hessonitin rengi, turuncu-kırmızı zirkona çok benzer. Geçmiş yüzyıllarda iki taş da “hyacinth” ya da “jacinth” adıyla anıldı; bugün bu adlar daha çok turuncu-kırmızı zirkon için kullanılır. Oyma taşlar üzerinde çalışan Arthur Herbert Church, zirkon sanılan pek çok eski taşın aslında hessonit olduğunu gösterdi. İki taşı ayırmanın en kolay yolu özgül ağırlıktır: aynı boyda bir zirkon hessonitten belirgin biçimde ağırdır. Ailenin tamamı için granat sayfasına bakabilirsiniz.

Nerede bulunur?

Hessonitin başlıca kaynakları Sri Lanka, Hindistan, Kanada ve Tanzanya’dır. Sri Lanka’nın değerli taş çakıllarında birkaç yüz karata varan parçalar bulunur. Kanada’da Québec’teki Jeffrey madeni, berrak turuncu kristalleriyle bilinir. İtalya’nın Piemonte bölgesindeki Ala vadisi, Brezilya ve ABD’nin Kaliforniya eyaleti de kaynaklar arasında sayılır; Afganistan, Çin, Madagaskar, Myanmar, Pakistan ve Rusya da hessonit üretir.

Değerini ne belirler?

Hessonit görece ucuz ve kolay bulunan bir granattır; değerini en çok rengin canlılığı, berraklık ve büyüklük belirler. Doygun, parlak turuncu ve kırmızımsı turuncu taşlar, soluk ya da kahverengimsi olanlardan daha çok aranır. İçindeki dalgalı “viski” görünümü bu taşın doğal bir özelliğidir; ama taşı çok bulandırıyorsa parlaklığı ve değeri düşer. Çatlak dolgusu gibi işlemler belirtilmelidir; inanç amaçlı satılan “gomed” taşlarında cam ve plastik taklitlere karşı dikkatli olunmalıdır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

  1. 1

    Rengi bal sarısından turuncuya, kırmızımsı turuncuya ve kırmızımsı kahverengiye uzanır; bazen pembemsi bir ton taşır.

  2. 2

    Büyüteçle bakınca içinde suya karışan viskiyi ya da sıcak havada titreşen havayı andıran dalgalı, bulanık bir görünüm sık görülür. Apatit, kalsit, diyopsit ve zirkon gibi küçük kristal kapanımlar da bulunabilir.

  3. 3

    Benzediği zirkondan özgül ağırlığıyla kolayca ayrılır: hessonitte 3,64–3,69, zirkonda yaklaşık 4,6'dır. Kırılma indisi 1,73–1,76 dolayındadır.

  4. 4

    Sertliği yaklaşık 6,5–7'dir, yani çoğu granattan biraz yumuşaktır; kuvarsla aynı sertliktedir ve topaz onu çizer.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

  • Boyalı cam, plastik ve sentetik kuvars: Özellikle çevrimiçi satışlarda “hessonit” ya da “gomed” diye satılabilir.
  • Çatlak dolgusu: Çatlaklı taşlar zaman zaman polimer gibi maddelerle doldurularak sağlamlaştırılır; bu işlem belirtilmelidir.
  • Zirkon ve öteki turuncu taşlar: Hessonit geçmişte zirkonla aynı adla (hyacinth, jacinth) anıldığı için ikisi bugün de karıştırılabilir.

Yanlış bilinenler

  • YanlışHessonit bir zirkon çeşididir.

    DoğrusuHessonit grossular granattır. Geçmişte iki taşa da “hyacinth” ya da “jacinth” dendiği için karıştırılmışlardır. Zirkon belirgin biçimde ağırdır (özgül ağırlık yaklaşık 4,6; hessonitte 3,64–3,69); bu farkla kolayca ayrılırlar.

  • Yanlış“Gomed” diye satılan turuncu taşların hepsi gerçek hessonittir.

    DoğrusuHessonitin inanç ve astrolojideki yeri nedeniyle boyalı cam, plastik ve sentetik kuvars taklitleri sık satılır, özellikle internette. Taşın gerçek olup olmadığı ancak gemolojik ölçümlerle anlaşılır.

Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Bilimle çelişki:Yüksek: bilimle çelişir ya da zararlı olabilir

Bu taşa yüklenen anlamlar, kimin inandığıyla birlikte:

  • Hindu geleneğindeki dokuz taşlı Navaratna takılarında hessonit (gomed), Ay'ın yükselen düğümü sayılan Rahu'yu temsil eder.
  • Hint astrolojisine dayanan taş satıcıları gomed takmanın Rahu'nun “kötü etkilerini” giderdiğini, işlerdeki engelleri ve gecikmeleri azalttığını, kariyerde başarı getirdiğini ileri sürer.
  • Aynı kaynaklar gomedin zihinsel stresi ve karmaşayı azalttığını, hatta depresyona iyi geldiğini iddia eder.

Bilim ne diyor?

Hessonitin astrolojik bir etkisi olduğuna, engelleri kaldırdığına ya da stresi ve depresyonu azalttığına dair bilimsel bir kanıt yoktur; depresyon tedavi gerektiren bir hastalıktır ve bir hekime başvurulmalıdır. İnanç değeri yüksek taşlar taklit edilmeye yatkın olduğundan bu amaçla satılan taşların çoğu cam ya da plastik olabilir.

Bunu biliyor muydun?

Adı, Eski Yunancada “daha aşağı, daha düşük” anlamına gelen hēssōn sözcüğünden gelir; öbür granatların çoğundan daha yumuşak ve hafif olmasına gönderme yapar.

İngiliz kimyager Arthur Herbert Church, zirkon sanılan birçok oyma taşın aslında hessonit olduğunu özgül ağırlıklarını ölçerek göstermiştir.

New York'taki Amerikan Doğa Tarihi Müzesi'nde 61,5 karatlık oyma bir hessonit kabartma bulunur; Smithsonian'da ise Sri Lanka'dan 64,2 karatlık kesilmiş bir hessonit vardır.

Kunz 1913'te Hint dokuz taş geleneğindeki “gomeda” adını zirkon olarak verir; bugün gomed genellikle hessonit kabul edilir. Bu da iki taşın ne kadar uzun süre karıştırıldığını gösterir.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

  • Sri Lanka'nın değerli taş çakılları (Ratnapura yöresi) · Önemli yatakHessonitin başlıca kaynağı; çakıllar birkaç yüz karata ulaşabilir, Smithsonian'daki 64,2 karatlık taş buradandır
  • Jeffrey madeni, Asbestos (Val-des-Sources), Québec, Kanada · Önemli yatakEski bir asbest madeninde berrak, turuncu hessonit kristalleri; Kanada müzelerindeki kesilmiş taşlar Québec'ten gelir
  • Hindistan · Önemli yatakSri Lanka ile birlikte başlıca kaynak; genellikle alüvyon (plaser) yataklarında bulunur, yerin ayrıntısı verilmez
  • Tanzanya · Önemli yatakMücevher kalitesinde hessonitin büyük kaynaklarından; yerin ayrıntısı verilmez
  • Ala vadisi, Piemonte, İtalya · Bilinen bulunuş yeriMineraloji kaynaklarında grossular bulunuşu olarak anılan Alp vadisi; buradan çıkan hessonit örnekleri müze koleksiyonlarında yer alır
  • Brezilya · Bilinen bulunuş yeriKaynaklar arasında anılır; yerin ayrıntısı verilmez
  • Kaliforniya, ABD · Bilinen bulunuş yeriKaynaklar arasında anılır; eyalette birçok grossular bulunuş yeri vardır

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Hessonit nedir?

Hessonit, kalsiyum ve alüminyum içeren grossular granatın sarımsı turuncudan kırmızımsı turuncuya ve kırmızımsı kahverengiye uzanan çeşididir; rengi nedeniyle “tarçın taşı” diye de anılır. Rengini eser miktardaki mangan ve demirden alır. İçinde çoğu zaman, suya dökülen viskiyi andıran dalgalı bir görünüm vardır; bu, onu tanımaya yardım eder. Başlıca kaynakları Sri Lanka, Hindistan, Kanada ve Tanzanya'dır. Görece ucuz ve kolay bulunan bir taştır; Hindistan'da dokuz taşlı Navaratna takılarında Rahu'yu temsil eden “gomed” olarak bilinir.

Hessonit ne işe yarar?

Takı: Sıcak, toprak tonlarındaki takılarda yüzük, küpe ve kolye taşı olarak kullanılır. Ucuz ve kolay bulunması onu turuncu granatlar arasında çekici bir seçenek yapar. Oyma ve kabartma: Tarih boyunca oyma taşlarda kullanılmıştır; müzelerde hessonitten kabartmalar bulunur. Geleneksel takılar: Hindistan'da dokuz taşlı Navaratna takılarındaki dokuz taştan biridir. Koleksiyon: İtalya'nın Alp vadilerinden ve Kanada'dan çıkan iyi biçimli kristaller koleksiyoncuların aradığı örneklerdir.

Hessonit ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 6,5–7 değerindedir. Camı ve çeliği çizer; çelik bıçak onu çizemez. Özgül ağırlığı 3,64–3,69 g/cm³’tür.

Hessonit nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Sri Lanka'nın değerli taş çakılları (Ratnapura yöresi); Jeffrey madeni, Asbestos (Val-des-Sources), Québec, Kanada; Hindistan; Tanzanya; Ala vadisi, Piemonte, İtalya.

Hessonit gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Rengi bal sarısından turuncuya, kırmızımsı turuncuya ve kırmızımsı kahverengiye uzanır; bazen pembemsi bir ton taşır. Büyüteçle bakınca içinde suya karışan viskiyi ya da sıcak havada titreşen havayı andıran dalgalı, bulanık bir görünüm sık görülür. Apatit, kalsit, diyopsit ve zirkon gibi küçük kristal kapanımlar da bulunabilir. Benzediği zirkondan özgül ağırlığıyla kolayca ayrılır: hessonitte 3,64–3,69, zirkonda yaklaşık 4,6'dır. Kırılma indisi 1,73–1,76 dolayındadır. Boyalı cam, plastik ve sentetik kuvars: Özellikle çevrimiçi satışlarda “hessonit” ya da “gomed” diye satılabilir.

Hessonit değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 5. basamaktadır: Süs taşı. Hessonit görece ucuz ve kolay bulunan bir granattır; değerini en çok rengin canlılığı, berraklık ve büyüklük belirler. Doygun, parlak turuncu ve kırmızımsı turuncu taşlar, soluk ya da kahverengimsi olanlardan daha çok aranır. İçindeki dalgalı “viski” görünümü bu taşın doğal bir özelliğidir; ama taşı çok bulandırıyorsa parlaklığı ve değeri düşer. Çatlak dolgusu gibi işlemler belirtilmelidir; inanç amaçlı satılan “gomed” taşlarında cam ve plastik taklitlere karşı dikkatli olunmalıdır.

Hessonit neye iyi gelir?

Hindu geleneğindeki dokuz taşlı Navaratna takılarında hessonit (gomed), Ay'ın yükselen düğümü sayılan Rahu'yu temsil eder. Hint astrolojisine dayanan taş satıcıları gomed takmanın Rahu'nun “kötü etkilerini” giderdiğini, işlerdeki engelleri ve gecikmeleri azalttığını, kariyerde başarı getirdiğini ileri sürer. Aynı kaynaklar gomedin zihinsel stresi ve karmaşayı azalttığını, hatta depresyona iyi geldiğini iddia eder. Hessonitin astrolojik bir etkisi olduğuna, engelleri kaldırdığına ya da stresi ve depresyonu azalttığına dair bilimsel bir kanıt yoktur; depresyon tedavi gerektiren bir hastalıktır ve bir hekime başvurulmalıdır. İnanç değeri yüksek taşlar taklit edilmeye yatkın olduğundan bu amaçla satılan taşların çoğu cam ya da plastik olabilir. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Ailesi

Kaynaklar

  1. Hessonite Garnet Value, Price, and Jewelry Information · International Gem Society
  2. Grossular · Wikipedia
  3. Navaratna · Wikipedia
  4. Handbook of Mineralogy: Grossular · Mineralogical Society of America
  5. Grossular: Hessonite crystal cluster · Minerals.net
  6. The Curious Lore of Precious Stones (G. F. Kunz) · J. B. Lippincott Company; Project Gutenberg, 1913

Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir

Aynı basamaktaki taşlar