Pentelikon mermeri

Nasıl oluşur?

Pentelikon mermeri de bir kireçtaşının başkalaşımıyla oluşmuştur: Denizde biriken kalsiyum karbonat katmanları, dağ oluşumu sırasında derine gömülüp ısı ve basınç altında erimeden yeniden kristalleşti. Ancak bu mermerde başkalaşım, özgün kayacın izlerini tümüyle silmemiştir: İçinde seyrek olarak kalsite dönüşmüş fosil kırıntıları görülür. Kayacın içindeki az miktarda kuvars, beyaz mika (muskovit), pirit ve apatit, eski kireçtaşındaki safsızlıklardan gelir.

Mermerin tane yönlenmesi belirgindir; bu yüzden dayanımı, yükün tanelere paralel ya da dik gelmesine göre değişir. Gözenekliliği çok düşüktür: Doğal aşınmadan sonra bile yüzeyde yalnızca yüzde 0,3–0,7 kadardır.

Ne işe yarar?

• Akropolis: Antik Atina’nın yapıları, özellikle Akropolis’teki anıtlar Pentelikon mermeriyle inşa edildi. Yapımına MÖ 447’de başlanan Parthenon, büyük ölçüde MÖ 432’de tamamlandı; süsleme işleri en az MÖ 431’e kadar sürdü.
• Heykel: Parthenon’un frizleri ve alınlık heykelleri bu mermerden yontuldu. İzotop analizleri, bugün British Museum’da bulunan Elgin Mermerleri’nin Pentelikon ocaklarındaki belirli bir birimden çıktığını göstermiştir.
• Roma: Mermer Roma’ya da taşındı ve orada yapılarda ve heykellerde kullanıldı.
• Stadyum: Atina’daki Panathinaiko Stadyumu hem MS 2. yüzyılda hem de 1896 Olimpiyatları öncesinde Pentelikon mermeriyle yapıldı.
• Onarım: Antik ocak bugün yalnızca Akropolis Restorasyon Projesi için taş verir.

Ocaklar

Antik ocaklar, Atina’nın 18 km kadar kuzeydoğusundaki Pentelikon Dağı’nın güneybatı yamacındadır. En bilineni, yaklaşık 700 metre yükseklikteki Spilia ocağı ve onun içindeki Davelis Mağarası’dır. Kaya yüzlerinde hâlâ keski ve kama izleri, blokların kızaklarla indirildiği eski taş döşeli yol ve yarım bırakılmış bir sütun tamburu görülür. Mimar Manolis Korres, bu yolun ocaktan Akropolis’e kadar kesintisiz yokuş aşağı indiğini göstermiştir. Mağara 18. yüzyıldan beri Richard Chandler ve Edward Dodwell gibi gezginlerin uğrak yeri olmuştur.

Ocağın içindeki mağaranın girişine 10–12. yüzyıllarda iki bölümlü küçük bir Bizans kilisesi yapılmıştır: Güneydeki Aziz Spiridon şapeli doğrudan mağara duvarına oyulmuş, kuzeydeki Aziz Nikolaos şapeli ise sonradan taş duvar ve kubbeyle eklenmiştir. İki şapeli süsleyen 13. yüzyıl fresklerinin bir kısmı, 1970’lerin sonu ile 1980’lerin başında yapılan askerî çalışmalarda zarar görünce Atina’daki Bizans ve Hristiyan Müzesi’ne taşınmıştır. Mağaranın bugünkü adı, 19. yüzyılın ünlü eşkıyası Hristos Davelis’le ilişkilendirilmesinden gelir; ama bu bağlantının tarihî değil, efsanevi olduğu düşünülür.