Mineral
Malakit
Cu₂(CO₃)(OH)₂Malachite
Açık ve koyu yeşil halkalarıyla tanınan bakır minerali; binlerce yıldır boya, süs eşyası ve takı taşı olarak kullanılıyor.
Diğer adları: Malahit
- Süs taşı
- Cevher
Kısaca
Malakit, bakır içeren yeşil bir mineraldir. Bakır yataklarının yüzeye yakın kısımlarında, bakırlı minerallerin suyla ve havayla ayrışmasıyla oluşur. Kesilip parlatıldığında açık ve koyu yeşil bantların oluşturduğu halka ve dalga desenleri ortaya çıkar.
Nasıl oluşur?
Malakit, bakır yataklarının yüzeye yakın ayrışma (oksidasyon) zonunda oluşan ikincil bir mineraldir. Bakır sülfür mineralleri oksijenli suyla çözünür; bakırca zenginleşen bu sular kireçtaşı gibi karbonatlı kayaçlarla karşılaştığında malakit çöker. Çoğunlukla üzüm salkımı gibi yumrulu kütleler, sarkıtlar ve kabuklar hâlinde büyür. Katman katman büyüdüğü için kesitlerinde karakteristik bantlar görülür. Mavi azuritle birlikte bulunması çok yaygındır.
Tarih ve kullanım
Malakit binlerce yıl önce hem bakır cevheri hem de en eski yeşil boyalardan biri olarak kullanılmıştır. 19. yüzyılda Rusya’daki Ural Dağları’ndan çıkarılan iri malakit kütleleri; vazo, sütun ve masa kaplamalarında kullanılmıştır. Günümüzde süs eşyası ve takı yapımında kullanılan malakitin büyük bölümü Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nden gelir.
Bakım
Malakit yumuşaktır; ısıya, asitlere ve kimyasallara duyarlıdır. Kolay çizildiği için yüzüklerde dikkatli kullanılmalı; yalnızca nemli, yumuşak bir bezle silinmeli, ultrasonik temizleyicilerden uzak tutulmalıdır.
Nasıl tanınır?
- 1
Rengi her zaman yeşildir; kesitlerde açık ve koyu yeşil, eş merkezli bantlar görülür.
- 2
Sırsız porselen üzerinde soluk yeşil çizgi bırakır.
- 3
Sertliği 3,5–4'tür; çelik bıçak onu çizer. Elde benzer büyüklükteki taşlardan ağır gelir (özgül ağırlık yaklaşık 3,6–4,0).
- 4
Seyreltik asitle köpürür; bu nedenle asitli temizlik maddeleri parlak yüzeyine zarar verir.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Plastik ve cam taklitler: Bantları fazla düzenli ya da tekrar eden bir desen hâlindedir; plastik elde hafif ve ılık gelir.
- Malakit tozunun reçineyle sıkıştırılmasıyla yapılan “yeniden oluşturulmuş” malakit ve laboratuvarda üretilen sentetik malakit de takılarda kullanılır; satıcının bunu belirtmesi gerekir.
- Doğal malakit, küçük boşluklarını doldurmak ve parlaklığını artırmak için sık sık mumla işlenir. Bu yaygın bir uygulamadır, ama yine de açıklanmalıdır.
Güvenlik
Malakit bir bakır mineralidir. Elde tutmak ya da takı olarak takmak sorun yaratmaz; ancak kesme, zımparalama ve parlatma sırasında oluşan toz yutulduğunda ya da solunduğunda zararlıdır. Taş ıslak işlenmeli, toz maskesi kullanılmalı ve işten sonra eller yıkanmalıdır.
Bunu biliyor muydun?
Adı, yeşil yapraklı ebegümeci bitkisinin Yunanca adından gelir.
Eski Mısırlılar öğütülmüş malakiti yeşil boya ve göz makyajı olarak kullanmıştır.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Katanga, Kongo Demokratik Cumhuriyeti · Önemli yatakKolwezi ve Lubumbaşi çevresindeki bakır madenleri; bugün süs malakitinin başlıca kaynağı
- Nijni Tagil ve Yekaterinburg, Urallar, Rusya · Tarihî kaynak19. yüzyılda Rus saraylarını süsleyen iri, saf malakit kütlelerinin kaynağı
- Bisbee, Arizona, ABD · Bilinen bulunuş yeri
- Burra, Güney Avustralya · Tarihî kaynak
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Kaynaklar
- Handbook of Mineralogy: Malachite · Mineralogical Society of America
- Malachite: Uses and properties of the mineral and gemstone (H. M. King) · Geology.com
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Akik
Kalsedonun bantlı çeşidi: volkanik kayaç boşluklarında katman katman büyür, her kesildiğinde başka bir desen gösterir.
Ametist
Kuvarsın mor çeşidi: rengini kristaldeki eser miktarda demir ile doğal radyasyonun ortak etkisinden alan bir süs taşı.
Aytaşı
Yüzeyinde ay ışığı gibi süzülen mavimsi bir parıltı taşıyan feldispat; bu ışık, taşın içindeki ince katmanlardan saçılır.