Kayaç

Gabro

Gabbro

Okyanus kabuğunun derinlerdeki yapı taşı: bazaltın yavaş soğumuş, iri kristalli ikizi.

Diğer adları: Siyah granit (ticari ad)

  • Halk arasında: Doğal taş (yapı ve dekorasyon)
Fotoğraf: Darla Sondrol · CC0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Gabro, bazaltı oluşturan magmanın yerin derinliklerinde yavaşça soğumasıyla oluşan koyu renkli, iri kristalli bir kayaçtır. Okyanus kabuğunun alt kısımlarının büyük bölümü gabrodan oluşur. Cilalandığında koyu ve parlak bir yüzey verdiği için taş ticaretinde çoğu zaman “siyah granit” adıyla satılır.

Görseller

Nasıl oluşur?

Gabro, mantonun kısmen erimesiyle oluşan, silisçe fakir, demir ve magnezyumca zengin (mafik) magmanın derinlikte yavaşça soğumasıyla meydana gelir. Bileşimi bazaltla aynıdır; aradaki fark soğuma hızındadır. Okyanus ortası sırtlarda yükselen magmanın bir bölümü yüzeye çıkıp bazalt lavı olurken, derinde kalan kısmı katılaşarak okyanus kabuğunun alt katmanlarını oluşturan gabroyu meydana getirir.

Karada gabro, Güney Afrika’daki Bushveld Kompleksi gibi dev katmanlı sokulumlarda ve okyanus kabuğu parçalarının dağ oluşumu sırasında karaya itilmesiyle oluşan ofiyolitlerde yüzeylenir. Türkiye’deki ofiyolitlerde de, örneğin Elazığ’daki Guleman ofiyolitinde, katmanlı ve katmansız gabrolar bulunur.

Ne işe yarar?

  • Yapı ve anıt taşı: Cilalı gabro, “siyah granit” adıyla döşeme, tezgâh, cephe kaplaması ve mezar taşlarında kullanılır.
  • Kırma taş: Sert ve dayanıklı olduğundan yol yapımında agrega olarak kullanılır.
  • Maden yatakları: Bazı katmanlı gabro sokulumları önemli platin, krom, nikel ve bakır yataklarına ev sahipliği yapar. Bushveld Kompleksi, dünyanın en önemli platin kaynağıdır.

Gabro, ince taneli akrabaları bazalt ve diyabazla birlikte okyanus tabanlarının yapısını anlamamızı sağlar: Ofiyolitlerde bu kayaçlar, okyanus kabuğunun tam bir kesiti gibi üst üste sıralanır.

Değerini ne belirler?

Gabro bol bulunan bir kayaçtır; kırma taş olarak tonla satıldığında değeri düşüktür. Yapı ve anıt taşı olarak değerini ise çatlaksız büyük blok çıkarılabilmesi, rengin koyu ve eşit olması, iyi cila alması, dayanımı ve ocağın uzaklığı (nakliye maliyeti) belirler. Bazı katmanlı gabro sokulumlarının asıl değeri, içerdikleri platin, krom ve nikel cevherlerinden gelir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

  1. 1

    Koyu gri, siyah veya yeşilimsi siyah renklidir; tanelerin çoğu çıplak gözle seçilebilir.

  2. 2

    Gri-beyaz plajiyoklaz ile siyah-yeşil piroksen taneleri karışıktır; granitteki gibi pembe feldispat ve camsı kuvars taneleri bulunmaz.

  3. 3

    Boyutuna göre ağır gelir; granitten belirgin biçimde daha yoğundur.

  4. 4

    Sirke veya seyreltik asitle köpürmez; çelik bıçak plajiyoklaz tanelerini çizemez.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

  • “Siyah granit” adıyla satılan taşların önemli bir kısmı gabro, norit veya diyabazdır (dolerit); bu ad jeolojik değil, ticaridir.
  • Bazı “siyah granit” levhalar, daha açık renkli taşların boyanmasıyla koyulaştırılmıştır; asetonla ıslatılmış bir pamukla silindiğinde boya çıkabilir.
  • Siyah desenli porselen karo ve kuvars kompozit tezgâhların deseni düzenlidir ve kendini tekrar eder; doğal gabroda ise taneler düzensiz dağılır.

Yanlış bilinenler

  • Yanlış“Siyah granit”, granitin siyah renkli bir türüdür.

    DoğrusuTicarette “siyah granit” denen taşların çoğu gabro, norit ya da diyabazdır. Gerçek granit kuvarsça zengin, açık renkli taneler içeren bir kayaçtır ve hiçbir zaman tamamen siyah olmaz.

  • YanlışKoyu renkli, ağır ve mıknatısı hafifçe çeken bir taş meteorittir.

    DoğrusuGabro ve bazalt gibi koyu kayaçlar içlerindeki manyetit nedeniyle mıknatısı zayıfça çekebilir ve sık sık meteorit sanılır. Oysa bu kayaçların içi gözle görülen kristallerden oluşur; meteoritlere özgü metal taneleri ve ince erime kabuğu bulunmaz.

Bunu biliyor muydun?

Gabro adı, İtalya'nın Toskana bölgesindeki küçük Gabbro köyünden gelir.

İskoçya'daki Skye Adası'nın sivri doruklu Kara Cuillin dağları gabrodan oluşur.

Belgeseller

YouTube’dan seçilmiş belgesel ve eğitim videoları. Video, oynat düğmesine basana kadar yüklenmez.

Oman Ophiolite - GabbrosUniversity of Derby · İngilizce · YouTube’da izle ↗

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

  • Cuillin Dağları, Skye Adası, İskoçya · Önemli yatakSivri doruklu Kara Cuillin, yaklaşık 8 km çapındaki, Paleojen yaşlı ve kısmen katmanlı bir gabro sokulumundan oluşur.
  • Bushveld Kompleksi, Güney Afrika · Önemli yatakDünyanın en büyük katmanlı magmatik sokulumu; gabro ve noritleri “siyah granit” olarak işletilir ve dünyanın en önemli platin yataklarını barındırır.
  • Gabbro, Rosignano Marittimo, Toskana, İtalya · Tarihî kaynakKayaç adını, Apenin ofiyolitlerindeki bu küçük köyden alır.
  • Skaergaard Sokulumu, Doğu Grönland · Önemli yatakYaklaşık 55 milyon yıl önce soğumuş, katmanlı bir gabro sokulumu; magmanın soğurken nasıl ayrıştığını gösteren klasik inceleme yeri.
  • Stillwater Kompleksi, Montana, ABD · Bilinen bulunuş yeriGabro, norit ve anortozitten oluşan katmanlı bir sokulum; ABD'nin platin ve paladyum madeni burada işletilir.
  • Troodos Dağları, Kıbrıs · Bilinen bulunuş yeriOkyanus kabuğunun karaya itilmiş bir parçası (ofiyolit); altında gabro katmanları görülür.

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Gabro nedir?

Gabro, bazaltı oluşturan magmanın yerin derinliklerinde yavaşça soğumasıyla oluşan koyu renkli, iri kristalli bir kayaçtır. Okyanus kabuğunun alt kısımlarının büyük bölümü gabrodan oluşur. Cilalandığında koyu ve parlak bir yüzey verdiği için taş ticaretinde çoğu zaman “siyah granit” adıyla satılır.

Gabro ne işe yarar?

Yapı ve anıt taşı: Cilalı gabro, “siyah granit” adıyla döşeme, tezgâh, cephe kaplaması ve mezar taşlarında kullanılır. Kırma taş: Sert ve dayanıklı olduğundan yol yapımında agrega olarak kullanılır. Maden yatakları: Bazı katmanlı gabro sokulumları önemli platin, krom, nikel ve bakır yataklarına ev sahipliği yapar. Bushveld Kompleksi, dünyanın en önemli platin kaynağıdır. Gabro, ince taneli akrabaları bazalt ve diyabazla birlikte okyanus tabanlarının yapısını anlamamızı sağlar: Ofiyolitlerde bu kayaçlar, okyanus kabuğunun tam bir kesiti gibi üst üste sıralanır.

Gabro ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 5,5–6,5 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 2,8–3,2 g/cm³’tür.

Gabro nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Cuillin Dağları, Skye Adası, İskoçya; Bushveld Kompleksi, Güney Afrika; Skaergaard Sokulumu, Doğu Grönland; Gabbro, Rosignano Marittimo, Toskana, İtalya; Stillwater Kompleksi, Montana, ABD.

Gabro gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Koyu gri, siyah veya yeşilimsi siyah renklidir; tanelerin çoğu çıplak gözle seçilebilir. Gri-beyaz plajiyoklaz ile siyah-yeşil piroksen taneleri karışıktır; granitteki gibi pembe feldispat ve camsı kuvars taneleri bulunmaz. Boyutuna göre ağır gelir; granitten belirgin biçimde daha yoğundur. “Siyah granit” adıyla satılan taşların önemli bir kısmı gabro, norit veya diyabazdır (dolerit); bu ad jeolojik değil, ticaridir.

Gabro değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 3. basamaktadır: Yapı ve endüstri taşı. Gabro bol bulunan bir kayaçtır; kırma taş olarak tonla satıldığında değeri düşüktür. Yapı ve anıt taşı olarak değerini ise çatlaksız büyük blok çıkarılabilmesi, rengin koyu ve eşit olması, iyi cila alması, dayanımı ve ocağın uzaklığı (nakliye maliyeti) belirler. Bazı katmanlı gabro sokulumlarının asıl değeri, içerdikleri platin, krom ve nikel cevherlerinden gelir.

Kaynaklar

  1. Gabbro · Encyclopaedia Britannica
  2. Skaergaard intrusion · Wikipedia
  3. Stillwater igneous complex · Wikipedia
  4. Troodos Ophiolite · Wikipedia
  5. The Cuillin Complex, Skye · British Geological Survey (Earthwise)
  6. A Forearc (Guleman, Elazığ) Ophiolite: Evidence from Peridotite Mineral Geochemistry (Rizeli, Beyarslan & Bingöl) · Acta Geologica Sinica (English Edition), 2017
  7. Some Meteorite Information: Meteorwrongs (R. L. Korotev) · Washington University in St. Louis

Dış bağlantılar

İncelendiSon kontrol: 4 Ekim 2026Hata bildir

Aynı basamaktaki taşlar

Çerez politikası