Kayaç
Gabro
Gabbro
Okyanus kabuğunun derinlerdeki yapı taşı: bazaltın yavaş soğumuş, iri kristalli ikizi.
- Yapı taşı
- Süs taşı
.jpg){kind=link}
Kısaca
Gabro, bazaltı oluşturan magmanın yerin derinliklerinde yavaşça soğumasıyla oluşan koyu renkli, iri kristalli bir kayaçtır. Okyanus kabuğunun alt kısımlarının büyük bölümü gabrodan oluşur. Cilalandığında koyu ve parlak bir yüzey verdiği için taş ticaretinde çoğu zaman “siyah granit” adıyla satılır.
Nasıl oluşur?
Gabro, mantonun kısmen erimesiyle oluşan, silisçe fakir, demir ve magnezyumca zengin (mafik) magmanın derinlikte yavaşça soğumasıyla meydana gelir. Bileşimi bazaltla aynıdır; aradaki fark soğuma hızındadır. Okyanus ortası sırtlarda yükselen magmanın bir bölümü yüzeye çıkıp bazalt lavı olurken, derinde kalan kısmı katılaşarak okyanus kabuğunun alt katmanlarını oluşturan gabroyu meydana getirir.
Karada gabro, Güney Afrika’daki Bushveld Kompleksi gibi dev katmanlı sokulumlarda ve okyanus kabuğu parçalarının dağ oluşumu sırasında karaya itilmesiyle oluşan ofiyolitlerde yüzeylenir. Türkiye’deki ofiyolitlerde de, örneğin Elazığ’daki Guleman ofiyolitinde, katmanlı ve katmansız gabrolar bulunur.
Ne işe yarar?
- Yapı ve anıt taşı: Cilalı gabro, “siyah granit” adıyla döşeme, tezgâh, cephe kaplaması ve mezar taşlarında kullanılır.
- Kırma taş: Sert ve dayanıklı olduğundan yol yapımında agrega olarak kullanılır.
- Maden yatakları: Bazı katmanlı gabro sokulumları önemli platin, krom, nikel ve bakır yataklarına ev sahipliği yapar. Bushveld Kompleksi, dünyanın en önemli platin kaynağıdır.
Gabro, ince taneli akrabaları bazalt ve diyabazla birlikte okyanus tabanlarının yapısını anlamamızı sağlar: Ofiyolitlerde bu kayaçlar, okyanus kabuğunun tam bir kesiti gibi üst üste sıralanır.
Nasıl tanınır?
- 1
Koyu gri, siyah veya yeşilimsi siyah renklidir; tanelerin çoğu çıplak gözle seçilebilir.
- 2
Gri-beyaz plajiyoklaz ile siyah-yeşil piroksen taneleri karışıktır; granitteki gibi pembe feldispat ve camsı kuvars taneleri bulunmaz.
- 3
Boyutuna göre ağır gelir; granitten belirgin biçimde daha yoğundur.
- 4
Sirke veya seyreltik asitle köpürmez; çelik bıçak plajiyoklaz tanelerini çizemez.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- “Siyah granit” adıyla satılan taşların önemli bir kısmı gabro, norit veya diyabazdır (dolerit); bu ad jeolojik değil, ticaridir.
- Bazı “siyah granit” levhalar, daha açık renkli taşların boyanmasıyla koyulaştırılmıştır; asetonla ıslatılmış bir pamukla silindiğinde boya çıkabilir.
- Siyah desenli porselen karo ve kuvars kompozit tezgâhların deseni düzenlidir ve kendini tekrar eder; doğal gabroda ise taneler düzensiz dağılır.
Bunu biliyor muydun?
Gabro adı, İtalya'nın Toskana bölgesindeki küçük Gabbro köyünden gelir.
İskoçya'daki Skye Adası'nın sivri doruklu Kara Cuillin dağları gabrodan oluşur.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Cuillin Dağları, Skye Adası, İskoçya · Önemli yatakSivri doruklu Kara Cuillin, yaklaşık 8 km çapındaki, Paleojen yaşlı ve kısmen katmanlı bir gabro sokulumundan oluşur.
- Bushveld Kompleksi, Güney Afrika · Önemli yatakDünyanın en büyük katmanlı magmatik sokulumu; gabro ve noritleri “siyah granit” olarak işletilir ve dünyanın en önemli platin yataklarını barındırır.
- Gabbro, Rosignano Marittimo, Toskana, İtalya · Tarihî kaynakKayaç adını, Apenin ofiyolitlerindeki bu küçük köyden alır.
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Kaynaklar
- Gabbro · Encyclopaedia Britannica
- The Cuillin Complex, Skye · British Geological Survey (Earthwise)
- A Forearc (Guleman, Elazığ) Ophiolite: Evidence from Peridotite Mineral Geochemistry (Rizeli, Beyarslan & Bingöl) · Acta Geologica Sinica (English Edition), 2017
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Apatit
Dişlerimizin ve kemiklerimizin mineral akrabası, gübrelerdeki fosforun kaynağı ve Mohs ölçeğinin 5 numarası.
Arduvaz
İnce levhalara ayrılan, suya dayanıklı taş: yüzyıllardır çatıları örten, okul tahtalarına ve bilardo masalarına dönüşen arduvaz.
Barit
Açık renkli olmasına karşın elde şaşırtıcı derecede ağır gelen baryum minerali; adı da Yunanca “ağır” sözcüğünden gelir.