VaryeteŞunun bir çeşidi: Kuvars
Ametist
SiO₂Amethyst
Kuvarsın mor çeşidi: rengini kristaldeki eser miktarda demir ile doğal radyasyonun ortak etkisinden alan bir süs taşı.
Diğer adları: Mor kuvars
- Değerli taş
- Süs taşı
- Türkiye’de önemli
Kısaca
Ametist, kuvarsın mor renkli çeşididir. Kristalin içindeki çok az miktardaki demir, çevredeki kayaçlardan gelen doğal radyasyonla etkileşince taş mora boyanır. Çoğu zaman eski lav kayaçlarındaki boşluklarda, içi kristallerle kaplı geodlar hâlinde bulunur.
Nasıl oluşur?
Dünyanın en büyük ametist yataklarının bir kısmı, Brezilya’nın güneyi ile Uruguay’ın kuzeyindeki eski bazalt lav akıntılarında bulunur. Lav soğurken içinde kalan gaz kabarcıkları boşluklar bırakır. Sonradan bu boşluklardan geçen silisyumca zengin sular kuvarsı katman katman çökeltir ve içi kristallerle kaplı geodlar oluşur. Ametist ayrıca yer altındaki sıcak suların çatlaklarda bıraktığı kuvars damarlarında da gelişir.
Mor renk nereden gelir?
Ametistin rengi, kuvarsın kristal yapısına yerleşmiş çok az miktardaki demir ile çevredeki kayaçlardan gelen doğal radyasyonun ortak sonucudur. Bu renk ısıya duyarlıdır: ametist ısıtıldığında sarı ya da turuncuya döner. Piyasadaki sitrinin büyük bölümü bu yolla elde edilir. Bazı ametistlerin rengi, uzun süre güçlü güneş ışığında kaldığında da soluklaşabilir.
Değerini ne belirler?
Ametist görece bol bulunduğundan iri ve temiz parçalar da bulunabilir. Değerini en çok renk belirler: koyu, doygun ve eşit dağılmış mor en çok aranan renktir. Berraklık ve kesim kalitesi de önemlidir.
Türkiye’de Balıkesir’in Dursunbey ilçesi yakınlarında, volkanik kayaçları kesen kuvars damarlarındaki ametist oluşumları bilimsel çalışmalarla belgelenmiştir.
Nasıl tanınır?
- 1
Kuvars kadar serttir (7): camı çizer, çelik bıçak onu çizemez.
- 2
Rengi çoğu zaman eşit dağılmaz; taşın içinde daha koyu ve daha açık mor bölgeler ya da bantlar görülür.
- 3
Kristalleri altı yüzlü sivri uçlar hâlinde, genellikle bir geodun iç yüzeyini kaplayan kümeler oluşturur.
- 4
Kesilmiş bir taşın doğal mı sentetik mi olduğu evde anlaşılamaz; bunun için gemoloji laboratuvarı gerekir.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Sentetik ametist: Laboratuvarda hidrotermal yöntemle büyütülür ve kimyasal olarak doğal ametistle aynıdır. Ancak gelişmiş laboratuvar incelemesiyle ayırt edilebilir.
- Cam taklitler: Ametistten yumuşaktır, içinde yuvarlak hava kabarcıkları görülebilir ve renkleri çoğu zaman fazla düzgündür.
- Piyasadaki sitrinin büyük bölümü ısıl işlem görmüş ametisttir. Bu yaygın ve kabul gören bir işlemdir, ancak satıcının bunu açıkça belirtmesi gerekir.
Bunu biliyor muydun?
Adı Eski Yunanca “amethystos” sözcüğünden gelir ve “sarhoş olmayan” anlamına gelir; eski Yunanlar bu taşın sarhoşluğu önlediğine inanırdı.
Bazı yataklardan çıkan ametistler ısıtıldığında sarıya değil yeşile döner; bu yeşil kuvarsa prasiyolit denir.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Ametista do Sul, Rio Grande do Sul, Brezilya · Önemli yatakBazalt lav akıntılarındaki iri ametist geodları
- Artigas, Uruguay · Önemli yatakBazalt içindeki koyu renkli geodlarıyla tanınır
- Kariba bölgesi, Güney Eyaleti, Zambiya · Önemli yatak
- Las Vigas, Veracruz, Meksika · Bilinen bulunuş yeriAçık renkli, uzun ve çok berrak kristaller
- Dursunbey (Güğü çevresi), Balıkesir · Bilinen bulunuş yeriVolkanik kayaçları kesen kuvars damarlarında; bilimsel çalışmalarla belgelenmiştir
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Ailesi
Kaynaklar
- Handbook of Mineralogy: Quartz · Mineralogical Society of America
- Amethyst Description (Gem Encyclopedia) · GIA
- Is citrine treated? · GIA
- Güğü (Dursunbey-Balıkesir) civarındaki ametistlerin oluşumunun incelenmesi (tez) · YÖK Açık Bilim
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Akik
Kalsedonun bantlı çeşidi: volkanik kayaç boşluklarında katman katman büyür, her kesildiğinde başka bir desen gösterir.
Aytaşı
Yüzeyinde ay ışığı gibi süzülen mavimsi bir parıltı taşıyan feldispat; bu ışık, taşın içindeki ince katmanlardan saçılır.
Azurit
Orta Çağ ve Rönesans ressamlarının en önemli mavi boyası olan, derin mavi renkli bakır minerali.