Meteorit

Diyojenit

Diogenite

Vesta asteroidinin derinliklerinden gelen taş: yavaş soğumuş, iri piroksen kristallerinden oluşan ender akondrit.

Halk arasında: Göktaşı

1924'te Colorado'ya düşen Johnstown diyojenitiFotoğraf: Unknown author · Public domain · Wikimedia Commons

Kısaca

Diyojenitler, HED meteorit ailesine ait akondritlerdir, yani kondrül içermeyen, erimiş ve yeniden katılaşmış taş meteoritlerdir. Mars ile Jüpiter arasındaki büyük asteroit 4 Vesta'nın kabuğunun derin bölümlerinden geldikleri düşünülür. Derinde yavaş soğudukları için kristalleri ökritlerdekinden daha iridir; başlıca magnezyumca zengin ortopiroksenden oluşurlar. Yaklaşık 40 farklı diyojenit bilinmektedir.

Nasıl oluşur?

Vesta, Güneş Sistemi’nin başında erimiş ve katmanlaşmış bir asteroittir: ortada metal bir çekirdek, onun üzerinde bir manto ve en dışta bir kabuk vardır. Diyojenitler bu kabuğun derin bölümlerinde, magmanın yavaşça soğuyup katılaşmasıyla oluştu. Yavaş soğuma, kristallerin büyümesine zaman tanıdı; bu yüzden diyojenitler, kabuğun daha üst bölümlerinden gelen ökritlerden daha iri kristallidir.

Vesta’ya çarpan cisimler bu kayaçları uzaya fırlattı. Parçalar Dünya’nın yörüngesini kesen yollara girerek zamanla Dünya’ya düştü.

Ne işe yarar?

Vesta’nın iç yapısı: Diyojenitler, Vesta’nın kabuğunun derin bölümlerinin örnekleridir.
Gezegen oluşumu: Erimiş ve katmanlaşmış küçük gezegenlerin nasıl oluştuğunu anlamaya yardım ederler.
HED ailesi: Ökritler ve hovarditlerle birlikte, Dünya’ya düşen meteoritlerin belirli bir asteroide bağlanabildiği ender örneklerdendir.

Ünlü diyojenitler

Johnstown (Colorado, 1924) en tanınmış diyojenit düşüşlerinden biridir: meteorit bir cenaze töreni sırasında düştü ve birkaç büyük parçası toplandı.

Değerini ne belirler?

Diyojenitler ender meteoritlerdir: yalnızca yaklaşık 40 farklı örnek bilinir. Vesta gibi tanınmış bir asteroitten gelmeleri onları hem bilim hem koleksiyon için değerli kılar. Bir parçanın değerini kütlesi, tazeliği, kristallerinin görünmesi ve belgelenmiş kaynağı belirler.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Dışı siyah bir erime kabuğuyla kaplıdır; içi açık renklidir.
2
İçinde gözle seçilebilen iri piroksen kristalleri vardır; kondrül yoktur.
3
Bir taşın diyojenit olduğu ve Vesta'dan geldiği ancak laboratuvar analiziyle gösterilebilir.

Yanlış bilinenler

YanlışMeteoritlerin gökten geldiği modern bilimin bir buluşudur.
DoğrusuBu fikir çok eskidir: Antik Yunan filozofu Apolloniaslı Diogenes, meteoritlerin uzaydan geldiğini ilk öne sürenlerdendi; diyojenitler de bu yüzden onun adını taşır. Bilim dünyası bunu ancak 1803'te kesin olarak kabul etti.

Bunu biliyor muydun?

Adını, meteoritlerin uzaydan geldiğini ilk kez öne süren Antik Yunan filozofu Apolloniaslı Diogenes'ten alır.

1924'te Colorado'ya düşen Johnstown meteoriti, 200'den fazla kişinin katıldığı bir açık hava cenaze töreni sırasında düştü; tanıklar taşların düşüşünü gördü ya da duydu.

Johnstown'ın 23,5 kilogramlık bir parçası toprağa 1,7 metre gömüldü.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

Johnstown (eski Elwell), Colorado, ABD · Bilinen bulunuş yeri6 Temmuz 1924 öğleden sonra, 200'den fazla kişinin katıldığı bir açık hava cenaze töreni sırasında düşen akondrit; 23,5 kg'lık bir parça toprağa 1,7 m gömüldü.

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Diyojenit nedir?

Diyojenitlerin Vesta'dan geldiği nereden biliniyor?

Diyojenitler, ökritler ve hovarditlerle birlikte HED ailesini oluşturur. Bu meteoritlerin bileşimi, Vesta'nın tayfıyla uyumludur. Diyojenitlerin iri kristalli yapısı, Vesta'nın kabuğunun derin bölümlerinde magmanın yavaş soğuduğunu gösterir.

Diyojenit ne işe yarar?

Vesta'nın iç yapısı: Diyojenitler, Vesta'nın kabuğunun derin bölümlerinin örnekleridir. Gezegen oluşumu: Erimiş ve katmanlaşmış küçük gezegenlerin nasıl oluştuğunu anlamaya yardım ederler. HED ailesi: Ökritler ve hovarditlerle birlikte, Dünya'ya düşen meteoritlerin belirli bir asteroide bağlanabildiği ender örneklerdendir.

Diyojenit ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 5–6 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 3,09–3,43 g/cm³’tür.

Diyojenit nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Johnstown (eski Elwell), Colorado, ABD.

Diyojenit gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Dışı siyah bir erime kabuğuyla kaplıdır; içi açık renklidir. İçinde gözle seçilebilen iri piroksen kristalleri vardır; kondrül yoktur. Bir taşın diyojenit olduğu ve Vesta'dan geldiği ancak laboratuvar analiziyle gösterilebilir.

Diyojenit değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 6. basamaktadır: Seçkin süs ve koleksiyon taşı. Diyojenitler ender meteoritlerdir: yalnızca yaklaşık 40 farklı örnek bilinir. Vesta gibi tanınmış bir asteroitten gelmeleri onları hem bilim hem koleksiyon için değerli kılar. Bir parçanın değerini kütlesi, tazeliği, kristallerinin görünmesi ve belgelenmiş kaynağı belirler.