Meteorit
Enstatit kondrit
Enstatite chondrite
Güneş Sistemi'nin en oksijensiz kayaçları: Dünya ve Ay kayaçlarına benzeyen izotoplarıyla, Dünya'ya su taşımış olabilecek ender kondritler.
- Halk arasında: Göktaşı
Kısaca
Enstatit kondritler, enstatit mineralince zengin, ender bir taş meteorit türüdür: bilinen yaklaşık 200 örnekle Dünya'ya düşen kondritlerin ancak %2 kadarını oluştururlar. Bilinen en indirgenmiş, yani en oksijensiz kayaçlardandır; demirlerinin neredeyse tamamı metal ya da sülfür hâlindedir. Demir oranına göre EH (yüksek demir) ve EL (düşük demir) diye iki gruba ayrılırlar. Oksijen izotop bileşimleri Dünya ve Ay kayaçlarına benzer.
Görseller
,_fallen_April_1997_in_North_Africa_-_meteorites_-_Museum_fur_Naturkunde,_Berlin_-_DSC00111.JPG){kind=link}
Nasıl oluşur?
Enstatit kondritler, Güneş’i doğuran gaz ve toz bulutunun oksijence çok fakir bir bölgesinde, muhtemelen Güneş’e çok yakın, Merkür’ün yörüngesinin içinde oluştu. Bu yüzden minerallerinde neredeyse hiç demir oksit yoktur; demir metal ya da sülfür olarak bulunur. Oldhamit (CaS) ve niningerit (MgS) gibi ancak çok indirgeyici ortamlarda oluşan mineraller içerirler.
Çoğu enstatit kondrit ana asteroidinde ısınarak başkalaşım geçirmiştir. Tayf incelemeleri, 16 Psyche asteroidinin bunların ortak ana gövdesi olabileceğini düşündürmüştür; asteroit kuşağındaki en büyük E türü kondrit cismin ise yaklaşık 100 kilometrelik 21 Lutetia olabileceği düşünülür.
Ne işe yarar?
- Dünya’nın yapı taşları: İzotopları Dünya’ya benzediğinden, gezegenimizi oluşturan malzemeyi anlamak için incelenir.
- Su kaynağı: İçerdikleri hidrojen, Dünya’nın suyunun kökeni tartışmalarında önemlidir.
- Ender mineraller: Oksijensiz ortamlarda oluşan sülfür ve silisit mineralleri, mineraloji için eşsiz örneklerdir.
Ünlü enstatit kondritler
Abee (EH4, 1952, Kanada) kaydı tutulmuş en büyük enstatit kondrit düşüşüdür; büyük bir parçası Royal Ontario Müzesi’nde sergilenir. Neuschwanstein (EL6, 2002, Almanya) ateş topu ağlarıyla izlenip bulunmuş meteoritlerin ilklerindendir.
Değerini ne belirler?
Enstatit kondritler ender olduklarından sıradan kondritlerden daha çok aranır. Bir parçanın değerini kütlesi, tazeliği, EH ya da EL grubundan olması ve Abee ya da Neuschwanstein gibi ünlü bir düşüşe ait olup olmadığı belirler.
Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.
Nasıl tanınır?
- 1
Dışı siyah bir erime kabuğuyla kaplıdır; içi gridir ve bol miktarda parlak metal ve sülfür taneleri içerir.
- 2
Kondrüller enstatitçe zengindir; kondrüller arasındaki tozlu matris azdır.
- 3
Ender sülfür mineralleri ve metal yüzünden enstatit kondrit olduğu ancak laboratuvar analiziyle kesinleşir.
Yanlış bilinenler
YanlışDünya'ya yakın oluşan kayaçlar kurudur; Dünya'nın suyu yalnızca uzak kuyruklu yıldızlardan gelmiş olmalıdır.
DoğrusuEnstatit kondritler uzun süre Güneş Sistemi'nin en kuru cisimleri sanıldı, ama bir çalışma bunların Dünya'ya okyanuslarındaki suyun en az üç katı kütlesinde su taşıyabilecek kadar hidrojen içerdiğini gösterdi.
Bunu biliyor muydun?
Bilinen en büyük enstatit kondrit düşüşü 1952'de Kanada'nın Alberta eyaletindeki Abee kasabasında oldu: 107 kilogramlık taş bir buğday tarlasında 1,5 metre derinliğinde bir çukur açtı.
Uzun süre Güneş Sistemi'nin en kuru cisimleri sanıldılar; ama bir çalışma, Dünya'ya okyanuslarındaki suyun en az üç katı kütlesinde su taşıyacak kadar hidrojen içerdiklerini gösterdi.
2002'de Almanya'ya düşen Neuschwanstein meteoriti, Avrupa Ateş Topu Ağı'nın kameralarıyla izlenen ve bulunan ilk Alman meteoritidir; bir EL6 enstatit kondrittir.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Abee, Alberta, Kanada · Bilinen bulunuş yeri1952'de bir buğday tarlasına düşen 107 kg'lık EH4 kondrit; kaydı tutulmuş en büyük enstatit kondrit düşüşüdür ve 1,5 m derinliğinde bir çukur açtı.
- Neuschwanstein Şatosu yakını, Bavyera, Almanya · Bilinen bulunuş yeri6 Nisan 2002'de düşen EL6 kondrit; Avrupa Ateş Topu Ağı'nın kameralarıyla izlenip izi hesaplanan ve bulunan ilk Alman meteoriti.
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Sık sorulan sorular
Enstatit kondrit nedir?
Enstatit kondritler, enstatit mineralince zengin, ender bir taş meteorit türüdür: bilinen yaklaşık 200 örnekle Dünya'ya düşen kondritlerin ancak %2 kadarını oluştururlar. Bilinen en indirgenmiş, yani en oksijensiz kayaçlardandır; demirlerinin neredeyse tamamı metal ya da sülfür hâlindedir. Demir oranına göre EH (yüksek demir) ve EL (düşük demir) diye iki gruba ayrılırlar. Oksijen izotop bileşimleri Dünya ve Ay kayaçlarına benzer.
Enstatit kondritler neden Dünya için önemlidir?
Oksijen izotop bileşimleri Dünya ve Ay kayaçlarına benzer ve oksijence çok fakir oluşları, Güneş'e çok yakın, belki Merkür'ün yörüngesinin içinde oluştuklarını düşündürür. Bu yüzden Dünya'yı oluşturan malzemeye benzeyebilirler. İçerdikleri hidrojen de Dünya'nın suyunun bir bölümünün bu tür malzemeden gelmiş olabileceğini düşündürür.
Enstatit kondrit ne işe yarar?
Dünya'nın yapı taşları: İzotopları Dünya'ya benzediğinden, gezegenimizi oluşturan malzemeyi anlamak için incelenir. Su kaynağı: İçerdikleri hidrojen, Dünya'nın suyunun kökeni tartışmalarında önemlidir. Ender mineraller: Oksijensiz ortamlarda oluşan sülfür ve silisit mineralleri, mineraloji için eşsiz örneklerdir.
Enstatit kondrit ne kadar serttir?
Mohs sertlik ölçeğinde 4–6 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 3,45–3,74 g/cm³’tür.
Enstatit kondrit nerede bulunur?
Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Abee, Alberta, Kanada; Neuschwanstein Şatosu yakını, Bavyera, Almanya.
Enstatit kondrit gerçek mi, nasıl anlaşılır?
Dışı siyah bir erime kabuğuyla kaplıdır; içi gridir ve bol miktarda parlak metal ve sülfür taneleri içerir. Kondrüller enstatitçe zengindir; kondrüller arasındaki tozlu matris azdır. Ender sülfür mineralleri ve metal yüzünden enstatit kondrit olduğu ancak laboratuvar analiziyle kesinleşir.
Enstatit kondrit değerli mi?
“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 6. basamaktadır: Seçkin süs ve koleksiyon taşı. Enstatit kondritler ender olduklarından sıradan kondritlerden daha çok aranır. Bir parçanın değerini kütlesi, tazeliği, EH ya da EL grubundan olması ve Abee ya da Neuschwanstein gibi ünlü bir düşüşe ait olup olmadığı belirler.
Kaynaklar
- Enstatite chondrite · Wikipedia
- Neuschwanstein (meteorite) · Wikipedia
- Abee · Wikipedia
- Meteorite porosities and densities: a review of trends in the data (D. T. Britt & G. J. Consolmagno), Lunar and Planetary Science XXXV, abstract 2108 · Lunar and Planetary Institute, 2004
- Handbook of Mineralogy: Enstatite · Mineralogical Society of America
- Kamacite Mineral Data · Webmineral.com
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir
Aynı basamaktaki taşlar
Akondrit
Kondrül içermeyen taşlı meteoritler: erimiş asteroitlerin, Ay'ın ve Mars'ın kayaçları; Dünya taşlarına benzedikleri için tanınmaları zor.
Akuamarin
Adını deniz suyundan alan, beril ailesinin mavi üyesi: çoğu zaman iri, berrak ve kusursuza yakın kristaller hâlinde bulunur.
Allende meteoriti
Tarihin en çok incelenen meteoriti: 1969'da Meksika'ya düşen, içinde Güneş Sistemi'nin ilk katılarını taşıyan en büyük karbonlu kondrit.