VaryeteŞunun bir çeşidi: Kalsedon

Yosun akiği

SiO₂Moss agate

İçinde yeşil yosun ya da su bitkisi varmış gibi görünen yarı saydam kalsedon: desenler bitki değil, minerallerdir.

Halk arasında: Yarı değerli taş

Fotoğraf: W.carter · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Yosun akiği, renksiz ya da süt beyazı, yarı saydam bir kalsedonun içinde yeşil, bazen de kırmızı, kahverengi ve siyah, yosuna benzeyen desenler taşıyan bir süs taşıdır. Yeşil desenler çoğunlukla hornblend ya da klorit grubu minerallerinin ince kapanımlarıdır; kırmızı ve kahverengi tonları demir oksitler, siyahı mangan oksitler verir. Akiğe özgü eş merkezli bantları olmadığı için bilimsel açıdan bir kalsedon çeşidi sayılır. Hindistan, Brezilya, Uruguay, Orta Avrupa ve ABD gibi dünyanın birçok yerinde bulunur.

Görseller

Yosun akiği örneği (2) — Fotoğraf: James St. John · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Nasıl oluşur?

Yosun akiği, çoğunlukla volkanik kayaçlardaki boşluklarda oluşur. Silisçe zengin çözeltiler bu boşluklarda yavaş yavaş katılaşarak kalsedona dönüşür. Bu sırada hornblend ya da klorit gibi yeşil mineraller, demir ve mangan bileşikleri ince lifler, iplikler ve dallar hâlinde silisin içinde kalır. Kalsedon bantlar hâlinde değil, bütün boşluğu dolduran yarı saydam bir kütle olarak büyüdüğü için desenler taşın her yerine dağılır. Vikipedi’ye göre yosun akiği genellikle ayrışmış volkanik kayaçlardan çıkar; Hindistan’daki örnekler Dekkan bazaltlarındandır.

Desenlerin rengi, içerdikleri metallere ve bu metallerin ne ölçüde oksitlendiğine bağlıdır. Yeşil tonlar çoğunlukla hornblend ve klorit gibi minerallerden, kırmızı ve kahverengi tonlar demir oksitlerden, siyah tonlar mangan oksitlerden gelir.

Ne işe yarar?

Takı: Kabaşon, boncuk ve kolye ucu olarak işlenir; desen en iyi yarı saydam taşın arkasından ışık geldiğinde görülür.
Mühür ve yüzük taşı: New York’taki Metropolitan Sanat Müzesi’nde, MÖ 1. yüzyıl ile MS 3. yüzyıl arasına tarihlenen, yosun akiğine oyulmuş bir Roma yüzük taşı (intaglio) bulunur; bu da taşın en az iki bin yıldır işlendiğini gösterir.
Koleksiyon: Çarpıcı manzara desenli dilimler ve Montana gibi ünlü yerlerden gelen parçalar koleksiyoncular tarafından aranır.

Dendritik akikten farkı

Yosun akiği sık sık dendritik akik ile karıştırılır. Dendritik akikte desenler siyah ya da kahverengi, ince ve çoğunlukla taşın içindeki tek bir düzlem boyunca yayılan ağaç dallarına benzer. Yosun akiğinde ise desenler genellikle yeşildir, daha kalın ve yoğundur ve taşın içine üç boyutlu dağılır. İkisi de bantsız olduğu için birer kalsedon çeşididir. Bantlı akikler için akik sayfasına bakabilirsiniz.

Değerini ne belirler?

Yosun akiğinin değerini en çok desen belirler: zeminin temiz ve yarı saydam olması, yosun desenlerinin canlı renkli, keskin ve taşın içinde güzel bir manzara oluşturacak biçimde dağılmış olması aranır. Desenin kesimle iyi ortalanması, çatlaksızlık ve cila kalitesi de önemlidir. Kalsedon bol bulunduğu için sıradan yosun akiği ucuz bir süs taşıdır; çarpıcı desenli parçalar ve ünlü yataklardan gelen taşlar ise koleksiyoncular tarafından aranır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Renksiz, süt beyazı ya da açık gri, yarı saydam bir zeminde yeşil, kahverengi, kırmızı ya da siyah, yosuna veya su bitkisine benzeyen lifli ve dallı desenler görülür.
2
Desenler taşın içine üç boyutlu olarak dağılır; taşı ışığa tutunca derinlikte duran bir yosun yatağı gibi görünür.
3
Akiğe özgü iç içe bantlar yoktur.
4
Sertliği 6,5–7'dir: camı çizer, çelik bıçak onu çizemez. Kırık yüzeyi mumsu parlar, ince kenarlarından ışık geçer.

Yanlış bilinenler

YanlışYosun akiğinin içindeki desenler taşlaşmış yosundur.
DoğrusuAdına rağmen yosun akiğinde organik madde yoktur. Desenler, kalsedonun içine hapsolmuş hornblend ve klorit gibi yeşil mineraller ile demir ve mangan bileşiklerinden oluşur.
YanlışYosun akiği, bantlı akiğin bir türüdür.
DoğrusuYosun akiğinde akiğe özgü eş merkezli bantlar yoktur; bu yüzden mineraloglar onu gerçek bir akik değil, bir kalsedon çeşidi sayar. “Akik” adı ticarette yerleşmiş olduğu için kullanılır.

Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Bilimle çelişki:Orta: kanıtsız iddia

Bu taşa yüklenen anlamlar, kimin inandığıyla birlikte:

Kunz'un 1913'te aktardığı eski rüya yorumlarına göre rüyada yosun akiği görmek başarısız bir yolculuğun habercisi sayılırdı.
Kunz'un aktardığı eski bir doğum ayı şiirinde, haziranda doğanların yosun akiğinin büyüsü sayesinde mutlu yıllar geçireceği ve haziranın altın güneşinin onlar için hiç gözyaşına dönmeyeceği söylenir.
Günümüzde kristal terapi siteleri yosun akiğini “bahçıvan taşı” diye tanıtır; bolluk ve bereket getirdiğini, bitkilerin büyümesine yardım ettiğini ve insanı sakinleştirip doğayla bağ kurduğunu ileri sürer.

Bilim ne diyor?

Yosun akiği kimyasal olarak etkisiz silisten ve içine hapsolmuş az miktarda mineralden oluşur; mutluluk ya da bereket getirdiğine, bitkileri büyüttüğüne veya sakinleştirdiğine dair bilimsel bir kanıt yoktur. “Bahçıvan taşı” yakıştırması, taşın kendi kanıtlanmış bir etkisinden değil, desenlerinin yosuna benzemesinden doğar.

Bunu biliyor muydun?

Taş eskiden, bir zamanlar kaynağı olan Yemen'deki Moka liman kentinin adıyla “Moka taşı” diye de anılırdı.

Mineralog George F. Kunz 1913 tarihli kitabında, gerçek doğum taşlarının yerine geçmemek üzere ABD'de bulunan taşlardan hazırladığı bir “yedek doğum taşı” listesine yer verir; bu listede haziranın taşı Kaliforniya, Montana, Wyoming ve Arizona'dan çıkan yosun akiğidir.

Montana'da Yellowstone Nehri'nin Sidney ile Billings arasındaki çakıllarında bulunan “Montana yosun akiği”, Yellowstone bölgesindeki eski volkanik etkinlikten kaynaklanır; kırmızı rengini demir oksitten, siyah rengini mangan oksitten alır.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

Dekkan bazaltları, Hindistan · Önemli yatakBazalt lavlarındaki boşluklarda oluşan yosun akikleri; Kunz 1913'te Hindistan'dan gelen “Moka taşlarını” resimlemiştir
Yellowstone Nehri vadisi (Sidney–Billings arası), Montana, ABD · Önemli yatakNehir çakıllarında bulunan “Montana yosun akiği”; kırmızı rengi demir oksit, siyah rengi mangan oksit verir
Moka (el-Muha), Yemen · Tarihî kaynakTaşa eskiden verilen “Moka taşı” adı bu Arap liman kentinden gelir; bir zamanlar taşın kaynağıydı
Brezilya · Bilinen bulunuş yeriYosun akiğinin bulunduğu ülkeler arasında sayılır; yerin ayrıntısı verilmez
Uruguay · Bilinen bulunuş yeriYosun akiğinin bulunduğu ülkeler arasında sayılır; yerin ayrıntısı verilmez
Endonezya · Bilinen bulunuş yeriYosun akiği kaynakları arasında sayılır; yerin ayrıntısı verilmez

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Yosun akiği nedir?

Yosun akiği ne işe yarar?

Takı: Kabaşon, boncuk ve kolye ucu olarak işlenir; desen en iyi yarı saydam taşın arkasından ışık geldiğinde görülür. Mühür ve yüzük taşı: New York'taki Metropolitan Sanat Müzesi'nde, MÖ 1. yüzyıl ile MS 3. yüzyıl arasına tarihlenen, yosun akiğine oyulmuş bir Roma yüzük taşı (intaglio) bulunur; bu da taşın en az iki bin yıldır işlendiğini gösterir. Koleksiyon: Çarpıcı manzara desenli dilimler ve Montana gibi ünlü yerlerden gelen parçalar koleksiyoncular tarafından aranır.

Yosun akiği ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 6,5–7 değerindedir. Camı ve çeliği çizer; çelik bıçak onu çizemez. Özgül ağırlığı 2,58–2,64 g/cm³’tür.

Yosun akiği nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Dekkan bazaltları, Hindistan; Yellowstone Nehri vadisi (Sidney–Billings arası), Montana, ABD; Moka (el-Muha), Yemen; Brezilya; Uruguay.

Yosun akiği gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Renksiz, süt beyazı ya da açık gri, yarı saydam bir zeminde yeşil, kahverengi, kırmızı ya da siyah, yosuna veya su bitkisine benzeyen lifli ve dallı desenler görülür. Desenler taşın içine üç boyutlu olarak dağılır; taşı ışığa tutunca derinlikte duran bir yosun yatağı gibi görünür. Akiğe özgü iç içe bantlar yoktur.

Yosun akiği değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 5. basamaktadır: Süs taşı. Yosun akiğinin değerini en çok desen belirler: zeminin temiz ve yarı saydam olması, yosun desenlerinin canlı renkli, keskin ve taşın içinde güzel bir manzara oluşturacak biçimde dağılmış olması aranır. Desenin kesimle iyi ortalanması, çatlaksızlık ve cila kalitesi de önemlidir. Kalsedon bol bulunduğu için sıradan yosun akiği ucuz bir süs taşıdır; çarpıcı desenli parçalar ve ünlü yataklardan gelen taşlar ise koleksiyoncular tarafından aranır.

Yosun akiği neye iyi gelir?

Kunz'un 1913'te aktardığı eski rüya yorumlarına göre rüyada yosun akiği görmek başarısız bir yolculuğun habercisi sayılırdı. Kunz'un aktardığı eski bir doğum ayı şiirinde, haziranda doğanların yosun akiğinin büyüsü sayesinde mutlu yıllar geçireceği ve haziranın altın güneşinin onlar için hiç gözyaşına dönmeyeceği söylenir. Günümüzde kristal terapi siteleri yosun akiğini “bahçıvan taşı” diye tanıtır; bolluk ve bereket getirdiğini, bitkilerin büyümesine yardım ettiğini ve insanı sakinleştirip doğayla bağ kurduğunu ileri sürer. Yosun akiği kimyasal olarak etkisiz silisten ve içine hapsolmuş az miktarda mineralden oluşur; mutluluk ya da bereket getirdiğine, bitkileri büyüttüğüne veya sakinleştirdiğine dair bilimsel bir kanıt yoktur. “Bahçıvan taşı” yakıştırması, taşın kendi kanıtlanmış bir etkisinden değil, desenlerinin yosuna benzemesinden doğar. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.