Doğal Taşlar

VaryeteŞunun bir çeşidi: Olivin

Peridot

(Mg,Fe)₂SiO₄Peridot

Yerin derinliklerinden, çok ender olarak da uzaydan gelen yeşil taş: olivin mineralinin değerli taş kalitesindeki çeşidi.

Diğer adları: Zebercet · Krizolit (eski ad)

  • Değerli taş
Fotoğraf: Robert M. Lavinsky · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Peridot, olivin mineralinin berrak ve yeşil çeşididir; Türkçedeki geleneksel adı zebercettir. Rengini kristal yapısındaki demirden alır, bu yüzden hep yeşilin bir tonundadır. Çoğu peridot yerin derinliklerindeki mantoda oluşur ve volkanik lavlarla yüzeye taşınır.

Nasıl oluşur?

Olivin, Dünya’nın üst mantosunun en bol mineralidir. Bazı volkanik patlamalarda yükselen bazalt lavları, yolları üzerindeki manto kayacından parçalar koparıp yüzeye taşır; Arizona’daki San Carlos peridotları bu parçaların içinden çıkar. Başka yerlerde ise yer kabuğuna itilmiş manto kayaçlarının çatlaklarında iri ve berrak kristaller büyür. Kızıldeniz’deki Zebercet Adası ve Pakistan’ın Kohistan bölgesindeki yataklar bu türdendir.

Rengi nereden gelir?

Olivin, magnezyum ve demir içeren bir silikattır. Peridotun yeşil rengini demir verir; demir miktarı arttıkça renk zeytin yeşiline ve kahverengimsi tonlara kayar. En güzel peridotlar magnezyumca zengin, demiri az olan olivinlerdir.

Tarihten

Eski Mısırlılar, Kızıldeniz’deki Zebercet (Zabargad) Adası’nda peridot çıkarmıştır. Türkçedeki “zebercet” adı da adanın Arapça adıyla aynı sözcükten gelir. Peridot Orta Çağ boyunca sık sık zümrütle karıştırılmıştır. Bugün dünyanın başlıca peridot kaynağı ABD’nin Arizona eyaletindeki San Carlos bölgesidir.

Nasıl tanınır?

  1. 1

    Rengi her zaman yeşilin bir tonudur: sarımsı yeşilden zeytin yeşiline kadar. En çok aranan, kahverengi tonu olmayan canlı yeşildir.

  2. 2

    Çift kırılması çok güçlüdür: lupla taşın üstünden bakıldığında arka yüzeylerin kenarları çift görünür.

  3. 3

    Sertliği 6,5–7'dir; kuvarstan biraz yumuşaktır ve günlük kullanımda çizilebilir.

  4. 4

    Bazalt gibi volkanik kayaçların içinde küçük, şişe yeşili taneler hâlinde görülebilir. Kesilmiş bir taşın kesin tanısı için gemoloji laboratuvarı gerekir.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

  • Yeşil cam en yaygın taklittir: içinde yuvarlak kabarcıklar görülebilir ve peridottaki gibi kenarların çift görünmesi yoktur.
  • Yeşil turmalin, krizoberil ve diyopsit gibi doğal taşlar peridotla karıştırılabilir. “Krizolit” adı geçmişte peridotun yanı sıra sarımsı yeşil başka taşlar için de kullanıldığından, eski kayıtlardaki adlara güvenilmez.
  • “Meteorit peridotu” iddiasıyla satılan taşlar için laboratuvar raporu isteyin. Pallasit meteoritlerinden çıkan peridot son derece enderdir; laboratuvarlar onu, Dünya kökenli peridottan nikel ve lityum gibi iz elementlerin miktarına bakarak ayırabilir.

Bunu biliyor muydun?

Almanya'daki Köln Katedrali'nde Üç Kral Mabedi'ni süsleyen ve yüzyıllarca zümrüt sanılan taşlar aslında peridottur.

Pallasit adı verilen taşlı-demirli meteoritlerin içinde de peridot kristalleri bulunur; bunlar Dünya'ya uzaydan ulaşmış ender değerli taşlardır.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

  • San Carlos Apache Rezervasyonu (Peridot Mesa), Arizona, ABD · Önemli yatakBazalt lavlarının yüzeye taşıdığı manto kayacı parçalarında; bugün dünyanın başlıca peridot kaynağı
  • Zebercet (Zabargad) Adası, Kızıldeniz, Mısır · Tarihî kaynakAntik çağda işletilen peridot adası; iri ve berrak kristaller
  • Sapat vadisi, Kohistan, Pakistan · Önemli yatak1990'larda bulunan, yüksek dağlardaki yatak; iri ve canlı yeşil taşlar

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Ailesi

Mineral

Olivin

Yer mantosunun üst kısmını büyük ölçüde oluşturan zeytin yeşili mineral; berrak ve güzel kristallerine peridot denir.

Kaynaklar

  1. Peridot Description (Gem Encyclopedia) · GIA
  2. Peridot History and Lore · GIA
  3. Handbook of Mineralogy: Forsterite · Mineralogical Society of America

Dış bağlantılar

Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗

Aynı basamaktaki taşlar

Varyete

Akuamarin

Adını deniz suyundan alan, beril ailesinin mavi üyesi: çoğu zaman iri, berrak ve kusursuza yakın kristaller hâlinde bulunur.

Meteorit

Demir meteorit

Parçalanmış asteroitlerin çekirdeğinden gelen, asitle dağlanınca yüzeyinde eşsiz bir kristal deseni beliren demir-nikel kütleleri.

Mineral

Gümüş

Elektriği ve ısıyı en iyi ileten metal; doğada bazen saf hâlde, kıvrım kıvrım teller gibi büyür.