Verona kırmızı mermeri

Nasıl oluşur?

Bundan yaklaşık 150 milyon yıl önce, Jura döneminde, bugünkü Kuzey İtalya sıcak bir denizin altındaydı. Verona’nın kuzeyinde Trento Platosu denen, denizin içinde kalmış yüksek bir düzlük vardı. Bu düzlüğün üzerine, açık denizde yaşayan canlıların kalıntılarıyla birlikte çok ince taneli kireç çamuru yavaş yavaş birikti. Ölen amonitlerin (sarmal kabuklu, soyu tükenmiş deniz canlıları) ve belemnitlerin kalıntıları da bu çamurun içine gömüldü. Bilim insanları bu kayaç birimine Orta–Geç Jura yaşlı Rosso Ammonitico Veronese (Verona kırmızı amonitlisi) formasyonu der.

Taşa kırmızı rengini, içindeki demir oksit (hematit) verir. Taşın içinde, daha koyu bir hamurla çevrili açık renkli, yuvarlak yumrular bulunur. Üstteki katmanların ağırlığı altında taşın bazı kısımları çözünüp dar dikişler boyunca eridi; geride kille kaplı, dalgalı çizgiler, yani stilolitler kaldı. Taş hiçbir zaman mermer olacak kadar ısınıp başkalaşmadı; bu yüzden fosilleri bugün de açıkça görülür.

Ne işe yarar?

• Roma yapıları: Verona Arenası’nın dış cephesi ve ayakları, Valpolicella’dan getirilen kırmızı amonitli kireçtaşından yapılmıştır; taşın pembe ve beyaz türlerinin birlikte kullanılması yapıya iki renkli bir görünüm verir. Romalılar blokları yakındaki Adige Nehri yoluyla başka kentlere de taşırdı.
• Orta Çağ ve Rönesans: Parma Vaftizhanesi’nin (1196’da başlandı) dış yüzü pembe Verona mermeriyle kaplıdır. Venedik’teki Doçlar Sarayı ve San Marco Bazilikası, Bologna, Parma ve Cremona katedralleri de bu taşı kullanan yapılar arasında anılır. Bergamo’daki Santa Maria Maggiore Kilisesi’nin kapısında sütun taşıyan aslanlar da Verona kırmızısındandır.
• Heykel ve süsleme: Sütun, anıt, heykel ve renkli taş döşemelerde kullanılır.
• Bugün: Cilalı, honlanmış ya da eskitilmiş yüzeylerle döşeme, cephe kaplaması, kaldırım ve peyzaj işlerinde kullanılır. 2020’de “Küresel Miras Taşı” adaylığı için önerilmiştir.

Nerede bulunur?

Taş bugün başlıca Verona’nın yaklaşık 20 km kuzeyindeki Valpolicella vadisinde, Sant’Ambrogio di Valpolicella ile Monte köyü arasındaki ocaklardan, Pastello Dağı’nın yamaçlarında çıkarılır. Valpolicella ile Garda Gölü arasındaki yörede yerli ve ithal taşları işleyen yüzlerce firma vardır.

Oxford Üniversitesi Doğa Tarihi Müzesi’ndeki Corsi koleksiyonu, Verona yöresinin farklı köşelerinden gelen kırmızı amonitli kireçtaşı örneklerini barındırır: Pantena Vadisi’ndeki Lugo ve Rosaro’dan, Garda Gölü kıyısındaki Castelletto di Brenzone’den gelen örnekler bunlardandır. Daha doğuda, Vicenza’daki Asiago Platosu’nda da aynı kayaç biriminin koyu renkli bir türü “Rosso Asiago” adıyla çıkarılır.