Meteorit
Brakinit
Brachinite
Neredeyse tamamen olivinden oluşan ender meteoritler: önce Mars'tan geldiği sanılan, yeryüzündeki dünitlere benzeyen brakinitler.
- Halk arasında: Göktaşı
Kısaca
Brakinitler, ilkel akondrit ya da asteroit kökenli akondrit olarak sınıflandırılan bir meteorit grubudur. Hacimce yüzde 74 ile 98 arasında olivin içerirler; vehrlit türünde bir peridotit sayılırlar. Adlarını, 1974'te Güney Avustralya'da Brachina yakınında bulunan tip örnekten alırlar. 2022 itibarıyla 56 meteorit brakinit olarak sınıflandırılmıştı.
Görseller
.jpg){kind=link}
Nasıl oluşur?
Brakinitler bir bilmece sunar: kimyasal bileşimleri aşağı yukarı kondritlere benzer, ama dokuları açıkça yığışım (kümülat) dokusudur ve akondritiktir; bu da magmatik bir süreçten geçtiklerini düşündürür. Olivin kristallerinin bir magmada birikmesiyle oluşmuş olabilirler. Brachina meteoritindeki cam, ortopiroksen ve anortoklazdan oluşan erime kapanımları, ana gövdede erime süreçlerinin işlediğini gösterir.
Üreilitler gibi brakinitlerin de bir erime kalıntısı mı yoksa magmadan çöken bir yığışım mı olduğu kesin değildir. Kondritlerden belirgin tek farkları, olivinin ortopiroksene oranının çok yüksek olmasıdır.
Ne işe yarar?
- Ana gövdedeki erime: Kondritlere benzeyen bileşimleri ile magmatik dokuları arasındaki çelişki ve içlerindeki erime kapanımları, ana gövdede erimenin nasıl işlediğini incelemeye yarar.
- Meteoritlerin ayırt edilmesi: Brachina’nın önce Mars meteoriti sanılıp sonra ayrı bir grup olduğunun anlaşılması, iz element ve oksijen izotopu analizlerinin meteorit sınıflandırmasındaki önemini gösterir.
- Asteroitlerle bağlantı: Olivin bileşimleri, 289 Nenetta gibi asteroitlerin tayflarıyla karşılaştırılır.
Brachina meteoriti
Brachina meteoriti, 26 Mayıs 1974’te Güney Avustralya’da B. M. Eves tarafından bulundu; toplam yaklaşık 200 gramlık iki parçadır. Yaklaşık yüzde 80 olivin, yüzde 10 plajiyoklaz, yüzde 5,5 klinopiroksen, yüzde 3 demir sülfür ve az miktarda kromit, klorapatit, pentlandit ve meteorik demirden oluşur. Kimyasal ve mineral bileşimi Mars kökenli Chassigny meteoritine benzer, ama iz elementleri temelden farklıdır.
Değerini ne belirler?
Brakinitler çok ender meteoritlerdir; 2022 itibarıyla yalnızca 56 tanesi sınıflandırılmıştı. Bir parçanın değerini kütlesi, tazeliği ve Brachina gibi tanınmış bir örneğe ait olup olmadığı belirler.
Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.
Nasıl tanınır?
- 1
Rengi açık ile koyu kahverengi arasındadır; taze örneklerde mat siyah bir erime kabuğu bulunur.
- 2
İnce taneli ve oldukça homojendir; görünüşü yeryüzündeki dünit ve peridotitleri andırır.
- 3
Kimyasal ve mineral bileşimi Mars kökenli şasinyitlere benzediği için türü ancak iz element ve oksijen izotopu analizleri kesinleştirir.
Yanlış bilinenler
YanlışOlivince zengin, Mars meteoritlerine benzeyen her meteorit Mars'tan gelir.
DoğrusuBrachina meteoriti önce Mars kökenli şasinyitlerden biri sanıldı, ama iz element deseni ve kendine özgü oksijen izotopu bileşimi onun bir asteroitten geldiğini gösterdi. Benzer görünen meteoritlerin kökeni ancak ayrıntılı analizlerle ayrılabilir.
Bunu biliyor muydun?
Brachina meteoriti 1978'de ikinci bir şasinyit, yani Chassigny gibi bir Mars meteoriti olarak sınıflandırıldı. 1983'teki iz element analizleri farklı olduğunu gösterince yeni bir grubun tip örneği yapıldı.
Brakinitlerin kondritlerden tek belirgin farkı, olivinin ortopiroksene oranının çok yüksek olmasıdır.
Brachina meteoritinin toplam kütlesi yalnızca yaklaşık 200 gramdır: 1974'te bulunan iki küçük parça.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Brachina, Güney Avustralya, Avustralya · Tip lokalite26 Mayıs 1974'te B. M. Eves'in bulduğu, toplam yaklaşık 200 gramlık iki parça; gruba adını veren tip örnek.
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Sık sorulan sorular
Brakinit nedir?
Brakinitler, ilkel akondrit ya da asteroit kökenli akondrit olarak sınıflandırılan bir meteorit grubudur. Hacimce yüzde 74 ile 98 arasında olivin içerirler; vehrlit türünde bir peridotit sayılırlar. Adlarını, 1974'te Güney Avustralya'da Brachina yakınında bulunan tip örnekten alırlar. 2022 itibarıyla 56 meteorit brakinit olarak sınıflandırılmıştı.
Brakinitler hangi gökcisminden geliyor?
Asteroit kökenli oldukları düşünülür. Farklı asteroitlerin olivin bileşimlerini karşılaştıran çalışmalar, 289 Nenetta asteroidinin brakinitlerin ana gövdesi olabileceğini öne sürer. Erime kapanımları, ana gövdede erime süreçlerinin işlediğini gösterir.
Brakinit ne işe yarar?
Ana gövdedeki erime: Kondritlere benzeyen bileşimleri ile magmatik dokuları arasındaki çelişki ve içlerindeki erime kapanımları, ana gövdede erimenin nasıl işlediğini incelemeye yarar. Meteoritlerin ayırt edilmesi: Brachina'nın önce Mars meteoriti sanılıp sonra ayrı bir grup olduğunun anlaşılması, iz element ve oksijen izotopu analizlerinin meteorit sınıflandırmasındaki önemini gösterir. Asteroitlerle bağlantı: Olivin bileşimleri, 289 Nenetta gibi asteroitlerin tayflarıyla karşılaştırılır.
Brakinit ne kadar serttir?
Mohs sertlik ölçeğinde 5,5–7 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 3,15–3,85 g/cm³’tür.
Brakinit nerede bulunur?
Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Brachina, Güney Avustralya, Avustralya.
Brakinit gerçek mi, nasıl anlaşılır?
Rengi açık ile koyu kahverengi arasındadır; taze örneklerde mat siyah bir erime kabuğu bulunur. İnce taneli ve oldukça homojendir; görünüşü yeryüzündeki dünit ve peridotitleri andırır. Kimyasal ve mineral bileşimi Mars kökenli şasinyitlere benzediği için türü ancak iz element ve oksijen izotopu analizleri kesinleştirir.
Brakinit değerli mi?
“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 7. basamaktadır: Değerli taş. Brakinitler çok ender meteoritlerdir; 2022 itibarıyla yalnızca 56 tanesi sınıflandırılmıştı. Bir parçanın değerini kütlesi, tazeliği ve Brachina gibi tanınmış bir örneğe ait olup olmadığı belirler.
Kaynaklar
- Brachinite · Wikipedia
- Brachina meteorite · Wikipedia
- Brachinites – composition · Meteorites.tv (Thomas Grau)
- Primitive achondrite · Wikipedia
- NWA 3151 meteorite, brachinite.jpg (photo and description by Jon Taylor) · Wikimedia Commons
- Physical properties of the stone meteorites: Implications for the properties of their parent bodies (G. J. Flynn, G. J. Consolmagno, P. Brown, R. J. Macke), Chemie der Erde – Geochemistry 78 · NASA Technical Reports Server, 2018
- Handbook of Mineralogy: Augite · Mineralogical Society of America
- Handbook of Mineralogy: Forsterite · Mineralogical Society of America
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir
Aynı basamaktaki taşlar
Akapulkoit
Erimeye başlamış ama tam erimemiş taş meteoritler: kondritlere hâlâ benzeyen, metal damarlı ilkel akondritler; adlarını 1976'da Acapulco'ya düşen taştan alırlar.
ALH 84001 (Allan Hills 84001)
Mars'ta yaşam tartışmasını başlatan taş: Antarktika'da bulunan, içindeki minik yapılar 1996'da bakteri fosiline benzetilen 4 milyar yıllık Mars meteoriti.
Altın
Doğada saf hâlde bulunabilen, hiç paslanmayan, dövülüp tel çekilebilen ağır ve parlak sarı metal.