Mineral
Zoisit
Ca₂Al₃(Si₂O₇)(SiO₄)O(OH)Zoisite
Tanzanitin, pembe thulitin ve yakutlu yeşil süs taşının ortak minerali: çoğu zaman sade gri-yeşil, bazen göz alıcı renkli.
Diğer adları: Saualpit (eski ad) · Tanzanit (mavi-mor türü) · Thulit (pembe türü)
- Değerli taş
- Süs taşı
Kısaca
Zoisit; kalsiyum, alüminyum, silisyum, oksijen ve hidrojenden oluşan bir mineraldir. Çoğu zaman gri, yeşilimsi ya da kahverengimsi, göze pek çarpmayan bir görünümdedir. Ama mavi-mor türü tanzanit dünyaca ünlü bir değerli taştır; pembe türü thulit ve yakutlu yeşil zoisit kayacı da süs taşı olarak kullanılır.
Nasıl oluşur?
Zoisit çoğunlukla metamorfik kayaçlarda ve pegmatitlerde, kalsiyum ve alüminyumca zengin kayaçların ısı ve basınç altında dönüşmesiyle oluşur. Epidotla yakın akrabadır: yapı taşları benzerdir, ama zoisit neredeyse hiç demir içermez ve ortorombik sistemde kristallenir. İlk kez Avusturya’daki Saualpe dağlarında tanımlandığı için eskiden saualpit olarak da anılırdı.
Renkli türleri
- Tanzanit: Mavi-mor zoisittir. GIA’ya göre 1967’de Tanzanya’nın kuzeyindeki Merelani bölgesinde bulunmuş, adını Tiffany & Co. vermiştir. Bugün de ticari olarak yalnızca bu bölgeden çıkarılır.
- Thulit: Manganez içeren pembe zoisittir. Adını, antik çağda dünyanın en kuzeyindeki ülke sayılan ve Norveç’le özdeşleştirilen efsanevi Thule’den alır.
- Anyolit: Tanzanya’da Longido yakınlarında yeşil zoisit, içindeki kırmızı yakut kristalleriyle birlikte bulunur. Bu renkli kayaç heykelcik, kase ve boncuk gibi süs eşyalarının yapımında kullanılır.
Değerini ne belirler?
Sıradan gri-yeşil zoisit yalnızca bilimsel ve koleksiyon açısından ilgi görür. Değer, tanzanitte olduğu gibi berraklık ve canlı mavi-mor renk bir araya geldiğinde hızla artar.
Nasıl tanınır?
- 1
Kristalleri boyuna derin çizgili prizmalardır ve uçları çoğu zaman düzgün gelişmemiştir.
- 2
Bir yönde mükemmel dilinimi vardır; dilinim yüzeyleri sedef gibi parlar.
- 3
Güçlü pleokroizma gösterir: Örneğin tanzanit, farklı yönlerden bakıldığında mavi, mor ve sarımsı-kahverengimsi tonlar gösterebilir.
- 4
Camı çizer (sertlik 6–7). Kesilmiş taşlarda kesin tanı için gemoloji laboratuvarı gerekir.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Anyolit (“ruby in zoisite”, yakutlu zoisit) zoisitin bir türü değil; yeşil zoisit, koyu renkli amfibol ve yakuttan oluşan bir kayaçtır.
- Piyasadaki tanzanitlerin çoğu, yeşilimsi-kahverengimsi tonları gidermek için ısıtılmıştır. Bu işlem yaygındır, ama belirtilmelidir.
- Tanzanit; mor-mavi cam ve sentetik forsterit gibi malzemelerle taklit edilir. Satın alırken bağımsız bir laboratuvar raporu isteyin.
- Pembe thulit, rodonit gibi pembe renkli başka masif taşlarla karıştırılabilir.
Bunu biliyor muydun?
Mineral 1805'te Abraham Gottlob Werner tarafından, ilk örnekleri araştırmacılara ulaştıran koleksiyoncu Sigmund Zois'in onuruna adlandırılmıştır.
Anyolit adı, Maasai dilinde “yeşil” anlamına gelen anyoli sözcüğünden gelir.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Saualpe, Karintiya, Avusturya · Tip lokaliteMineralin ilk bulunduğu yer; eski adı saualpit buradan gelir
- Merelani Tepeleri, Arusha yakını, Tanzanya · Önemli yatakMavi-mor zoisit türü tanzanitin ticari olarak çıkarıldığı tek yer
- Mundarara madeni, Longido yakını, Tanzanya · Bilinen bulunuş yeriYeşil zoisit, siyah amfibol ve yakuttan oluşan anyolit kayacı
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Çeşitleri
Kaynaklar
- Handbook of Mineralogy: Zoisite · Mineralogical Society of America
- Tanzanite Description · GIA
- Tanzanite History and Lore · GIA
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Antimonit (stibnit)
Antimonun ana cevheri: kılıç gibi uzun, boyuna çizgili ve metal parlaklığında kristaller oluşturan yumuşak, kurşun grisi bir mineral.
Bakır
İnsanlığın işlediği ilk metallerden: doğada bazen saf hâlde, kırmızımsı ve kolayca dövülebilen kütleler ve dallar olarak bulunur.
Boraks (tinkal)
Suda çözünen, havada beyaz toza dönüşen sodyumlu bor minerali; dünyanın en önemli tinkal yataklarından biri Eskişehir'deki Kırka'dadır.