Fillit

Fillit, kil ve çamurdan oluşmuş tortul kayaçların (şeyl, çamurtaşı) ya da arduvazın yer kabuğunda biraz daha ısı ve basınç görmesiyle oluşan, ince taneli bir başkalaşım kayacıdır. İçindeki mika pulları arduvazdakinden irileşip aynı yöne dizildiği için yüzeyi ipek gibi, gümüşi bir parıltı verir; ama pullar şistteki gibi gözle seçilebilecek kadar büyük değildir. Adı Yunanca “yaprak” anlamına gelen phyllon sözcüğünden gelir.

Çatı ve duvar kaplaması: Düzgün levhalara ayrılan, suya karşı dayanıklı fillitler arduvaza benzer biçimde çatı ve cephe kaplamasında kullanılabilir. Döşeme ve bahçe taşı: Kenarları düzeltilmiş fillit levhalar kaldırım, bahçe yolu ve duvar taşı olarak, kırıntıları ise süs çakılı ve dekoratif agrega olarak kullanılır. Anıt ve yazı taşı: Mezar taşı, anma levhası ve yazı tahtası yapımında kullanıldığı olur. Bilim: Fillitin varlığı, bir bölgedeki kayaçların hangi sıcaklık ve basınca kadar dönüştüğünü gösteren bir ipucudur.

Mohs sertlik ölçeğinde 3–5,5 değerindedir. Tırnakla çizilemez ama çelik bir bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı 2,7–2,8 g/cm³’tür.

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Patscherkofel, Innsbruck güneyi, Tirol, Avusturya; Arran Adası, İskoçya; Kuzey Cornwall, İngiltere; Great Smoky Mountains, Tennessee ve Kuzey Karolina, ABD; Girit, Yunanistan.

Türkiye’deki bilinen bulunuş yerleri: Menderes Masifi, Batı Anadolu.

Yüzeyi ipeksi, gümüşi ya da hafif sarımsı bir parıltıyla ışıldar; bu “fillit parıltısı” onu arduvazdan ayıran en iyi ipucudur. Arduvazın taze kırık yüzeyi matıdır. Çoğu zaman kırışık ya da dalgalı bir yüzeyi vardır ve levhalara ayrılır. Mika taneleri çıplak gözle neredeyse seçilemez; pulları tek tek görebiliyorsanız taş büyük olasılıkla şisttir. Ticarette fillit çoğu zaman “arduvaz” ya da “kayrak” adıyla satılır; çatı ve kaplama levhası olarak benzer işi gördüğü için bu ad gündelik dilde yaygındır, ama jeolojik olarak ayrı bir kayaçtır.

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 2. basamaktadır: Tonla ölçülen hammadde. Fillit bol bulunan, ucuz bir kayaçtır; çoğu yerde yerel yapı ve kaplama taşı olarak kullanılır. Değerini; ince, düzgün ve sağlam levhalara ayrılabilmesi, yüzeyindeki parıltı ve renk, suya ve dona dayanıklılığı ile ocağın kullanım yerine yakınlığı belirler. Koleksiyon ya da süs taşı olarak aranmaz.

Fillit elle tutulduğunda zararsızdır. Kesme ve taşlama sırasında kuvars içeren ince toz çıkar; bu tozun solunmaması için ıslak kesim ve uygun maske kullanılmalıdır.