Nazar boncuğu

Nazar boncuğu, halk arasında taş sanılsa da doğal bir taş değil, el yapımı bir cam boncuktur. Lacivert bir cam gövdenin üzerine beyaz, açık mavi ve siyah cam katmanları iç içe halkalar hâlinde eklenerek bir göz görünümü verilir. Lacivert rengi, cama katılan kobalt gibi metal bileşiklerinden gelir. Göz biçimli cam boncuklar Akdeniz ve Orta Doğu'da binlerce yıldır kullanılır; Türkiye'de nazar boncuğu bebeklerin üzerine, kapılara, arabalara ve takılara “kötü göze” karşı takılır. Geleneksel nazar boncuğu bugün İzmir'in Menderes ilçesindeki Görece köyünde ve yakınındaki Kurudere'de az sayıda usta tarafından hâlâ elde yapılmaktadır.

Geleneksel muska: Bebek giysilerine, beşiklere, kapıların ve evlerin girişine, arabaların dikiz aynasına ve iş yerlerine asılır. Takı ve süs: Kolye, bileklik, küpe, anahtarlık ve duvar süsü olarak kullanılır. Hediyelik eşya: Türkiye'nin en tanınmış hediyelik eşyalarından biridir.

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Görece, Menderes, İzmir.

Türkiye’deki bilinen bulunuş yerleri: Görece, Menderes, İzmir.

Cam olduğu için elde soğuk ve ağırca hisseder; içinde küçük hava kabarcıkları görülebilir. Plastik taklitler hafiftir, ılık hisseder ve çoğu zaman kalıp izi taşır. El yapımı boncuklarda her göz biraz farklıdır; halkalar tam yuvarlak değildir, cam katmanları kenarda hafifçe kabarık durur. Fabrika işi ya da baskılı olanlar birbirinin tıpatıp aynısıdır. Asılmak için açılan delik ya da tel halka, cam henüz sıcakken demir çubukla açılmış olup kenarları yuvarlaktır. Piyasadaki nazar boncuklarının bir kısmı plastik, reçine ya da seramikten seri olarak üretilir ya da gözü yüzeye basılmıştır; bunlar geleneksel el yapımı cam boncuk değildir.

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 2. basamaktadır: Tonla ölçülen hammadde. Nazar boncuğu ucuz bir süs ve hediyelik eşyadır. El yapımı, geleneksel cam boncuklar seri üretilen plastik ya da baskılı olanlardan daha değerlidir; değerini cam ustalığı, renklerin canlılığı, boyut ve ustanın emeği belirler. Geleneği yaşatan usta sayısının azalması, el yapımı boncuğu giderek daha özel kılmaktadır.

Anadolu'da ve Akdeniz çevresinde nazar boncuğunun, kıskanç ya da kötü bakışlardan gelen “nazarı” üzerine çekerek taşıyanı koruduğuna inanılır; bu yüzden bebeklere, yeni evlere, arabalara ve iş yerlerine takılır. Halk inanışına göre nazar boncuğu çatlar ya da kırılırsa, çok güçlü bir nazarı üzerine alıp sahibini korumuş demektir ve yenisiyle değiştirilmelidir. Mavi rengin kötülüğe karşı kalkan olduğuna inanılır. Bir açıklamaya göre bu inanç, Akdeniz ve Orta Doğu'da seyrek görülen mavi gözlü insanların bakışının nazar değdirdiği düşüncesinden doğmuştur. Nazara karşı korunma bilimin sınayabileceği bir iddia değil, köklü bir kültürel inanıştır; nazar boncuğu da zararsız ve sevilen bir gelenek olarak yaşar. Boncuğun çatlaması ise cam içindeki iç gerilimlerden, sıcaklık değişimlerinden ya da darbelerden kaynaklanır. Nazar boncuğu, bebekler ve çocuklar için alınması gereken gerçek güvenlik önlemlerinin yerini tutmamalıdır; küçük boncuklar bebeklerin ağzına girerse boğulma tehlikesi yaratabilir. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.