Mineral
Mikroklin
KAlSi₃O₈Microcline
Granit ve pegmatitlerin yaygın potasyumlu feldispatı: yeşil çeşidi amazonittir, dünyanın en iri kristallerinden bazıları da mikroklindendir.
Diğer adları: Potasyumlu feldispat (K-feldispat türlerinden biri) · Amazonit (yeşil türü)
- Halk arasında: Maden ve hammadde
- Gündelik hayatta
- Endüstriyel
Kısaca
Mikroklin, potasyum, alüminyum, silisyum ve oksijenden oluşan (KAlSi₃O₈) bir feldispattır. Aynı bileşimdeki ortoklazın kardeşidir; farkı kristal yapısındadır: Mikroklin üç eğik eksenli (triklinik) olduğu için iki dilinim düzlemi tam dik açıyla değil, ona çok yakın bir açıyla kesişir. Granit ve pegmatitlerde çok yaygındır; yeşil çeşidi amazonit süs taşı olarak kesilir.
Nasıl oluşur?
Mikroklin, yavaş soğuyan silisçe zengin magmalarda, yani granit, granit pegmatiti ve siyenit gibi derinlik kayaçlarında kristallenir. Ortoklaz yavaş soğurken mikroklin dönüşür; daha yüksek sıcaklıkta kararlı olan öbür çeşit sanidindir. Ayrıca metamorfik kayaçlarda (yeşilşist ve amfibolit düzeyinde) ve hidrotermal damarlarda da bulunur; tortul kayaçlarda ise aşınmış kırıntılar hâlinde yer alır. Pegmatitlerde çok iri kristaller oluşturabilir.
Ne işe yarar?
- Cam ve seramik: Feldispat, cam ve çömlekçilikte karışımın erime sıcaklığını düşüren bir ergitici olarak kullanılır. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu’na (USGS) göre ABD’de kullanılan feldispatın %53’ü seramik, çömlek ve benzeri alanlarda, %47’si cam yapımında tüketilir.
- Süs taşı: Yeşil çeşidi amazonit kabaşon, boncuk ve küçük oymalara kesilir (ayrı sayfasına bakın).
- Koleksiyon: İri ve düzgün biçimli kristaller ile ikizler müzelerde ve koleksiyonlarda aranır.
Ortoklazla ilişkisi
Mikroklin ile ortoklaz aynı bileşimdedir ve potasyumlu feldispat (K-feldispat) ailesinin parçalarıdır. Hangisinin oluşacağı soğuma hızına bağlıdır: Yavaş soğuma mikroklini, daha hızlı soğuma ortoklazı ya da daha da yüksek sıcaklıkta sanidini verir. Granit ve pegmatitlerde mikroklin çoğu zaman albitle iç içe büyür; ayrışarak albit şeritleri oluşturduğunda perthit adı verilen doku ortaya çıkar. Ortoklazın Mohs sertlik ölçeğindeki rolü için ortoklaz sayfasına bakın.
Değerini ne belirler?
Sanayide kullanılan feldispat ton hesabıyla satılır; değerini potasyum ve sodyum oranı, cam ve seramikte renk bozukluğuna yol açan demir gibi safsızlıkların azlığı, tane boyu ve yatağın büyüklüğü belirler; zenginleştirme ve nakliye maliyeti de önemlidir. Yeşil çeşidi amazonit ise süs taşı olarak ayrıca aranır (ayrı sayfasına bakın). Koleksiyonda iri, düzgün biçimli kristaller ve iyi gelişmiş ikizler değerlidir.
Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.
Nasıl tanınır?
- 1
Camı çizer, çelik bıçak onu çok zor çizer ya da hiç çizemez (sertlik 6–6,5).
- 2
Birbirine yaklaşık dik iki yönde mükemmel dilinim gösterir; örnek ışıkta çevrildiğinde bu düz yüzeyler ayna gibi parlar.
- 3
Rengi beyaz, krem, et rengi ya da kırmızımsıdır; yeşil ve mavimsi yeşil olanlar amazonittir.
- 4
Mikroklini ortoklazdan ayırmak için mikroskop ya da röntgen gerekir. Polarize mikroskopta mikroklin, ızgarayı andıran çok ince bir ikizlenme dokusu gösterir ve bu doku kesin ayırt edicidir.
- 5
Bazı örneklerde beyaz ve pembe, ince şeritler görülür: Mikroklin ya da ortoklaz içinde albitin ince katmanlar hâlinde ayrışmasıyla oluşan bu dokuya perthit denir.
Yanlış bilinenler
YanlışAmazonit, Amazon Havzası'ndan çıkar.
DoğrusuAmazonit, mikroklinin yeşil çeşididir ve Amazon Havzası'nda bulunmaz. Adını koyan İspanyol kâşiflerin, oradan getirilen yeşil bir taşı amazonitle karıştırdığı sanılır; bu taşların gerçekten amazonit olup olmadığı belli değildir.
YanlışMikroklin ile ortoklaz kimyasal olarak farklı minerallerdir.
Doğrusuİkisinin de bileşimi aynıdır (KAlSi₃O₈); fark kristal yapısındadır. Ortoklaz tek eğik eksenli (monoklinik), mikroklin ise üç eğik eksenli (triklinik) kristal oluşturur. Mikroklin, ortoklaz yavaş soğurken oluşur; ikisini ayırmak için mikroskop ya da röntgen incelemesi gerekir.
Bunu biliyor muydun?
Adı Yunanca “küçük” ve “eğik” sözcüklerinden gelir: İki dilinim düzleminin dik açıdan küçük bir sapma göstermesini anlatır.
Belgelenmiş en iri tek kristal, ABD'nin Colorado eyaletindeki Devil's Hole beril madeninde bulunmuştur: yaklaşık 50 × 36 × 14 metre. Bu, bugüne dek bulunmuş en büyük kristallerden biri olabilir.
Mikroklin, atmosferde buz çekirdeklenmesini çok güçlü biçimde başlatan bir mineraldir; yani rüzgârla taşınan mikroklin tozu bulutlarda buz kristallerinin oluşmasına yardım eder.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Devil's Hole beril madeni, Fremont İlçesi, Colorado, ABD · Bilinen bulunuş yeriBelgelenmiş en iri tek kristaller buradandır: yaklaşık 50 × 36 × 14 m; bilinen en büyük kristallerden biri
- Larvik ve Stavern (Fredriksvärn) çevresi, Vestfold, Norveç · Bilinen bulunuş yeriHandbook of Mineralogy'nin mikroklin için andığı Norveç yatakları
- Ilmen Dağları, Çelyabinsk Oblastı, Rusya · Tarihî kaynakMikroklinin yeşil çeşidi amazonitin eskiden neredeyse tek kaynağı olan Miass yöresi
- St. Gotthard, Ticino, İsviçre · Bilinen bulunuş yeri
- Pikes Peak yöresi, El Paso İlçesi, Colorado, ABD · Bilinen bulunuş yeriGranit ve pegmatitlerinde mikroklin ile amazonit çıkan bölge
- Amelia, Amelia İlçesi, Virginia, ABD · Bilinen bulunuş yeri
- Klein Spitzkoppe, Erongo Bölgesi, Namibya · Bilinen bulunuş yeri
- Broken Hill, Yeni Güney Galler, Avustralya · Bilinen bulunuş yeri
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Sık sorulan sorular
Mikroklin nedir?
Mikroklin, potasyum, alüminyum, silisyum ve oksijenden oluşan (KAlSi₃O₈) bir feldispattır. Aynı bileşimdeki ortoklazın kardeşidir; farkı kristal yapısındadır: Mikroklin üç eğik eksenli (triklinik) olduğu için iki dilinim düzlemi tam dik açıyla değil, ona çok yakın bir açıyla kesişir. Granit ve pegmatitlerde çok yaygındır; yeşil çeşidi amazonit süs taşı olarak kesilir.
Mikroklin ne işe yarar?
Cam ve seramik: Feldispat, cam ve çömlekçilikte karışımın erime sıcaklığını düşüren bir ergitici olarak kullanılır. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu'na (USGS) göre ABD'de kullanılan feldispatın %53'ü seramik, çömlek ve benzeri alanlarda, %47'si cam yapımında tüketilir. Süs taşı: Yeşil çeşidi amazonit kabaşon, boncuk ve küçük oymalara kesilir (ayrı sayfasına bakın). Koleksiyon: İri ve düzgün biçimli kristaller ile ikizler müzelerde ve koleksiyonlarda aranır.
Mikroklin ne kadar serttir?
Mohs sertlik ölçeğinde 6–6,5 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 2,54–2,57 g/cm³’tür.
Mikroklin nerede bulunur?
Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Ilmen Dağları, Çelyabinsk Oblastı, Rusya; Devil's Hole beril madeni, Fremont İlçesi, Colorado, ABD; Larvik ve Stavern (Fredriksvärn) çevresi, Vestfold, Norveç; St. Gotthard, Ticino, İsviçre; Pikes Peak yöresi, El Paso İlçesi, Colorado, ABD.
Mikroklin gerçek mi, nasıl anlaşılır?
Camı çizer, çelik bıçak onu çok zor çizer ya da hiç çizemez (sertlik 6–6,5). Birbirine yaklaşık dik iki yönde mükemmel dilinim gösterir; örnek ışıkta çevrildiğinde bu düz yüzeyler ayna gibi parlar. Rengi beyaz, krem, et rengi ya da kırmızımsıdır; yeşil ve mavimsi yeşil olanlar amazonittir.
Mikroklin değerli mi?
“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 3. basamaktadır: Yapı ve endüstri taşı. Sanayide kullanılan feldispat ton hesabıyla satılır; değerini potasyum ve sodyum oranı, cam ve seramikte renk bozukluğuna yol açan demir gibi safsızlıkların azlığı, tane boyu ve yatağın büyüklüğü belirler; zenginleştirme ve nakliye maliyeti de önemlidir. Yeşil çeşidi amazonit ise süs taşı olarak ayrıca aranır (ayrı sayfasına bakın). Koleksiyonda iri, düzgün biçimli kristaller ve iyi gelişmiş ikizler değerlidir.
Çeşitleri
Kaynaklar
- Handbook of Mineralogy: Microcline · Mineralogical Society of America
- Microcline Mineral Data · Webmineral
- Microcline · Wikipedia
- Mineral Commodity Summaries 2026: Feldspar and Nepheline Syenite · U.S. Geological Survey, 2026
- Amazonite · Wikipedia
- Spitzkoppe · Wikipedia
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Albit
Feldispatın sodyumlu, beyaz ucu: Çine–Milas'taki yataklarıyla Türkiye'yi dünyanın başlıca feldispat üreticilerinden biri yapan cam ve seramik hammaddesi.
Anhidrit
Jipsin suyunu kaybetmiş hâli: kalsiyum sülfat minerali; Peru'dan gelen mavi-gri türü “anjelit” adıyla satılır.
Apatit
Dişlerimizin ve kemiklerimizin mineral akrabası, gübrelerdeki fosforun kaynağı ve Mohs ölçeğinin 5 numarası.