Mineral
Kalsit
CaCO₃Calcite
Kireçtaşının, mermerin ve mağara sarkıtlarının ana minerali; asitle köpürür ve berrak kristalleri her şeyi çift gösterir.
Diğer adları: İzlanda spatı (saydam, optik kalitede kalsit)
- Gündelik hayatta
- Endüstriyel
- Mohs ölçeği minerali
Kısaca
Kalsit, kalsiyum karbonattan oluşan, yer kabuğunda çok yaygın bir mineraldir. Kireçtaşı ve mermer büyük ölçüde kalsitten oluşur; mağaralardaki sarkıtlarla dikitler de çoğunlukla kalsittir. Yumuşaktır, seyreltik asitle köpürür ve berrak bir parçasından bakınca yazılar çift görünür.
Nasıl oluşur?
Kalsit çoğunlukla suda çözünmüş kalsiyum karbonatın çökelmesiyle oluşur. Denizlerde yaşayan pek çok canlı kabuğunu ve iskeletini kalsit ya da onun kardeş minerali aragonitten yapar; bu kabukların birikmesiyle kireçtaşı oluşur. Kireçtaşı ısı ve basınçla yeniden kristalleşince mermere dönüşür. Mağaralarda damlayan suyun bıraktığı sarkıtlar, dikitler ve sıcak su kaynaklarının çevresinde biriken traverten de kalsitten oluşur. Çatlak ve boşluklarda ise iri, iyi biçimli kristaller büyür.
Ne işe yarar?
- Çimento ve kireç: Kalsitten oluşan kireçtaşı, çimento ve sönmemiş kirecin ana hammaddesidir.
- Dolgu maddesi: İnce öğütülmüş kalsit; kâğıt, boya, plastik ve diş macunu gibi pek çok üründe kullanılır.
- Optik: Berrak İzlanda spatı, ışığı ikiye ayırma özelliği sayesinde eskiden polarizan mikroskoplarda ışığı kutuplamak için kullanılırdı.
- Yapı taşı: Kalsitten oluşan mermer ve traverten, binlerce yıldır bina ve heykel taşı olarak kullanılmaktadır.
Nasıl tanınır?
- 1
Soğuk, seyreltik hidroklorik asit damlatıldığında hemen köpürür; sirkede de yavaşça kabarcık çıkarır.
- 2
Sertliği 3'tür: Çelik bıçak onu kolayca çizer, ama tırnak çizemez.
- 3
Kırıldığında üç yönde düzgün yüzeylerle ayrılır ve eğik kutulara benzeyen romboedr biçimli parçalar oluşturur.
- 4
Berrak bir parça bir yazının üzerine konduğunda yazı çift görünür (çift kırılma).
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- “Meksika oniksi” ya da “oniks mermer” diye satılan bantlı taşlar çoğunlukla kalsit veya aragonittir; gerçek oniks ise kuvars ailesinden (kalsedon) bir taştır.
- Turuncu, mavi, yeşil gibi canlı renklerdeki cilalı kalsitlerin bir kısmı boyanmıştır. Boyalı taşlarda renk çoğu zaman çatlaklarda ve dilinim yüzeylerinde yoğunlaşır.
Bunu biliyor muydun?
Kalsit, Mohs sertlik ölçeğinde 3 numaralı referans mineraldir.
Pamukkale'nin bembeyaz basamakları, kalsitçe zengin sıcak suların çökelttiği travertenden oluşur.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Helgustaðir, Reyðarfjörður, İzlanda · Tarihî kaynak“İzlanda spatı”nın klasik kaynağı; optik aletlerde kullanılan berrak kalsit
- Elmwood madeni, Tennessee, ABD · Bilinen bulunuş yeriİri, altın sarısı kalsit kristalleri
- Dalnegorsk, Primorye, Rusya · Bilinen bulunuş yeri
- Pamukkale, Denizli · Bilinen bulunuş yeriKalsitçe zengin termal suların çökelttiği traverten basamakları; UNESCO Dünya Mirası
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Kaynaklar
- Handbook of Mineralogy: Calcite · Mineralogical Society of America
- Hierapolis-Pamukkale · UNESCO World Heritage Centre, 1988
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Apatit
Dişlerimizin ve kemiklerimizin mineral akrabası, gübrelerdeki fosforun kaynağı ve Mohs ölçeğinin 5 numarası.
Arduvaz
İnce levhalara ayrılan, suya dayanıklı taş: yüzyıllardır çatıları örten, okul tahtalarına ve bilardo masalarına dönüşen arduvaz.
Barit
Açık renkli olmasına karşın elde şaşırtıcı derecede ağır gelen baryum minerali; adı da Yunanca “ağır” sözcüğünden gelir.