Mineral

Klorit

(Mg,Fe)₃(Si,Al)₄O₁₀(OH)₂·(Mg,Fe)₃(OH)₆Chlorite

Yeşilşistin yeşilini veren, yaprak yaprak ayrılan mineral ailesi; adı Yunanca “yeşil” sözcüğünden gelir.

Diğer adları: Klorit grubu

Halk arasında: Sıradan taş
Gündelik hayatta
Türkiye’de önemli

Fotoğraf: Siim · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Klorit, tek bir mineral değil, magnezyum ve demir içeren yeşil fillosilikatlardan (tabakalı silikatlardan) oluşan bir mineral grubudur. Düşük dereceli metamorfik kayaçlarda, ayrışmış magmatik kayaçlarda ve hidrotermal damarlarda çok yaygındır. Grubun en yaygın üyeleri klinoklor, şamozit ve pennantittir. Yumuşaktır ve yapraklara ayrılır; ama mikanın tersine yaprakları bükülünce eski hâline dönmez.

Görseller

Klorit örneği (2) — Fotoğraf: Unknown author · Public domain · Wikimedia Commons

Nasıl oluşur?

Klorit düşük ve orta sıcaklıklarda oluşur. Bazalt gibi silisçe fakir volkanik kayaçların dönüşmesiyle oluşan yeşilşistte bolca bulunur; klorit, yeşilşist fasiyesinin (yaklaşık 450 °C sıcaklık ve 5 kilobar basınç) belirleyici mineralidir. Magmatik kayaçlarda biyotit, hornblend, piroksen ve granat gibi minerallerin ayrışmasıyla ikincil mineral olarak ortaya çıkar. Hidrotermal sistemlerde (propilitik alterasyon) en yaygın minerallerden biridir; derin gömülü tortullarda ve killerde de bulunur.

Ne işe yarar?

Kloritin kendine özgü önemli bir sanayi kullanımı yoktur:

Kil bileşeni: Kloritler killerin yaygın bir bileşenidir; killerin ise sayısız kullanımı vardır.
Kloritşist: Kloritçe zengin şist, küçük çapta dekoratif taş ve yapı taşı olarak kullanılmıştır. ABD’de Minnesota’nın Ely yöresinde ocaktan çıkarılan kloritşist, yeşil rengi nedeniyle asfalt çatı şeritlerinin yüzeyindeki granüller için kullanılmış, sonra yerini yapay malzemelere bırakmıştır.
Serafinit: Klinoklorun kompakt türü oyma süs taşı olarak değerlendirilir.
Bilimsel gösterge: Bir kayaçta kloritin bulunması, kayacın düşük sıcaklıkta dönüştüğünü gösterir.

Türkiye’de

Handbook of Mineralogy’ye göre klinoklor, Erzurum’un Aşkale yöresindeki Kop Dağları’nda, Kop krom madeninde iyi kristalleşmiş örnekler verir.

Değerini ne belirler?

Klorit çok yaygın olduğu için ticari değeri yok denecek kadar azdır; kil bileşeni olarak büyük miktarlarda zaten kullanılır. Süs taşı olarak değer kazanan tek çeşit serafinittir: tüy gibi parlayan dokunun belirginliği, cila kalitesi ve yatağın nadirliği önemlidir. Koleksiyonda iyi kristalleşmiş klinoklor örnekleri, özellikle Zillertal gibi bilinen yataklardan, aranır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Yeşil, yumuşak (sertlik 2–2,5; tırnakla zor çizilir), kolayca yapraklara ayrılan pullar ya da toprağımsı kütleler.
2
Yaprakları esnektir ama bükülünce eski hâline dönmez; muskovit ve biyotitin yaprakları ise elastiktir, bükülüp bırakılınca geri döner.
3
Yeşilşist, kloritşist ve hidrotermal damarlarda; ayrışmış bazalt ve gabro gibi koyu renkli magmatik kayaçlarda yeşil pullar ve yeşil lekeler hâlinde görülür.
4
Talk da yumuşak ve bazen yeşilimsidir, ama ele sabunumsu gelir; klorit öyle değildir. Grubun hangi üyesi olduğunu ayırmak için kimyasal analiz gerekir.

Yanlış bilinenler

YanlışKlorit minerali, “mucize mineral çözeltisi” (MMS) diye satılan sodyum kloritle aynı maddedir.
DoğrusuKlorit minerali, silikat yapılı yeşil bir kayaç mineralidir; adı Yunanca “yeşil” sözcüğünden gelir. “Mucize mineral çözeltisi” ise sodyum klorit adlı bir klor bileşiği içeren bir sıvıdır ve ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), içilmesinin çamaşır suyu içmekle aynı olduğunu ve ciddi zehirlenmelere yol açtığını bildirmektedir. İkisinin adı benzer, kimyası ise ilgisizdir.

Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Bilimle çelişki:Orta: kanıtsız iddia

Bu taşa yüklenen anlamlar, kimin inandığıyla birlikte:

Günümüz kristal terapi kaynakları, klorit çeşidi serafiniti (“melek taşı”) meleklerle bağ kurmaya, duygusal dengeye ve ruhsal gelişime yardım ettiğini ileri sürer.

Bilim ne diyor?

Bu iddialar ölçülebilir ya da sınanabilir değildir. Serafinit, kloritin klinoklor türünün kompakt bir biçimidir; tüyü andıran görünümü doğal bir mineral dokusudur, bir melek bağlantısının kanıtı değildir.

Bunu biliyor muydun?

Adı Yunanca “yeşil” anlamındaki chloros sözcüğünden gelir; klor elementinin adı da aynı sözcükten türemiştir.

Klinoklorun kompakt bir türü olan “serafinit”, süs taşı olarak oyulur; başlıca yatağı Doğu Sibirya'daki Korshunovskoye demir yatağıdır.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

Zillertal, Tirol, Avusturya · Bilinen bulunuş yeriİyi kristalleşmiş klinoklor örnekleri
Val Malenco, Lombardiya, İtalya · Bilinen bulunuş yeri
Tilly Foster madeni, Brewster, New York, ABD · Tarihî kaynak
Unst, Shetland Adaları, İskoçya · Bilinen bulunuş yeri
Korshunovskoye demir yatağı, Irkutsk Oblastı, Rusya · Bilinen bulunuş yeri“Serafinit” adıyla süs taşı olarak oyulan klinoklor türünün başlıca yatağı; nokta Zheleznogorsk-Ilimski yöresini gösterir
Kop Dağları (Kop krom madeni), Aşkale, Erzurum · Bilinen bulunuş yeriHandbook of Mineralogy'ye göre iyi kristalleşmiş klinoklor örnekleri; nokta Aşkale yöresini gösterir

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Klorit nedir?

Klorit ne işe yarar?

Kloritin kendine özgü önemli bir sanayi kullanımı yoktur: Kil bileşeni: Kloritler killerin yaygın bir bileşenidir; killerin ise sayısız kullanımı vardır. Kloritşist: Kloritçe zengin şist, küçük çapta dekoratif taş ve yapı taşı olarak kullanılmıştır. ABD'de Minnesota'nın Ely yöresinde ocaktan çıkarılan kloritşist, yeşil rengi nedeniyle asfalt çatı şeritlerinin yüzeyindeki granüller için kullanılmış, sonra yerini yapay malzemelere bırakmıştır. Serafinit: Klinoklorun kompakt türü oyma süs taşı olarak değerlendirilir.

Klorit ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 2–2,5 değerindedir. Tırnakla çizilebilecek kadar yumuşaktır. Özgül ağırlığı 2,6–3,3 g/cm³’tür.

Klorit nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Tilly Foster madeni, Brewster, New York, ABD; Zillertal, Tirol, Avusturya; Val Malenco, Lombardiya, İtalya; Unst, Shetland Adaları, İskoçya; Korshunovskoye demir yatağı, Irkutsk Oblastı, Rusya.

Klorit Türkiye’de nerede bulunur?

Türkiye’deki bilinen bulunuş yerleri: Kop Dağları (Kop krom madeni), Aşkale, Erzurum.

Klorit gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Yeşil, yumuşak (sertlik 2–2,5; tırnakla zor çizilir), kolayca yapraklara ayrılan pullar ya da toprağımsı kütleler. Yaprakları esnektir ama bükülünce eski hâline dönmez; muskovit ve biyotitin yaprakları ise elastiktir, bükülüp bırakılınca geri döner. Yeşilşist, kloritşist ve hidrotermal damarlarda; ayrışmış bazalt ve gabro gibi koyu renkli magmatik kayaçlarda yeşil pullar ve yeşil lekeler hâlinde görülür.

Klorit değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 2. basamaktadır: Tonla ölçülen hammadde. Klorit çok yaygın olduğu için ticari değeri yok denecek kadar azdır; kil bileşeni olarak büyük miktarlarda zaten kullanılır. Süs taşı olarak değer kazanan tek çeşit serafinittir: tüy gibi parlayan dokunun belirginliği, cila kalitesi ve yatağın nadirliği önemlidir. Koleksiyonda iyi kristalleşmiş klinoklor örnekleri, özellikle Zillertal gibi bilinen yataklardan, aranır.

Klorit neye iyi gelir?

Günümüz kristal terapi kaynakları, klorit çeşidi serafiniti (“melek taşı”) meleklerle bağ kurmaya, duygusal dengeye ve ruhsal gelişime yardım ettiğini ileri sürer. Bu iddialar ölçülebilir ya da sınanabilir değildir. Serafinit, kloritin klinoklor türünün kompakt bir biçimidir; tüyü andıran görünümü doğal bir mineral dokusudur, bir melek bağlantısının kanıtı değildir. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.