VaryeteŞunun bir çeşidi: Klorit

Serafinit

(Mg,Fe)₃(Si,Al)₄O₁₀(OH)₂·(Mg,Fe)₃(OH)₆Seraphinite

Klorit grubundan klinoklorun koyu yeşil, sıkı dokulu çeşidi: cilalanınca yüzeyinde ışıkla oynayan gümüşi “melek kanadı” desenleri beliren bir süs taşı.

Halk arasında: Yarı değerli taş

Fotoğraf: Ra'ike · CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Serafinit, klorit grubundan klinoklor mineralinin sıkı ve kütlesel bir türüne verilen ticari addır. Koyu yeşil ile grimsi yeşil arası zemininde, taş çevrildikçe parıldayan gümüşi, tüy biçimli desenler görülür. Adını, bu desenlerin benzetildiği, Kitab-ı Mukaddes'te geçen kanatlı serafim meleklerinden alır. Bilinen tek kaynağı Doğu Sibirya'daki Korşunovskoye demir yatağıdır. Çok yumuşak olduğu için daha çok kabaşon, kolye ucu ve küçük oyma eşya yapılır.

Görseller

Serafinit örneği (2) — Fotoğraf: Texas Lane · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Nasıl oluşur?

Klinoklor, klorit grubunun en yaygın üyelerinden biridir. Genellikle biyotit, hornblend, piroksen ya da granat gibi koyu renkli minerallerin sıcak sularla dönüşmesiyle oluşan ikincil bir mineraldir; düşük ve orta sıcaklıkta dönüşmüş kayaçlarda çok sık görülür.

Serafinitin bilinen tek kaynağı olan Korşunovskoye, Doğu Sibirya’da İlim Nehri yakınındaki bir skarn demir yatağıdır. Skarn, sıcak magma ve ondan gelen akışkanların kireçtaşı gibi karbonatlı kayaçlarla tepkimeye girmesiyle oluşan, içinde yeni mineraller büyüyen bir kayaçtır. Angara ve İlim nehir havzalarındaki bu tür demir yatakları, yaklaşık 250 milyon yıl önce Permiyen–Triyas sınırında oluşan dev Sibirya bazalt platosu (Sibirya trapları) ile ilişkilidir. Bu yataklarda bol manyetit (demir oksit) oluştuktan sonra kayaçlar yoğun biçimde klorit ve serpantine dönüşmüştür; serafinit de bu dönüşümün ürünü olan klinoklorun özel bir türüdür.

Ne işe yarar?

Takı: Koyu yeşil zemini ve gümüşi deseni yüzünden kabaşon olarak kesilir; yumuşak olduğu için en çok kolye ucu ve küpe gibi darbe almayan takılarda kullanılır.
Oymacılık ve süs eşyası: Sıkı ve yumuşak dokusu kolay oyulmasını sağlar; küçük süs eşyaları ve oymalar yapılır.
Koleksiyon: Deseni güzel cilalı dilimler ve küreler koleksiyon ve süs parçası olarak işlenir.

Neden “melek kanadı”?

Serafinitin asıl dikkat çeken yanı, cilalı yüzeyde beliren gümüşi desenlerdir. Bu desenler kuş tüyünü ya da kanadı andırır ve taş ışığa göre çevrildikçe parlayıp söner. Bu ışık oyunu nedeniyle taşa, Kitab-ı Mukaddes’te kanatlı olarak anlatılan serafim meleklerine gönderme yapan “serafinit” adı verilmiştir. Desen her parçada farklıdır; bazılarında ince ve seyrek, bazılarında ise taşın bütün yüzeyini kaplayan yoğun tüyler görülür.

Değerini ne belirler?

Serafinitin değerini en çok desen belirler: koyu yeşil zemin üzerinde yoğun, keskin ve ışıkta güçlü parıldayan gümüşi tüyler en çok aranır. Çatlaksızlık ve iyi bir cila da önemlidir, çünkü çok yumuşak taş kolay çizilir ve pullanır. Bilinen tek bir yataktan gelse de çok yumuşak olması gündelik takıya uygunluğunu sınırlar; bu yüzden daha çok kabaşon, kolye ucu ve koleksiyon dilimi olarak işlenen bir süs taşıdır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Koyu yeşil zemin üzerinde gümüşi, tüy ya da kanat biçimli desenler taşır; taş çevrildikçe bu desenlerin parlaklığı yer değiştirir (kedi gözüne benzeyen bu ışık oyununa şatoyans denir).
2
Çok yumuşaktır (Mohs 2–2,5): çelik bıçak kolayca çizer, tırnakla bile iz bırakılabilir.
3
Tek yönde çok kolay ayrılır (dilinim); bu yüzden darbe aldığında pullanabilir ya da kırılabilir.
4
Cilalı yüzeyi inci ile yağ arası bir parlaklık gösterir; opak görünür.

Yanlış bilinenler

YanlışSerafinit ayrı bir mineral türüdür.
DoğrusuSerafinit bir mineral adı değil, ticari bir addır. Klorit grubundan klinoklorun sıkı, kütlesel ve tüy desenli türüne verilir.
YanlışNefrit (yeşim) yerine kullanılan serafinit, yeşim kadar sağlamdır.
DoğrusuSerafinit zaman zaman nefritin yerine kullanılır, ama ondan çok daha yumuşaktır: nefritin sertliği yaklaşık 6, serafinitinki 2–2,5'tir. Bu yüzden kolay çizilir ve darbeyle pullanabilir.

Bunu biliyor muydun?

“Serafinit” adı ancak II. Dünya Savaşı'ndan sonra kullanılmaya başlandı; taşın takılarda kullanımı da 20. yüzyılın ikinci yarısına dayanır.

Bazı parçalardaki tüy desenleri o kadar belirgindir ki satıcılar bunlar için “silver plume” (gümüş tüy) serafinit gibi adlar kullanır.

Taşın çıktığı Jeleznogorsk-İlimski kasabasının eski adı Korşunikha'ydı; bu ad, bölgedeki demir yataklarını 17. yüzyılda bulan kâşif Şestak Korşunov'dan gelir.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

Korşunovskoye demir yatağı, Jeleznogorsk-İlimski, İrkutsk Oblastı, Rusya · Önemli yatakSerafinitin bilinen tek kaynağı: Doğu Sibirya'da bir skarn demir yatağı

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Serafinit nedir?

Serafinit adını nereden alır?

Adı, Kitab-ı Mukaddes'te altı kanatlı olarak anlatılan serafim meleklerinden gelir. Taşın yüzeyindeki gümüşi, ışıkta parıldayan desenler tüylere ve kanatlara benzetilmiştir.

Serafinit ne işe yarar?

Takı: Koyu yeşil zemini ve gümüşi deseni yüzünden kabaşon olarak kesilir; yumuşak olduğu için en çok kolye ucu ve küpe gibi darbe almayan takılarda kullanılır. Oymacılık ve süs eşyası: Sıkı ve yumuşak dokusu kolay oyulmasını sağlar; küçük süs eşyaları ve oymalar yapılır. Koleksiyon: Deseni güzel cilalı dilimler ve küreler koleksiyon ve süs parçası olarak işlenir.

Serafinit ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 2–2,5 değerindedir. Tırnakla çizilebilecek kadar yumuşaktır. Özgül ağırlığı 2,6–3,3 g/cm³’tür.

Serafinit nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Korşunovskoye demir yatağı, Jeleznogorsk-İlimski, İrkutsk Oblastı, Rusya.

Serafinit gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Koyu yeşil zemin üzerinde gümüşi, tüy ya da kanat biçimli desenler taşır; taş çevrildikçe bu desenlerin parlaklığı yer değiştirir (kedi gözüne benzeyen bu ışık oyununa şatoyans denir). Çok yumuşaktır (Mohs 2–2,5): çelik bıçak kolayca çizer, tırnakla bile iz bırakılabilir. Tek yönde çok kolay ayrılır (dilinim); bu yüzden darbe aldığında pullanabilir ya da kırılabilir.

Serafinit değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 5. basamaktadır: Süs taşı. Serafinitin değerini en çok desen belirler: koyu yeşil zemin üzerinde yoğun, keskin ve ışıkta güçlü parıldayan gümüşi tüyler en çok aranır. Çatlaksızlık ve iyi bir cila da önemlidir, çünkü çok yumuşak taş kolay çizilir ve pullanır. Bilinen tek bir yataktan gelse de çok yumuşak olması gündelik takıya uygunluğunu sınırlar; bu yüzden daha çok kabaşon, kolye ucu ve koleksiyon dilimi olarak işlenen bir süs taşıdır.