VaryeteŞunun bir çeşidi: Kuvars

Prasiolit

SiO₂Prasiolite

Kuvarsın yeşil çeşidi: doğal olanı çok ender, piyasadakilerin neredeyse tamamı ısıtılmış ametist ya da ışınlanmış kuvars.

Halk arasında: Yarı değerli taş
Değerli taş

Fotoğraf: Michelle Jo · CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Prasiolit, kuvarsın yeşil renkli, saydam çeşididir; adı Yunanca “pırasa taşı” anlamına gelir. Yeşil rengini kristal yapısındaki Fe²⁺ demir iyonlarından alır. Doğal prasiolit çok nadirdir; ilk kez 19. yüzyılın başlarında Polonya'nın Aşağı Silezya bölgesinde bulunmuştur. Ticarette satılan prasiolitin neredeyse tamamı yapaydır: belirli yataklardan çıkan ametist 400–500 °C'ye kadar ısıtılarak ya da sarımsı kuvars ışınlanarak elde edilir.

Görseller

Prasiolit örneği (2) — Fotoğraf: John Collins · CC0 · Wikimedia Commons

Nasıl oluşur?

Prasiolitin yeşili, kristal yapısındaki Fe²⁺ demir iyonlarından gelir. Doğada bu renk çok seyrek oluşur; ametist içeren kayaçların lav akıntıları ya da sokulumlarla ısındığı yerlerde ortaya çıkabileceği belirtilir. Ticari prasiolit ise çoğunlukla laboratuvar fırınında ametistin yaklaşık 400–500 °C’ye ısıtılmasıyla ya da sarımsı kuvarsın ışınlanmasıyla yapılır.

Ne işe yarar?

Takı: Fasetli taş olarak yüzük, kolye ve küpelerde kullanılır; piyasadaki taşın ana kaynakları Montezuma madeninden gelen ısıtılmış ametist ile Brezilya’nın çeşitli yerlerinden gelen ışınlanmış sarımsı kuvarstır.
Koleksiyon: Kristal ve küme örnekleri toplanır.

Nerelerde bulunur?

Doğal prasiolit Polonya’da Aşağı Silezya’daki Płóczki Górne, Brezilya’da Bahia, Kanada’da Thunder Bay ve Namibya’da Rooisand çiftliği gibi birkaç yerden bilinir; Kaliforniya’da Susanville yakınında da doğal oluşum bildirilir. Ticari prasiolitin başlıca kaynağı ise Brezilya’nın Minas Gerais eyaletindeki Montezuma madenidir.

Değerini ne belirler?

Prasiolitin değerini yeşilin tonu ve doygunluğu, berraklık ve kesim belirler. Doğal prasiolit çok nadirdir; piyasadaki taşların neredeyse tamamı ısıtılmış ametist ya da ışınlanmış kuvarstır ve bu işlem belirtilmelidir. İşlemli taşların rengi güneşte ve bazı yapay ışıklarda solabileceği için dikkatli saklanmalıdır. Peridot, tsavorit ve zümrüt gibi daha değerli taşların yerine kullanılabildiğinden, taşın adı ve işlemi satıcı tarafından açıkça söylenmelidir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Rengi açık yeşilden sarımsı yeşile kadar değişir; doğal prasiolit çoğu zaman çok açık ve yarı saydam yeşildir, daha koyu yeşil kuvars ise genellikle yapay işlemin sonucudur.
2
Kuvars kadar serttir (7): camı çizer, çelik bıçak onu çizemez; yarılma düzlemi yoktur.
3
Isıl işlemli taşların yeşili güneş ışığında ve bazı yapay ışıklarda uzun süre kalınca solabilir.
4
Doğal mı, ısıtılmış mı, ışınlanmış mı olduğu evde anlaşılamaz; bunun için gemoloji laboratuvarı gerekir.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

“Yeşil ametist”: Prasiolit bazen bu adla satılır; ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC) kurallarına göre bu ad kabul edilemez, çünkü yanıltıcıdır.
Işınlanmış kuvars: Sarımsı kuvarsı gama ışınlarıyla yeşillendirmek mümkündür; elde edilen açık yeşil kararlı değildir ve yaklaşık 150 °C'nin üzerinde solar.
Başka yeşil kuvarslar: Prase, krizopras, krom kalsedon ve klorit ya da epidot kapanımlarıyla yeşillenmiş kuvars prasiolit değildir.

Yanlış bilinenler

YanlışPrasiolit (“yeşil ametist”) doğal bir ametist türüdür.
DoğrusuDoğal prasiolit çok nadirdir. Ticarette satılanın neredeyse tamamı, belirli yataklardan çıkan ametistin ısıtılması ya da sarımsı kuvarsın ışınlanmasıyla elde edilir. “Yeşil ametist” adı ise FTC kurallarına göre kabul edilemez.
YanlışHer yeşil kuvars prasiolittir.
DoğrusuPrasiolit tek yeşil kuvars değildir. Prase, krizopras, krom kalsedon ya da klorit ve epidot kapanımlı yeşil kuvarslarla karıştırılmamalıdır; hepsi farklı taşlardır.
YanlışIsıtılan her ametist yeşile döner.
DoğrusuÇoğu ametist ısıtılınca sarıya ya da turuncuya döner; yalnızca bazı yataklardan çıkan ametist yeşil olur.

Bunu biliyor muydun?

Adı Yunanca prason (pırasa) ve lithos (taş) sözcüklerinden gelir; yani “pırasa yeşili taş” demektir.

Ticari prasiolit üretimi, 1950'lerin ortasında, Brezilya'daki Montezuma madeninden çıkan ametistlerin ısıtılınca yeşile döndüğünün anlaşılmasıyla başladı.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

Montezuma madeni, Minas Gerais, Brezilya · Önemli yatakTicari prasiolitin başlıca kaynağı; buradan çıkan ametist ısıtılınca yeşile döner, 1950'lerin ortasında ticari üretim bu keşifle başladı
Płóczki Górne, Aşağı Silezya, Polonya · Tarihî kaynakAşağı Silezya, doğal prasiolitin 19. yüzyılın başında ilk bulunduğu bölgedir; Płóczki Górne bilinen doğal oluşumlarından biridir
Bahia, Brezilya · Bilinen bulunuş yeriDoğal prasiolit oluşumlarından biri
Thunder Bay, Ontario, Kanada · Bilinen bulunuş yeriDoğal prasiolit oluşumlarından biri
Rooisand çiftliği, Namibya · Bilinen bulunuş yeriDoğal prasiolit oluşumlarından biri; koordinat ülke düzeyindedir
Susanville çevresi, Kaliforniya, ABD · Bilinen bulunuş yeriGeology.com, Susanville yakınında doğal prasiolit oluşumu bildirir

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Prasiolit nedir?

Prasiolit ne işe yarar?

Takı: Fasetli taş olarak yüzük, kolye ve küpelerde kullanılır; piyasadaki taşın ana kaynakları Montezuma madeninden gelen ısıtılmış ametist ile Brezilya'nın çeşitli yerlerinden gelen ışınlanmış sarımsı kuvarstır. Koleksiyon: Kristal ve küme örnekleri toplanır.

Prasiolit ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 7 değerindedir. Camı ve çeliği çizer; çelik bıçak onu çizemez. Özgül ağırlığı 2,65–2,66 g/cm³’tür.

Prasiolit nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Montezuma madeni, Minas Gerais, Brezilya; Płóczki Górne, Aşağı Silezya, Polonya; Bahia, Brezilya; Thunder Bay, Ontario, Kanada; Rooisand çiftliği, Namibya.

Prasiolit gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Rengi açık yeşilden sarımsı yeşile kadar değişir; doğal prasiolit çoğu zaman çok açık ve yarı saydam yeşildir, daha koyu yeşil kuvars ise genellikle yapay işlemin sonucudur. Kuvars kadar serttir (7): camı çizer, çelik bıçak onu çizemez; yarılma düzlemi yoktur. Isıl işlemli taşların yeşili güneş ışığında ve bazı yapay ışıklarda uzun süre kalınca solabilir. “Yeşil ametist”: Prasiolit bazen bu adla satılır; ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC) kurallarına göre bu ad kabul edilemez, çünkü yanıltıcıdır.

Prasiolit değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 5. basamaktadır: Süs taşı. Prasiolitin değerini yeşilin tonu ve doygunluğu, berraklık ve kesim belirler. Doğal prasiolit çok nadirdir; piyasadaki taşların neredeyse tamamı ısıtılmış ametist ya da ışınlanmış kuvarstır ve bu işlem belirtilmelidir. İşlemli taşların rengi güneşte ve bazı yapay ışıklarda solabileceği için dikkatli saklanmalıdır. Peridot, tsavorit ve zümrüt gibi daha değerli taşların yerine kullanılabildiğinden, taşın adı ve işlemi satıcı tarafından açıkça söylenmelidir.