Kovelin

Kovelin, bakır ve kükürtten oluşan (CuS) nadir bir sülfür mineralidir. Genellikle çivit mavisi ya da daha koyu renklidir ve çoğu zaman pirinç sarısından koyu kırmızıya uzanan yanardöner renklerle parlar. Çok yumuşaktır ve kâğıt gibi ince, esnek yapraklara ayrılır. Çoğunlukla bakır yataklarının yüzeye yakın, havayla bozunmuş bölümlerinde oluşur; başka bakır sülfürlerin üzerinde yanardöner bir kaplama olarak da görülür.

Kovelin ağırlığının yaklaşık yüzde 64'ü bakırdır (MTA'nın tablosunda 64,46) ve bir bakır cevheri sayılır; ama çoğu yatakta küçük miktardadır ve bakırın büyük bölümü kalkopirit gibi başka minerallerden elde edilir. MTA'ya göre sülfürlü bakır minerallerinden kalkosin ve kovelin, liç (bakırı asitli çözeltiyle cevherden ayırma) yöntemi için en uygun olanlardır. Kovelin ayrıca bilimsel araştırmalarda yer alır: bakır sülfür; pil elektrotları, elektrokataliz ve algılayıcı (sensör) yapıları üzerine çalışmalarda ve süper iletkenlik araştırmalarında kullanılır.

Mohs sertlik ölçeğinde 1,5–2 değerindedir. Tırnakla çizilebilecek kadar yumuşaktır. Özgül ağırlığı 4,6–4,76 g/cm³’tür.

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Vezüv Yanardağı, Kampanya, İtalya; Butte, Montana, ABD; Calabona Madeni, Alghero, Sardinya, İtalya; Bor, Sırbistan; Leogang, Salzburg, Avusturya.

Türkiye’deki bilinen bulunuş yerleri: Çayeli (Madenköy), Rize; Uslu, Sivrice, Elazığ; İnler Yaylası, Şebinkarahisar, Giresun.

Rengi çivit mavisi ya da daha koyudur ve çoğu zaman mavi, mor, pirinç sarısı ve koyu kırmızı yanardöner renklerle parlar. Çok yumuşaktır (sertlik 1,5–2): tırnakla çizilir. Mükemmel dilinimi yüzünden yaprak yaprak ayrılır ve ince yapraklar bükülebilir (esnektir). Bornit ve kalkopirit gibi başka bakır sülfürler de yüzeylerinde mavi-mor yanardöner renkler alır; asitle renklendirilmiş “peacock ore” parçaları da kovelin sanılabilir. Kovelin hepsinden daha yumuşaktır (sertlik 1,5–2), yaprak yaprak ayrılır ve parlak kurşun grisi çizgi bırakır.

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 4. basamaktadır: Kaliteli blok taş ve cevher. Kovelin ağırlığının yaklaşık üçte ikisi bakır olsa da çoğu yatakta küçük miktarlarda bulunur; cevher olarak değerini, yataktaki miktarı ve ana cevher mineralleriyle birlikte ne kadar kolay zenginleştirildiği belirler. Koleksiyonda ise kristallerin boyutu ve güzelliği, rengin canlılığı, hasarsız oluşu ve ünlü bir yataktan gelmesi önemlidir; Butte (Montana) ve Calabona (Sardinya) gibi yerlerin örnekleri aranır. Yumuşak ve kırılgan olduğu için hasarsız örnekler nadirdir.

Kristal terapi uygulayıcıları kovelini “dönüşüm taşı” sayar: eski alışkanlıkları ve suçluluk ya da utanç duygularını bırakmaya yardım ettiğini ileri sürer. Aynı kaynaklara göre kovelin üçüncü göz çakrasıyla ilişkilidir ve sezgiyi güçlendirir. Bazı kristal terapi sayfaları kovelinin dolaşımı ve oksijen alımını artırdığını, yorgunluğa iyi geldiğini söyler. Kovelinin duyguları dönüştürdüğüne, sezgiyi güçlendirdiğine ya da dolaşımı ve oksijen alımını iyileştirdiğine dair bilimsel bir kanıt yoktur. Kovelin bakır sülfürdür: ağza alınmamalı, suya konup “taş suyu” ya da “iksir” yapılmamalıdır; fazla bakır mide bulantısı, kusma ve zamanla karaciğer ile böbrek hasarı yapar. Sürekli yorgunluk ya da dolaşım sorunları için hekime başvurulmalıdır. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Kovelin bakır sülfürdür (ağırlığının yaklaşık üçte ikisi bakırdır). Elle tutulması genellikle zararsızdır; sonrasında elleri yıkayın. Çok yumuşak ve kırılgan olduğu için kolay ufalanır: tozunu solumayın, çünkü bakır tozu burun ve boğazı tahriş eder, baş dönmesi ve baş ağrısı yapabilir. Ağza götürmeyin, yalamayın. Isıtmayın; tahriş edici kükürt dioksit gazı çıkar. Suya koyup “taş suyu” ya da “iksir” yapmayın: ne kadar bakır geçeceği bilinemez; fazla bakır mide bulantısı, kusma, karın ağrısı ve ishale, uzun süre alınırsa karaciğer ve böbrek hasarına yol açar. Örnekleri çocuklardan ve evcil hayvanlardan uzak tutun.