Amazonit

Amazonit, potasyumlu feldispat mikroklinin yeşil ya da mavimsi yeşil çeşididir. Adı Amazon Nehri'ne gönderme yapar, ama taş Amazon Havzası'nda bulunmaz. Orta ve Yeni Krallık dönemi Mısır'ında ve Mezopotamya'da yapılan kazılardan çıkan buluntular, üç bin yılı aşkın süredir takıda kullanıldığını gösterir. Kabaşon, boncuk ve küçük oymalara kesilir. Kurşun içerebildiği için çocuklardan ve suyla temasından uzak tutulmalıdır.

Takı: Kabaşon, boncuk, küçük oymalar ve kolye uçları yapılır. İki yönde mükemmel dilinimi olduğundan faset kesimden çok kubbe biçimi tercih edilir ve darbeden korunmalıdır. Tarihte takı: Orta ve Yeni Krallık dönemi Mısır'ında ve Mezopotamya'da takı yapımında kullanılmıştır; Tunç Çağı Mısır'ında Doğu Çölü'ndeki Gebel Migif'te çıkarılırdı. Koleksiyon: Dumanlı kuvarsla birlikte büyümüş canlı yeşil kristaller koleksiyonlarda aranır.

Mohs sertlik ölçeğinde 6–6,5 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 2,54–2,57 g/cm³’tür.

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Pikes Peak yöresi, El Paso İlçesi, Colorado, ABD; Miass çevresi (Ilmen Dağları), Çelyabinsk Oblastı, Rusya; Gebel Migif, Doğu Çölü, Mısır; Amelia, Amelia İlçesi, Virginia, ABD; Koppio, Eyre Yarımadası, Güney Avustralya.

Rengi yeşilden mavimsi yeşile uzanır; turkuazı andıran canlı tonlar en çok aranandır. Sertliği 6–6,5'tir: camı çizer. Ama iki yönde mükemmel dilinimi olduğundan darbeyle kolay kırılır. Dilinim yüzeyleri ışıkta ayna gibi parlar; yeşil zemin üzerinde çoğu zaman beyaz ince şeritler ya da ızgara benzeri bir desen görülür. Benzer renkli turkuaz, yeşil fluorit ve boyanmış taşlar amazonit diye satılabilir; kesin ayrım için gemoloji laboratuvarı gerekir.

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 5. basamaktadır: Süs taşı. Değerini en çok renk belirler: canlı, doygun, turkuaz benzeri yeşil-mavi tonlar; soluk, sarımsı ya da grimsi yeşillerden çok daha çok aranır. Rengin eşit dağılması, beyaz şeritlerin azlığı ve çatlaksız olması da önemlidir. Dilinimi yüzünden genellikle kabaşon, boncuk ya da oyma olarak işlenir; faset kesim nadirdir. Koleksiyonda, Colorado'nun Pikes Peak yöresi gibi yataklardan gelen, dumanlı kuvarsla birlikte büyümüş iyi kristal örnekleri değerlidir.

Türkiye'de bir haber sitesi (Gazete Vatan, 2024), amazonitin boğaz, kalp ve akciğer sorunlarına, tiroid hastalıklarına ve ciltteki sivilce ve akneye iyi geldiğini, uykuya dalmayı kolaylaştırdığını yazar. Aynı haber, amazonitin odaklanmayı artırdığını, unutkanlığa iyi geldiğini, kalbi sakinleştirip sinirleri yatıştırdığını söyler ve taşı uyum, gerçeklik ve iletişimi temsil eden bir “uyum taşı”, barış ve huzur simgesi olarak tanıtır. Kristal terapi çevreleri amazonitin bilgisayar ve cep telefonu gibi cihazların yaydığı elektromanyetik ışınımdan koruduğunu ileri sürer. Aynı çevrelerde amazonit parçalarının içme suyu şişesine konularak suyu “arındırdığı” söylenir. Amazonitin hastalıklara iyi geldiğine, uykuyu ya da dikkati düzelttiğine, elektromanyetik ışınımdan koruduğuna ya da suyu arındırdığına dair bilimsel bir kanıt yoktur; süren şikâyetlerde taş yerine hekime başvurulmalıdır. Taşı suya koymak ise zararlı olabilir: Amazonit kurşun içerebilir ve bir Alman laboratuvarının (EPI) 2021 tarihli deneyinde asidik bir çözeltiye karışan kurşun miktarı AB standardının önerdiği değerin beş katını aşmıştır. Amazonit suya konmamalı ve ağza alınmamalıdır. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Amazonit kurşun içerebilir. Almanya'daki Edelstein-Prüfung Enstitüsü (EPI) 2021'de 11 gramlık bir amazonit örneğinden, tükürüğü taklit eden asidik bir çözeltiye karışan kurşunun AB'nin DIN EN 71-3:2013 standardının önerdiği miktarın beş katını aştığını bildirdi. Bu yüzden taş içme suyuna konmamalı, ağza alınmamalı ve çocukların yutabileceği küçük parçalar hâlinde verilmemelidir.