Verde antico

Nasıl oluşur?

Verde antico’nun ana malzemesi serpantinittir. Serpantinit, okyanus kabuğunun altındaki manto kayaçlarının (peridotit) suyla tepkimeye girip serpantin minerallerine dönüşmesiyle oluşur. Verde antico’da bu serpantinit sonradan parçalanmış; köşeli serpantinit parçaları, birkaç mermer ve kalkerli silikat parçasıyla birlikte, serpantin ve kalsitten oluşan bir hamurla yeniden birbirine bağlanmıştır. Ortaya çıkan kayaç bir breştir: kırılmış ve yeniden yapışmış gibi görünür.

Beyaz damar ve benekleri kalsit, dolomit ya da manyezit gibi karbonat mineralleri oluşturur. Bu karbonatlar taşın mermere benzer biçimde cilalanmasını sağlar.

Ne işe yarar?

• Bizans mimarisi: Bizans’ın anıtsal yapılarında çok kullanılmıştır: Ayasofya, Küçük Ayasofya (Sergios ve Bakkhos Kilisesi), Polyeuktos Kilisesi, Studios Manastırı ve Havariler Kilisesi bunlardandır.
• Başka ünlü yapılar: Kudüs’teki Kubbetü’s-Sahra, Kurtuba Ulu Camii, Aachen’daki Saray Şapeli, Venedik’teki San Marco Bazilikası, Londra’daki Westminster Katedrali ve Tunus’taki Kayrevan Ulu Camii’nde de bu yeşil taşa yer verilmiştir.
• Günümüzde: Benzer serpantinit breşleri ABD’de Kaliforniya, Maryland, Georgia ve Vermont’taki ocaklardan çıkarılır ve “verd antique” adıyla kaplama taşı olarak satılır.

Nerede bulunur?

Antik verde antico’nun kaynağı, Yunanistan’da Larisa kentinin yaklaşık 12 km kuzeydoğusunda, Omorfohori köyü yakınındaki Hasambali ocaklarıdır. Romalılar taşa “marmor thessalicum” (Teselya mermeri) derdi. Ocaklar Roma ve Bizans döneminde işletildi, uzun bir aradan sonra 19. yüzyılın sonunda yeniden açıldı ve yüksek maliyet yüzünden 1985’te kesin olarak kapatıldı. Larisa’daki Diakronik Müze, bu yeşil taşın tarihine ayrıca yer verir.

ABD’de benzer taşlar birkaç ocaktan çıkarılır. Maryland’deki Cardiff ocağı 1913’te bir patlamanın serpantiniti açığa çıkarmasıyla bulunmuş, zamanla 90 metreyi aşan bir derinliğe ulaşmıştır. Vermont’ta Rochester yakınlarından çıkan, beyaz ve yeşilimsi beyaz damarlı koyu yeşil taş “Vermont Verde Antique” adıyla satılır.

Türkiye’de

Verde antico’nun ocakları Yunanistan’dadır, ama İstanbul’un tarihî yapılarında bu taş çok sık görülür. Ayasofya’da en çok sayıda ve en büyük sütunlar verde antico’dandır: zemin kattaki dev sütunların gövdeleri yaklaşık 8,5 metre boyundadır; kilisenin ambonunun (kürsüsünün) bütün parçaları da bu taştan yapılmıştı. Osmanlılar da Bizans yapılarından devşirdikleri verde antico’yu kullandı: İznik Yeşil Camii’nde mihrabın yanındaki pencere sövelerinde ve kaplama panolarında, hatta minarenin bir basamağında verde antico parçaları bulunur.