Mineral
Biyotit
K(Mg,Fe)₃AlSi₃O₁₀(OH,F)₂Biotite
Granitteki siyah, parlak pullar: ince yapraklara ayrılan ve ayrıştıkça altın gibi parlayabilen koyu renkli mika.
Diğer adları: Siyah mika · Koyu mika
- Gündelik hayatta
Kısaca
Biyotit, demir ve magnezyum içeren koyu renkli bir mikadır. Granitin ve pek çok metamorfik kayacın içindeki küçük, siyah ve parlak pullar çoğunlukla biyotittir. Akrabası muskovit gibi ince yapraklara ayrılır, ama rengi siyah ile koyu kahverengi arasındadır.
Nasıl oluşur?
Biyotit, çok farklı koşullarda oluşabilen önemli bir kayaç yapıcı mineraldir. Granit ve diyorit gibi derinlik kayaçlarında magmanın soğumasıyla kristallenir; şist ve gnays gibi metamorfik kayaçlarda ise ısı ve basınç altında oluşur. Volkanik kayaçlarda daha seyrek görülür. Granitlerdeki siyah beneklerin önemli bir bölümü biyotittir; geri kalanı çoğunlukla hornblenddir.
Ayrışınca ne olur?
Biyotit, muskovite göre ayrışmaya daha az dayanıklıdır. Yüzeyde su ve havayla temas ettikçe içindeki demir yükseltgenir; pullar bronz ya da altın sarısı bir renk alır ve zamanla vermikülit ile kil minerallerine dönüşür. Altın arayıcılarını yanıltan parlak sarı pulların bir kısmı bu ayrışmış biyotittir.
Bir mineral mi, bir aile mi?
Uluslararası Mineraloji Birliği’nin (IMA) 1998’de yayımlanan mika adlandırma raporundan beri biyotit tek bir mineral türü değil, bir dizi (grup) adı olarak kullanılır. Bu ad, demirce zengin annit ile magnezyumca zengin flogopit ve bunların alüminyumca zengin akrabaları arasındaki koyu renkli mikaları kapsar. Arazide, kimyasal analizi yapılmamış koyu mikalar için bugün de “biyotit” denir.
Nasıl tanınır?
- 1
Siyah ya da koyu kahverengi, parlak pullar hâlindedir; iğne ucuyla ince yapraklara ayrılır. Çok ince bir yaprak ışığa tutulduğunda kahverengimsi ve yarı saydam görünür.
- 2
Yaprakları esnektir ve büküldükten sonra eski hâline döner. Bu özellik onu yapraklanmayan hornblend gibi koyu renkli minerallerden ayırır.
- 3
Yumuşaktır (sertlik 2,5–3): çelik bıçak onu kolayca çizer.
- 4
Ayrışmış biyotit pulları bronz ya da altın sarısı parlayabilir; ama hafiftir, kolayca ufalanır ve bastırıldığında yassılmaz.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Dere yataklarında ayrışmış, altın sarısı biyotit pulları altın sanılabilir. Altın çok ağırdır ve bastırıldığında ezilip yassılır; mika pulları ise hafiftir ve tavalamada su ile kolayca sürüklenir.
- “Biyotit” etiketi tek bir mineral türünü göstermez: Bu ad annit ile flogopit arasındaki koyu mikaların ortak adıdır. Örneğin hangi türe girdiğini söylemek için kimyasal analiz gerekir.
- Bahçecilikte ve ısı yalıtımında kullanılan, ısıtılınca kabaran vermikülit biyotit değildir; çoğunlukla biyotit ve flogopitin ayrışmasıyla oluşan ayrı bir mineraldir.
Bunu biliyor muydun?
Adını, mikaların optik özelliklerini ilk araştıranlardan Fransız fizikçi Jean-Baptiste Biot'tan alır.
Biyotit potasyum içerdiği için, kayaçların yaşını potasyum–argon ve argon–argon yöntemleriyle belirlemede sık kullanılan minerallerdendir.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Vezüv ve Monte Somma, Campania, İtalya · Bilinen bulunuş yeriVolkanik bloklarda iyi gelişmiş kristaller
- Bancroft, Ontario, Kanada · Bilinen bulunuş yeri
- Miass, İlmen Dağları, Güney Urallar, Rusya · Bilinen bulunuş yeri
- Arendal, Norveç · Bilinen bulunuş yeri
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Kaynaklar
- Handbook of Mineralogy: Biotite · Mineralogical Society of America
- Nomenclature of the Micas (Rieder et al.), Clays and Clay Minerals 46: 586–595 · The Clay Minerals Society, 1998
- Biotite · Encyclopaedia Britannica
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Andezit
Yanardağ zincirlerinin kayacı: adını And Dağları'ndan alan, Ankara Kalesi'nin pembe-gri taşı.
Bazalt
Okyanus tabanlarının ve Ay'daki koyu düzlüklerin kayacı: yeryüzünde en yaygın volkanik kayaç.
Breş
Kırılıp yeniden yapışmış kayaç: keskin köşeli parçaları heyelanları, fayları, yanardağları ve göktaşı çarpmalarını anlatır.