Mineral
Diaspor
AlO(OH)Diaspore
Gün ışığında yeşilimsi, akkor lamba altında pembemsi görünen; mücevher kalitesindekiler neredeyse yalnızca Muğla'dan çıkan nadir bir mineral.
Diğer adları: Diyaspor · Sultanit (renk değiştiren mücevher türü) · Zultanite ve Csarite (ticari adlar)
- Değerli taş
- Cevher
- Türkiye’de önemli
Kısaca
Diaspor, alüminyum, oksijen ve hidrojenden oluşan bir mineraldir. Çoğu zaman boksit gibi alüminyumca zengin kayaçlarda göze çarpmayan taneler hâlinde bulunur. Muğla'nın Milas ilçesi yakınlarındaki İlbir Dağları'nda ise ışığa göre renk değiştiren ve mücevher olarak kesilebilecek kadar berrak kristalleri çıkar.
Görseller
Nasıl oluşur?
Diaspor, alüminyumca zengin ortamların mineralidir. Sıcak ve nemli iklimlerde kayaçların derinlemesine ayrışmasıyla oluşan boksit yataklarının bileşenlerinden biridir; bu yüzden alüminyum cevherinin bir parçasıdır. Boksitler daha sonra gömülüp ısı ve basınçla dönüştüğünde diaspor; korindon, manyetit ve spinelle birlikte zımpara taşı gibi metamorfik kayaçlarda bulunur. Milas’taki mücevher kalitesindeki diaspor da metamorfik kayaçlar arasındaki eski boksit katmanlarında oluşmuştur.
Türkiye’nin renk değiştiren taşı
Mücevher kalitesinde, şeffaf diaspor son derece nadirdir. GIA’ya göre bu kalitedeki diaspor, bilinen kaynaklar arasında neredeyse yalnızca Muğla’daki İlbir Dağları bölgesinden çıkar. Bu taşlar Türkiye’de sultanit, uluslararası piyasada ise “Zultanite” ve “Csarite” gibi ticari adlarla tanınır. Mükemmel dilinimi nedeniyle kesimi zordur ve ham malzemenin yalnızca küçük bir kısmı kesilebilecek kalitededir.
Değerini ne belirler?
En önemli etken renk değişiminin belirginliğidir: yeşilden pembeye net geçiş gösteren taşlar daha çok aranır. Berraklık ve boyut da önemlidir; iri ve temiz taşlar çok nadirdir.
Nasıl tanınır?
- 1
Renk değiştirme etkisi: Gün ışığında yeşilimsi-sarımsı (haki), mum ya da akkor lamba ışığında pembemsi-şampanya rengine döner.
- 2
Bir yönde mükemmel dilinimi vardır; bu yüzden darbeye karşı hassastır ve kristalleri ince levhalar hâlinde ayrılabilir.
- 3
Sertliği 6,5–7'dir; özgül ağırlığı (yaklaşık 3,4) korindonunkinden (yaklaşık 4,0) belirgin biçimde düşüktür.
- 4
Kesilmiş bir taşın diaspor olduğunu kesin olarak söylemek için kırılma indisi ölçümü ve spektroskopi gibi laboratuvar incelemeleri gerekir.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Renk değiştiren cam: Neodimyum ve praseodimyum gibi nadir toprak elementleri katılarak üretilen camların diaspor taklidi olarak kullanıldığı belgelenmiştir (GIA, 2016).
- Laboratuvarda üretilen renk değiştiren korindon gibi sentetik malzemeler, renk değiştiren değerli taşların taklidi olarak yaygın biçimde kullanılır.
- “Zultanite” ve “Csarite” tescilli ticari adlardır. Etiketteki bir ad, taşın doğal diaspor olduğunun kanıtı değildir; bağımsız bir gemoloji laboratuvarı raporu isteyin.
Bunu biliyor muydun?
Adı Yunanca “saçılmak, dağılmak” anlamındaki sözcükten gelir: ısıtıldığında çatırdayarak küçük parçalara ayrılır.
Diaspor, ışık kristalin içinden farklı yönlerde geçtiğinde farklı renkler de gösterir (pleokroizma). Bu yüzden kesimcinin taşı en iyi rengi verecek yönde kesmesi gerekir.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- İlbir Dağları, Milas, Muğla · Önemli yatakMücevher kalitesindeki renk değiştiren diasporun bilinen neredeyse tek kaynağı
- Gümüşdağ, Efes yakını · Tarihî kaynakZımpara taşı yatağında diaspor kristalleri
- Kosoy Brod, Ural Dağları, Rusya · Tarihî kaynak
- Chester, Massachusetts, ABD · Bilinen bulunuş yeriEski zımpara taşı ocakları
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Kaynaklar
- Handbook of Mineralogy: Diaspore · Mineralogical Society of America
- Color-Change Glass as a Zultanite Imitation · GIA, Gems & Gemology, 2016
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Altın
Doğada saf hâlde bulunabilen, hiç paslanmayan, dövülüp tel çekilebilen ağır ve parlak sarı metal.
İnci
İstiridye ve midyelerin içinde katman katman büyüyen, kesilip yontulmadan da ışıldayan organik bir değerli taş.
Pallasit
Parlak demir-nikel metalinin içine gömülü altın sarısı ve yeşil olivin kristalleriyle en güzel meteoritlerden sayılan nadir bir taşlı-demirli meteorit.