Mineral
Otunit
Ca(UO₂)₂(PO₄)₂·10–12H₂OAutunite
Morötesi ışıkta yeşil-sarı parlayan uranyum minerali: güzel ama radyoaktif.
- Halk arasında: Maden ve hammadde
Kısaca
Otunit, kalsiyum, uranyum, fosfat ve sudan oluşan bir mineraldir (Ca(UO₂)₂(PO₄)₂·10–12H₂O). Limon sarısından yeşilimsi sarıya kadar değişen renkli, ince kare levhalar hâlinde kristallenir. Morötesi (UV) ışık altında güçlü bir yeşil-sarı ışıkla parlar. Uranyum içerdiği için radyoaktiftir ve uranyum cevheri olarak da kullanılır. 1852'de Fransa'daki Autun kenti yakınında bulundu ve adını bu kentten aldı.
Görseller
_France.jpg){kind=link}
Nasıl oluşur?
Otunit ikincil bir mineraldir: uraninit gibi birincil uranyum mineralleri havayla ve suyla temas edip bozulduğunda (oksitleyici koşullarda) oluşur. Bu yüzden sıcak su damarlarında (hidrotermal damarlarda), granit pegmatitlerinde ve benzeri yerlerin yeryüzüne yakın kısımlarında bulunur. Yanında meta-otunit, torbernit, uranofan ve sabugalit gibi öteki ikincil uranyum mineralleri bulunur. Kristalleri 2 cm’ye kadar büyüyebilir.
Handbook of Mineralogy’ye göre otunit yaygındır, ama olağanüstü örnek veren yer azdır. Fransa’da Autun bölgesi ve Puy-de-Dôme’daki Gagnol madeni (iri kristaller), Portekiz’de Sabugal ve Urgeiriça, Almanya’da Vogtland’daki Bergen (iri kristaller), İngiltere’de Cornwall ve ABD’de Washington eyaletindeki Daybreak madeni (güzel gruplar) bilinen yerleri arasındadır.
Ne işe yarar?
- Uranyum cevheri: Uranyum içeriği yüksek olduğu için uranyum cevheri olarak kullanılır.
- Floresans gösterileri: Morötesi ışıkta güçlü parladığı için floresan mineral koleksiyonlarının tanınmış örneklerindendir.
- Bilim: Uranyumun yeryüzüne yakın ortamlarda nasıl taşınıp çöktüğünü gösterir.
Değerini ne belirler?
Otunit uranyum cevheri olarak kullanılabilir. Koleksiyonda ise canlı sarı-yeşil renkli, iri ve hasarsız levha grupları ile morötesi ışıkta güçlü parlayan örnekler aranır; Fransa'daki Autun bölgesi ve ABD'deki Daybreak madeni örnekleri tanınmıştır. Radyoaktif olduğu ve suyunu kaybedip bozulabildiği için saklanması özen ister.
Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.
Nasıl tanınır?
- 1
Limon sarısı, kükürt sarısı ya da yeşilimsi sarı renkte, ince, kare ya da sekizgen biçimli levhalar hâlinde bulunur; çoğu zaman pul pul kabuklar oluşturur.
- 2
Morötesi ışık altında güçlü yeşil-sarı renkte parlar (floresans).
- 3
Çok yumuşaktır (Mohs 2–2,5) ve ince levhalara kolayca ayrılır.
- 4
Radyoaktiftir; radyasyon ölçerle (Geiger sayacı) tespit edilebilir.
- 5
Torbernit, uranofan ve öteki ikincil uranyum mineralleriyle birlikte bulunur.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Torbernit de aynı biçimde ince kare levhalar oluşturan bir uranyum mineralidir; ancak zümrüt yeşilidir ve kalsiyum yerine bakır içerir; otunitin aksine morötesi ışıkta parlamaz.
Güvenlik
Otunit uranyum içerir ve radyoaktiftir; uranyum bozunurken radyoaktif bir gaz olan radon da oluşur. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre radon, akciğer kanserinin önde gelen nedenlerinden biridir. Örnekleri yatak odası, mutfak ve oturma alanlarından uzakta, kapalı ve etiketli bir kapta, iyi havalandırılan bir yerde ve çocukların erişemeyeceği biçimde saklayın; kutuyu havadar bir ortamda açın. Örneği yanınızda taşımayın, gereğinden uzun süre elde tutmayın ve dokunduktan sonra ellerinizi yıkayın. Otunit çok yumuşak ve ufalanır olduğu için kırmayın, kazımayın ya da toz hâline getirmeyin: Toz solunur ya da yutulursa vücudu içeriden ışınlar.
Yanlış bilinenler
YanlışOtunit karanlıkta kendiliğinden parlar; radyasyonu onu ışıldatır.
DoğrusuOtunit kendi kendine parlamaz; yalnızca morötesi ışık altında yeşil-sarı ışık yayar (floresans). Radyoaktif olması ise ayrı bir özelliktir ve gözle görülmez.
Bunu biliyor muydun?
Otunit havada suyunu kaybederek meta-otunite dönüşür. Bu yüzden müzeler örnekleri kurumasın diye cilayla kaplamış, bilimsel çalışmalar için de kapalı kaplarda saklanması önerilmiştir.
Ağırlığının yaklaşık yarısı (%48) uranyumdur.
ABD'nin Washington eyaletindeki Daybreak madeni, hem güzel otunit gruplarıyla hem de bölgedeki uranyum üretiminin çoğunu vermesiyle bilinir.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Autun, Saône-et-Loire, Fransa · Tip lokaliteOtunit 1852'de Autun yakınında bulundu ve adını bu kentten aldı; Les Oudots ocağı da bu bölgededir
- Daybreak (Dahl) madeni, Mount Spokane yakını, Washington, ABD · Bilinen bulunuş yeriGüzel otunit gruplarıyla bilinir; bölgedeki uranyum üretiminin çoğu bu madenden geldi (koordinat Mount Spokane)
- Sabugal, Guarda, Portekiz · Bilinen bulunuş yeriHandbook of Mineralogy'nin otunit için andığı Portekiz yerlerinden
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Sık sorulan sorular
Otunit nedir?
Otunit, kalsiyum, uranyum, fosfat ve sudan oluşan bir mineraldir (Ca(UO₂)₂(PO₄)₂·10–12H₂O). Limon sarısından yeşilimsi sarıya kadar değişen renkli, ince kare levhalar hâlinde kristallenir. Morötesi (UV) ışık altında güçlü bir yeşil-sarı ışıkla parlar. Uranyum içerdiği için radyoaktiftir ve uranyum cevheri olarak da kullanılır. 1852'de Fransa'daki Autun kenti yakınında bulundu ve adını bu kentten aldı.
Otunit neden karanlıkta, morötesi ışıkta parlıyor?
Otunitin yapısındaki uranyum, morötesi ışığı soğurup görünür yeşil-sarı ışık olarak geri yayar. Bu olaya floresans denir. Otunit en güçlü floresans gösteren minerallerden biridir; ama bu parlaklık radyoaktivitesinden değil, morötesi ışıktan kaynaklanır.
Otunit ne işe yarar?
Uranyum cevheri: Uranyum içeriği yüksek olduğu için uranyum cevheri olarak kullanılır. Floresans gösterileri: Morötesi ışıkta güçlü parladığı için floresan mineral koleksiyonlarının tanınmış örneklerindendir. Bilim: Uranyumun yeryüzüne yakın ortamlarda nasıl taşınıp çöktüğünü gösterir.
Otunit ne kadar serttir?
Mohs sertlik ölçeğinde 2–2,5 değerindedir. Tırnakla çizilebilecek kadar yumuşaktır. Özgül ağırlığı 3,05–3,2 g/cm³’tür.
Otunit nerede bulunur?
Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Autun, Saône-et-Loire, Fransa; Daybreak (Dahl) madeni, Mount Spokane yakını, Washington, ABD; Sabugal, Guarda, Portekiz.
Otunit gerçek mi, nasıl anlaşılır?
Limon sarısı, kükürt sarısı ya da yeşilimsi sarı renkte, ince, kare ya da sekizgen biçimli levhalar hâlinde bulunur; çoğu zaman pul pul kabuklar oluşturur. Morötesi ışık altında güçlü yeşil-sarı renkte parlar (floresans). Çok yumuşaktır (Mohs 2–2,5) ve ince levhalara kolayca ayrılır. Torbernit de aynı biçimde ince kare levhalar oluşturan bir uranyum mineralidir; ancak zümrüt yeşilidir ve kalsiyum yerine bakır içerir; otunitin aksine morötesi ışıkta parlamaz.
Otunit değerli mi?
“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 3. basamaktadır: Yapı ve endüstri taşı. Otunit uranyum cevheri olarak kullanılabilir. Koleksiyonda ise canlı sarı-yeşil renkli, iri ve hasarsız levha grupları ile morötesi ışıkta güçlü parlayan örnekler aranır; Fransa'daki Autun bölgesi ve ABD'deki Daybreak madeni örnekleri tanınmıştır. Radyoaktif olduğu ve suyunu kaybedip bozulabildiği için saklanması özen ister.
Otunit zararlı mı?
Otunit uranyum içerir ve radyoaktiftir; uranyum bozunurken radyoaktif bir gaz olan radon da oluşur. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre radon, akciğer kanserinin önde gelen nedenlerinden biridir. Örnekleri yatak odası, mutfak ve oturma alanlarından uzakta, kapalı ve etiketli bir kapta, iyi havalandırılan bir yerde ve çocukların erişemeyeceği biçimde saklayın; kutuyu havadar bir ortamda açın. Örneği yanınızda taşımayın, gereğinden uzun süre elde tutmayın ve dokunduktan sonra ellerinizi yıkayın. Otunit çok yumuşak ve ufalanır olduğu için kırmayın, kazımayın ya da toz hâline getirmeyin: Toz solunur ya da yutulursa vücudu içeriden ışınlar.
Kaynaklar
- Autunite · Wikipedia
- Handbook of Mineralogy: Autunite · Mineralogical Society of America
- Radon and health (fact sheet) · World Health Organization
- Torbernite · Wikipedia
- Autun · Wikipedia
Dış bağlantılar
İncelendiSon kontrol: 4 Ekim 2026
Aynı basamaktaki taşlar
Adamit
Bal sarısından yeşile uzanan, yelpaze gibi açılan kristalleriyle çinko arsenat: bazı örnekler morötesi ışıkta parlar.
Akantit
Gümüşün siyah sülfürü: dünyanın başlıca gümüş cevherlerinden ve doğal gümüşü karartan kaplamanın minerali.
Albit
Feldispatın sodyumlu, beyaz ucu: Çine–Milas'taki yataklarıyla Türkiye'yi dünyanın başlıca feldispat üreticilerinden biri yapan cam ve seramik hammaddesi.