Vezüvyanit (idokras)

Vezüvyanit (idokras), kalsiyum, magnezyum ve alüminyum içeren bir silikat mineralidir. Adını, ilk kez Vezüv Yanardağı'nda bulunan kristallerden alır; Abraham Gottlob Werner onu 1795'te bu adla tanımlamıştır. Sarı, yeşil ve kahverengiden mavi, mor ve pembeye kadar değişen renkleri vardır. Genellikle kireçtaşının magmayla temasında oluşan skarn kayaçlarında kısa piramit ya da uzun prizma biçimli kristaller yapar; yeşim benzeri kütlesel türü “californit”, gökyüzü mavisi türü “siprin” diye anılır.

Süs taşı: Saydam, temiz yeşil ve sarı kristaller kesilerek takı taşı yapılır; yeşim benzeri kütlesel californit cilalanarak süs taşı ve oyma malzemesi olarak kullanılır. Koleksiyon: İyi biçimli, çok yüzlü kristaller mineral koleksiyonlarında aranır. Bilimsel: Skarn yataklarındaki mineral topluluğunun bir parçası olarak, kireçtaşı–magma temasında oluşan kayaçların koşullarını anlamaya yarar.

Mohs sertlik ölçeğinde 6–7 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 3,32–3,43 g/cm³’tür.

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Vezüv ve Monte Somma, Campania, İtalya; Jeffrey madeni, Val-des-Sources (Asbestos), Québec, Kanada; Ala Vadisi, Piemonte, İtalya; Mont Saint-Hilaire, Québec, Kanada; Vilyuy Irmağı yöresi, Saha (Yakutistan), Rusya.

Türkiye’deki bilinen bulunuş yerleri: Camiboğazı skarn yatağı, Gümüşhane.

Tetragonal (dörtgen) kristaller: kare kesitli kısa piramitler ya da uzun prizmalar; tek bir kristalde 30'a yakın farklı yüz görülebilir. Sertliği 6–7'dir: çelik bıçak onu çizemez. Rengi çoğunlukla yeşil, sarımsı yeşil ya da kahverengidir; renk çoğu zaman bölgeler hâlinde (zonlu) değişir. Parlaklığı camsı ile reçinemsi arasındadır; dilinimi çok zayıftır, kırıldığında yarı kabuksu bir yüzey verir. Yeşim benzeri kütlesel vezüvyanit (californit) “Kaliforniya yeşimi” ya da “Amerikan yeşimi” adıyla satılır; bu adlar yanıltıcıdır, çünkü gerçek yeşim (nefrit ya da jadeit) değildir.

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 5. basamaktadır: Süs taşı. Süs taşı olarak vezüvyanitin değerini rengi (canlı yeşil ve daha nadir mavi ya da mor tonlar), saydamlığı ve temizliği, kesim kalitesi ve boyutu belirler; yatağın adı da etkilidir. Yeşim benzeri kütlesel californitte rengin eşitliği ve cila kalitesi aranır. Koleksiyonda iyi biçimli, parlak ve hasarsız kristaller, özellikle Kanada'daki Jeffrey madeni gibi ünlü yataklardan gelenler değer kazanır.

Günümüz kristal terapi kaynakları vezüvyaniti öfkeyi yatıştıran bir taş olarak tanıtır; duygusal dengeyi sağladığını ve tekrarlayan olumsuz düşünceleri dağıttığını ileri sürer. Aynı kaynaklar taşı kalp çakrasıyla ilişkilendirir, sevgiyi ifade etmeyi kolaylaştırdığını söyler ve yeni evlilere hediye olarak verildiğini belirtir. Bu iddiaların hiçbiri ölçülebilir ya da sınanabilir değildir; bir taşın öfkeyi dindirdiği ya da düşünceleri dağıttığı gösterilmemiştir. Öfke ya da kaygı günlük yaşamı zorluyorsa bir uzmandan destek alınmalıdır. Vezüvyanitin gerçek ilginç yanı, Vezüv'de lavların içinde ya da yanında yer alan kayaç bloklarında, magma ısısıyla dönüşen kayaçlarda kristalleşmiş olmasıdır. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.