VaryeteŞunun bir çeşidi: İnci

Tatlı su incisi

Freshwater pearl

Göl ve nehirlerdeki midyelerde oluşan inci: bugün çoğu Çin'de, boncuk kullanılmadan, baştan sona sedef olarak yetiştirilen en bol ve en çeşitli kültür incisi.

Halk arasında: Yarı değerli taş

Fotoğraf: Hannes Grobe/AWI · CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Kimlik kartı

Sertlik (Mohs)2,5–3

Özgül ağırlık2,6–2,85 g/cm³

Renkler

beyaz
krem
pembe
şeftali
lavanta
mor
altın sarısı

Bileşim: Kalsiyum karbonat (CaCO₃, çoğunlukla aragonit) plakacıkları ve bunları birbirine bağlayan konkiyolin adlı organik madde; bu katmanlı yapıya sedef (nakre) denir. Kültür incilerinin çoğunda ortada kabuktan yapılmış bir boncuk çekirdek bulunur.
Doku: Eşmerkezli, soğan kabuğu gibi üst üste binen ince sedef katmanları. Yüzey büyüteçle bakıldığında ince, dalgalı çizgiler gösterir; bu yüzden dişe sürtüldüğünde hafif pürüzlü gelir.
Kristal sistemi: Ortorombik
Parlaklık: Sedefimsi
Saydamlık: Opak
Çizgi rengi: Beyaz
Dilinim: Yok
Kırılma: Düzensiz
Kırılma indisi: 1,52–1,69

Değer merdivenindeki yeri

Basamak 5/9 ·Süs taşı

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Kısaca

Tatlı su incisi, göllerde, nehirlerde ve havuzlarda yaşayan midyelerin içinde oluşan incidir. Doğal tatlı su incileri yüzyıllar boyunca İskoçya ve Kuzey Amerika gibi yerlerin nehirlerinden toplandı; ama bunları veren midyeler bugün koruma altındadır. Piyasadaki tatlı su incilerinin neredeyse tamamı kültür incisidir ve büyük çoğunluğu Çin'de yetiştirilir. Çoğunda ortada kabuk boncuk yoktur, inci baştan sona sedeften oluşur. Beyazdan pembeye, şeftaliden lavantaya uzanan renkleri ve çok çeşitli biçimleriyle en bol bulunan incidir.

Görseller

Tatlı su incisi örneği (2) — Fotoğraf: W.carter · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Nasıl oluşur?

Doğal tatlı su incisi, midyenin kabuğuyla gövdesi arasındaki manto dokusuna bir parazit girmesi ya da dokunun zarar görmesiyle başlar; midye bu noktayı sedef katmanlarıyla sarar. Doğal inciler enderdir; piyasadaki tatlı su incilerinin neredeyse tamamı bu yüzden kültür incisidir.

Kültür tatlı su incisinde süreci insan başlatır. Çin’de bugün en çok “üçgen yelken midyesi” (Hyriopsis cumingii) kullanılır. Teknisyen, verici bir midyenin mantosundan kestiği yaklaşık 3 mm’lik kare doku parçalarını konak midyenin mantosundaki küçük kesiklere yerleştirir. Bir midyeye 25–30 parça yerleştirilebilir ve her parçanın çevresinde bir inci büyür. Midyeler göl ve havuzlarda üç-beş yıl bekletilir. İnciler hasattan sonra temizlenir, boyuna ve biçimine göre ayrılır, kimyasal çözeltilerde ön işlemden geçirilip ağartılır, delinir ve mısır unu ile mum karışımıyla parlatılır. Son yıllarda bazı çiftlikler boncuk da kullanarak daha iri ve yuvarlak inciler yetiştiriyor.

Ne işe yarar?

Takı: Kolye, küpe, bilezik ve yüzüklerde kullanılır; çok çeşitli biçim ve renkleri sayesinde modern tasarımlarda sevilir.
Kozmetik ve geleneksel ilaçlar: İnciler öğütülerek kozmetik ürünlerde ve geleneksel Çin tıbbında kullanılır.
Sedef ve boncuk: Tatlı su midyelerinin kabuğu düğme yapımında kullanıldı; bugün de deniz kültür incilerinin boncuk çekirdekleri tatlı su midyesi kabuğundan yontulur.

Doğal tatlı su incileri

Avrupa’da doğal tatlı su incilerinin en ünlü kaynağı İskoçya nehirleriydi; Highlands’deki Oykel Nehri en güzel gül pembesi incileriyle anılırdı. İnci midyesi bugün nesli tehlike altındaki türler arasındadır, bütün Avrupa ülkelerinde korunur ve Birleşik Krallık’ta inci avı 1998’den beri yasaktır.

Kültür incisinin yükselişi

Bütün bir tatlı su incisi ilk kez 1914’te Japonya’daki Biwa Gölü’nde yetiştirildi; ama kirlilik bu üretimi çok azalttı. Çin’de ticari üretim 1968’de Jiangsu ve Zhejiang’da başladı: 1960’ların sonunda yılda yaklaşık 500 kilogram olan üretim 1972’de 20 tona, 1995 ve 1996’da 2.000 tonun üzerine çıktı. 2006’da Çin’in yıllık üretimi 1.500 ton civarındaydı; bunun yaklaşık 800 tonu takılık kalitedeydi. 2000’lerin başında dünyada satılan tatlı su incilerinin yüzde 95’i Çin’den geliyordu.

Türkiye’de

Türkiye’de ticari tatlı su incisi üretimi yoktur. 2019’da yayımlanan bir çalışmada Hatay’daki Gölbaşı Gölü’nden toplanan dört yerli midye türüne (Unio terminalis, Potamida littoralis, Leguminaia wheatleyi ve Anodonta pseudodopsis) manto dokusu nakledildi ve üç ay sonunda inci kesesi oluşumu incelendi; en başarılı tür Unio terminalis oldu. Çalışma, Türkiye’de inci üretimi üzerine yapılan ilk araştırma olarak yayımlandı.

Değerini ne belirler?

Tatlı su incisinin değerini parlaklık, biçim, boyut, yüzey kalitesi ve renk belirler; kusursuz yuvarlak, iri ve parlak olanlar en az bulunanlardır. Baştan sona sedef olduğu için sedefi aşınıp çekirdeği açığa çıkmaz; bu da dayanıklılığını artırır. Çin'de her yıl yüzlerce ton üretildiği için kültür tatlı su incileri en uygun fiyatlı incilerdir. İskoçya ya da Kuzey Amerika nehirlerinden çıkmış doğal tatlı su incileri ise çok enderdir ve koleksiyon parçasıdır. Boyama ve ışınlama açıklanmalıdır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Kültür tatlı su incilerinin çoğu yalnızca doku parçasıyla yetiştirildiği için delik ağzından bakıldığında içte bir boncuk sınırı görülmez; inci baştan sona sedeftir.
2
Biçimleri çok çeşitlidir: oval, düğme, damla, pirinç tanesi ve düzensiz (barok) biçimler sık görülür; kusursuz yuvarlak olanlar daha azdır.
3
Doğal renkleri beyaz, krem, pembe, şeftali, lavanta ve mordur. Bir dizideki incilerin hepsinin tıpatıp aynı, koyu ya da çok canlı renkte olması boyamaya işaret edebilir.
4
Tatlı su incisinin deniz incisinden ayrımı kesin olarak laboratuvarda, X ışını floresansı gibi yöntemlerle yapılır.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

İşlem görmüş inciler: Ağartma, tatlı su incilerinin hasattan sonra geçtiği olağan bir adımdır; ışınlama ise tatlı su incilerini ve kabuklarını koyulaştırır. Rengi değiştiren işlemler satıcı tarafından açıklanmalıdır.
“Doğal inci” diye satılması: Piyasadaki tatlı su incilerinin neredeyse tamamı kültür incisidir; ABD Federal Ticaret Komisyonu bunların ticarette “tatlı su kültür incisi” diye anılmasını şart koşar.
Cam ve plastik taklitler: Sedefleri yoktur; dişe ve birbirine sürtüldüklerinde kaygan gelirler.

Yanlış bilinenler

YanlışTatlı su incisi gerçek inci değildir, deniz incisinin ucuz taklididir.
DoğrusuTatlı su incisi de canlı bir midyenin içinde sedeften büyüyen gerçek bir incidir; çoğunda boncuk bile yoktur, baştan sona sedeftir. Ucuzluğu, bir midyeden onlarca inci alınabilmesinden ve çok büyük miktarlarda üretilmesinden gelir.
YanlışTatlı su incileri hep pirinç tanesi gibi küçük ve biçimsizdir.
Doğrusu1970'lerde dünya pazarına çıkan ilk Çin tatlı su incileri gerçekten küçük “pirinç” incilerdi. Bugün yöntemler gelişti; 10–15 mm'ye varan yuvarlak ve yuvarlağa yakın tatlı su incileri de yetiştiriliyor.

Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Bilimle çelişki:Yüksek: bilimle çelişir ya da zararlı olabilir

Hastalık ve iyileşme

Bu taşa yüklenen anlamlar, kimin inandığıyla birlikte:

Geleneksel Çin tıbbında öğütülmüş inci tozunun ilaç olarak işe yaradığına inanılır; Türkiye'de yayımlanan bir çalışmaya göre ilaç ve kozmetik sanayisinde kullanılan inciler, tatlı su midyelerine uygulanan doku nakli yöntemiyle üretilir.

Bilim ne diyor?

İnci tozu büyük ölçüde kalsiyum karbonattır, yani kimyasal olarak tebeşir ve kireçtaşıyla aynı maddedir; sıradan bir kalsiyum kaynağından farklı bir tedavi etkisi olduğu bilimsel olarak gösterilmemiştir.

Bunu biliyor muydun?

Abernethy incisi, 1967'de İskoçya'daki Tay Nehri'nde William Abernethy tarafından bulundu. 43,6 grain (2,825 gram) ağırlığındaki bu beyaz, hafif pembe yansımalı inci bugün İskoçya Ulusal Müzesi'nde sergilenir.

İnci midyesi (Margaritifera margaritifera) 210–250 yıl yaşayabilir; bilinen en uzun ömürlü hayvanlardandır.

Tennessee Nehri incisi 1979'dan beri Tennessee'nin, tatlı su incisi de 1986'dan beri Kentucky'nin resmî eyalet taşıdır.

Japonya'daki Kasumigaura Gölü'nde dört yılda yetiştirilen parlak, pembe tonlu “Kasumi” incilerinin üretimi, ucuz Çin incileriyle rekabet edilemediği için 2006'da durdu.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

Zhuji, Zhejiang, Çin · Önemli yatakÇin'in en büyük inci pazarı; Zhejiang, Çin'de tatlı su incisi yetiştiriciliğinin 1968'de ilk başladığı iki ilden biridir.
Jiangsu, Çin · Önemli yatakÇin'de tatlı su incisi yetiştiriciliği 1968'de Jiangsu ve Zhejiang'da başladı; bugün Anhui, Jiangxi, Fujian, Hunan ve Hubei'de de yapılır.
Biwa Gölü, Shiga, Japonya · Tarihî kaynakBütün bir tatlı su incisinin ilk kez yetiştirildiği yer: M. Fujita 1914'te burada Biwa inci midyesiyle (Hyriopsis schlegelii) inci yetiştirmeye başladı; üretim kirlilik yüzünden çok azaldı.
Kasumigaura Gölü, Ibaraki, Japonya · Tarihî kaynakParlak ve pembe tonlu “Kasumi” incileri dört yılda yetiştirilirdi; ucuz Çin incileriyle rekabet edemeyen üretim 2006'da durdu.
Tay Nehri, İskoçya, Birleşik Krallık · Tarihî kaynakDoğal tatlı su incisi: Ünlü Abernethy incisi 1967'de bu nehirde bulundu (nokta, nehrin üzerindeki Perth kentidir). İnci midyesi nesli tehlikede olduğu için Birleşik Krallık'ta inci avı 1998'den beri yasaktır.
Camden çevresi (Kentucky Gölü), Tennessee, ABD · Bilinen bulunuş yeriTennessee Nehri üzerindeki Kentucky Gölü kıyısında, John Latendresse'in kurduğu, Asya dışındaki tek tatlı su incisi çiftliği; Tennessee Nehri incisi 1979'dan beri Tennessee eyaletinin resmî taşıdır.

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Tatlı su incisi nedir?

Tatlı su incisi ne işe yarar?

Takı: Kolye, küpe, bilezik ve yüzüklerde kullanılır; çok çeşitli biçim ve renkleri sayesinde modern tasarımlarda sevilir. Kozmetik ve geleneksel ilaçlar: İnciler öğütülerek kozmetik ürünlerde ve geleneksel Çin tıbbında kullanılır. Sedef ve boncuk: Tatlı su midyelerinin kabuğu düğme yapımında kullanıldı; bugün de deniz kültür incilerinin boncuk çekirdekleri tatlı su midyesi kabuğundan yontulur.

Tatlı su incisi ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 2,5–3 değerindedir. Tırnakla çizilemez ama çelik bir bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı 2,6–2,85 g/cm³’tür.

Tatlı su incisi nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Zhuji, Zhejiang, Çin; Jiangsu, Çin; Biwa Gölü, Shiga, Japonya; Kasumigaura Gölü, Ibaraki, Japonya; Tay Nehri, İskoçya, Birleşik Krallık.

Tatlı su incisi gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Kültür tatlı su incilerinin çoğu yalnızca doku parçasıyla yetiştirildiği için delik ağzından bakıldığında içte bir boncuk sınırı görülmez; inci baştan sona sedeftir. Biçimleri çok çeşitlidir: oval, düğme, damla, pirinç tanesi ve düzensiz (barok) biçimler sık görülür; kusursuz yuvarlak olanlar daha azdır. Doğal renkleri beyaz, krem, pembe, şeftali, lavanta ve mordur. Bir dizideki incilerin hepsinin tıpatıp aynı, koyu ya da çok canlı renkte olması boyamaya işaret edebilir. İşlem görmüş inciler: Ağartma, tatlı su incilerinin hasattan sonra geçtiği olağan bir adımdır; ışınlama ise tatlı su incilerini ve kabuklarını koyulaştırır. Rengi değiştiren işlemler satıcı tarafından açıklanmalıdır.

Tatlı su incisi değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 5. basamaktadır: Süs taşı. Tatlı su incisinin değerini parlaklık, biçim, boyut, yüzey kalitesi ve renk belirler; kusursuz yuvarlak, iri ve parlak olanlar en az bulunanlardır. Baştan sona sedef olduğu için sedefi aşınıp çekirdeği açığa çıkmaz; bu da dayanıklılığını artırır. Çin'de her yıl yüzlerce ton üretildiği için kültür tatlı su incileri en uygun fiyatlı incilerdir. İskoçya ya da Kuzey Amerika nehirlerinden çıkmış doğal tatlı su incileri ise çok enderdir ve koleksiyon parçasıdır. Boyama ve ışınlama açıklanmalıdır.

Tatlı su incisi neye iyi gelir?

Geleneksel Çin tıbbında öğütülmüş inci tozunun ilaç olarak işe yaradığına inanılır; Türkiye'de yayımlanan bir çalışmaya göre ilaç ve kozmetik sanayisinde kullanılan inciler, tatlı su midyelerine uygulanan doku nakli yöntemiyle üretilir. İnci tozu büyük ölçüde kalsiyum karbonattır, yani kimyasal olarak tebeşir ve kireçtaşıyla aynı maddedir; sıradan bir kalsiyum kaynağından farklı bir tedavi etkisi olduğu bilimsel olarak gösterilmemiştir. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.