Kayaç

Anyolit

Anyolite

Yeşil zoisit, siyah amfibol ve kırmızı yakut kristallerinden oluşan Tanzanya kayacı: “yakutlu zoisit” diye bilinen renkli bir süs taşı.

Halk arasında: Yarı değerli taş

Fotoğraf: James St. John · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Anyolit, parlak yeşil zoisitin içine gömülü kırmızı-pembe yakut kristalleri ve siyah amfibol beneklerinden oluşan metamorfik bir kayaçtır. İngilizcede “ruby in zoisite” (zoisit içinde yakut) diye de anılır. 1954'te Tanzanya'da, Longido yakınlarındaki Mundarara madeninde bulunmuştur. İçindeki yakutlar çoğunlukla opaktır, yani ışık geçirmez; bu yüzden taş kesilip yüzük taşı yapılmaz, daha çok heykelcik, kase, boncuk ve kabaşon olarak işlenir.

Görseller

Anyolit örneği (2) — Fotoğraf: Geschichtsmecki · Public domain · Wikimedia Commons

Nasıl oluşur?

Anyolit, Tanzanya’nın kuzeydoğusunda, Neoproterozoik çağda (yaklaşık 1 milyar ile 540 milyon yıl önce arası) eski kıta parçalarının çarpışıp Gondvana kıtasını oluşturduğu Pan-Afrika dağ oluşumu sırasında, yüksek sıcaklık ve basınç altında dönüşmüş kayaçlar arasında bulunur. Jeolog James St. John’a göre kayacın kökeni, kromit kristalleri içeren bir anortozittir: Metamorfizma sırasında kromitler dönüşmüş, açığa çıkan krom hem zoisiti yeşile hem de korindonu kırmızıya boyamıştır.

Kayacın tam olarak nasıl oluştuğu hâlâ tartışmalıdır. Mundarara’da yakutlu zoisit, amfibolitler içindeki amfibol, zoisit ve plajiyoklaz damarlarında bulunur. Amfibolce zengin kısımlardan zoisitçe zengin kısımlara kesintisiz bir geçiş görülür; bu yüzden anyolitin dönüşmüş bir derinlik kayacı mı, çevreden gelen sıvıların kayacın bileşimini değiştirmesiyle (metasomatizma) mi yoksa kısmi ergimeyle mi oluştuğu kesin değildir.

Ne işe yarar?

Oyma ve süs eşyası: Yeşil, kırmızı ve siyahın keskin karşıtlığı onu heykelcik, kase ve benzeri süs eşyaları için sevilen bir malzeme yapar.
Takı: Kabaşon, boncuk ve tamburlanmış (yuvarlatılıp parlatılmış) taş olarak kolye, bilezik ve küpelerde kullanılır.
Yakut kaynağı: Mundarara madeninden ara sıra yüzeyleri kesilebilecek kadar saydam yakut da çıkar; ama malzemenin büyük bölümü oymacılığa gider.
Koleksiyon: Ham ya da yarı parlatılmış parçalar mineral koleksiyonlarında yer alır.

Keşfi ve adı

Longido bölgesinde yakut, GIA’ya göre yaklaşık yüz yıldır bilinir ve Afrika’nın en eski bilinen yakut oluşumlarından biridir. Yakutlu yeşil kayaç ise 1954’te Longido’nun yaklaşık 27 km batısındaki Mundarara madeninde bulunmuş ve Maasai dilindeki “yeşil” sözcüğünden anyolit adını almıştır. Bu ad resmî bir kayaç adı olarak kabul görmemiştir; bilimsel yayınlarda “korindon-amfibol zoisitit” gibi tanımlayıcı adlar kullanılır.

“Tanzanya Mücevheri” olayı

2009’da İngiltere’de iflas eden bir inşaat şirketinin hesaplarında en değerli varlık olarak, 2,1 kilogramlık iri bir “yakut” gösteriliyordu. İflas sürecinde yapılan incelemede taşın kesilecek kalitede olmadığı, aslında değeri düşük bir anyolit parçası olduğu anlaşıldı; taşın yüksek değer biçen belgelerinin sahte olduğu da ortaya çıktı.

Değerini ne belirler?

Anyolit bir süs taşıdır; değerini en çok renk karşıtlığı belirler: canlı yeşil bir zemin içinde iri, koyu kırmızı ve düzgün biçimli yakut kristalleri aranır. Oymalık parçalarda büyüklük, çatlaksızlık ve işçilik önemlidir. Yakutların çoğu opak olduğu için taşın değeri içindeki yakut miktarıyla değerli taş gibi artmaz; aynı madenden çıkan seyrek saydam yakutlar ise ayrıca kesilir ve ayrı değerlendirilir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Üç rengin bir arada görülmesiyle kolayca tanınır: canlı yeşil zemin, içinde kırmızı, pembe ya da mor-kırmızı yakut kristalleri ve dağınık siyah benekler.
2
Yakut kristalleri çoğu zaman yassı altıgen biçimlidir ve ışık geçirmez; yalnızca seyrek olarak yer yer yarı saydam bölgeler görülür.
3
Yeşil zemin serttir (Mohs 6–6,5) ve bıçakla pul pul kalkmaz. Benzeri olan yakutlu fuksitte zemin yumuşak bir mikadır (2–3): bıçakla esnek, güneşte parıldayan pullar kaldırılabilir.
4
Yakutlu fuksitte yakutun çevresinde çoğu zaman açık mavi bir disten (kiyanit) halkası bulunur; anyolitte bu mavi mineral görülmez.

Yanlış bilinenler

YanlışAnyolit, zoisit mineralinin bir türüdür.
DoğrusuAnyolit tek bir mineral değil, yeşil zoisit, koyu renkli amfibol (pargasit) ve yakuttan oluşan bir kayaçtır. Satışlarda zaman zaman yanlışlıkla zoisitin bir çeşidi gibi tanıtılır.
Yanlışİçinde yakut olduğu için iri bir anyolit parçası servet değerindedir.
DoğrusuAnyolitteki yakutlar çoğunlukla opaktır ve kesilip değerli taş yapılacak kalitede değildir. 2009'da İngiltere'de iflas eden bir şirketin en değerli varlığı diye gösterilen 2,1 kiloluk “Tanzanya Mücevheri”nin, inceleme sonunda değeri düşük bir anyolit parçası olduğu anlaşıldı.
YanlışYakutlu zoisit ile yakutlu fuksit aynı taştır.
Doğrusuİkisinde de yeşil bir zemin içinde yakut bulunur, ama zeminler farklıdır: anyolitte sert zoisit, yakutlu fuksitte (Hindistan, Zimbabve gibi yerlerden) yumuşak, kromlu bir mika olan fuksit vardır.

Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Bilimle çelişki:Yüksek: bilimle çelişir ya da zararlı olabilir

Bu taşa yüklenen anlamlar, kimin inandığıyla birlikte:

Kristal terapi ve boncuk satıcısı siteleri, yakutlu zoisitin sanatçılara yaratıcılık kazandırdığını ve kişinin kendine özgü kalmasına yardım ettiğini ileri sürer.
Aynı kaynaklar, yeşil zoisit ile kırmızı yakutun bir arada bulunmasından yola çıkarak taşın kalbe ve dolaşım sistemine iyi geldiğini, kalp çakrasını dengelediğini iddia eder.

Bilim ne diyor?

Anyolitin yaratıcılığı artırdığına, kalbe ya da dolaşıma iyi geldiğine dair bilimsel bir kanıt yoktur. Yakutun kırmızı rengi krom atomlarından, zoisitin yeşili de yine kromdan gelir; bu renklerin kanla ya da kalple bir ilgisi yoktur. Kalp ve dolaşım şikâyetleri için mutlaka hekime başvurulmalıdır.

Bunu biliyor muydun?

Adı, Maasai dilinde “yeşil” anlamına gelen anyoli sözcüğünden gelir. Tanzanya'nın anakara bölümünün eski adına atfen “Tanganyika artstone” (Tanganika sanat taşı) diye de satılmıştır.

Mundarara madenindeki yassı altıgen yakut kristallerinin çapı 30 santimetreye ulaşabilir.

Hem zoisite hem yakuta rengini veren krom, kayacın kökenindeki kromit kristallerinin metamorfizma sırasında dönüşmesinden gelir.

Mundarara'dan ara sıra çıkan saydam yakutlar, öteki Afrika yakutlarından çok daha yüksek krom içerir; bu kimyasal iz, taşın nereden geldiğinin anlaşılmasına yardım edebilir.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

Mundarara madeni, Longido'nun yaklaşık 27 km batısı, Arusha Bölgesi, Tanzanya · Tip lokaliteAnyolitin 1954'te ilk bulunduğu ve bugün de başlıca çıkarıldığı yer; yakut kristalleri burada 30 cm'ye ulaşabilir

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Anyolit nedir?

Anyolitin içindeki kırmızı kristaller gerçek yakut mu?

Evet. Kırmızı kristaller korindondur, yani yakutla aynı mineraldir. Ama çoğu bulanık ve opaktır; Mundarara'da kesilmeye uygun saydam yakut yalnızca ara sıra çıkar. Malzemenin büyük bölümü oymacılıkta kullanılır.

Anyolit ne işe yarar?

Oyma ve süs eşyası: Yeşil, kırmızı ve siyahın keskin karşıtlığı onu heykelcik, kase ve benzeri süs eşyaları için sevilen bir malzeme yapar. Takı: Kabaşon, boncuk ve tamburlanmış (yuvarlatılıp parlatılmış) taş olarak kolye, bilezik ve küpelerde kullanılır. Yakut kaynağı: Mundarara madeninden ara sıra yüzeyleri kesilebilecek kadar saydam yakut da çıkar; ama malzemenin büyük bölümü oymacılığa gider. Koleksiyon: Ham ya da yarı parlatılmış parçalar mineral koleksiyonlarında yer alır.

Anyolit ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 6–9 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 3,5–3,9 g/cm³’tür.

Anyolit nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Mundarara madeni, Longido'nun yaklaşık 27 km batısı, Arusha Bölgesi, Tanzanya.

Anyolit gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Üç rengin bir arada görülmesiyle kolayca tanınır: canlı yeşil zemin, içinde kırmızı, pembe ya da mor-kırmızı yakut kristalleri ve dağınık siyah benekler. Yakut kristalleri çoğu zaman yassı altıgen biçimlidir ve ışık geçirmez; yalnızca seyrek olarak yer yer yarı saydam bölgeler görülür. Yeşil zemin serttir (Mohs 6–6,5) ve bıçakla pul pul kalkmaz. Benzeri olan yakutlu fuksitte zemin yumuşak bir mikadır (2–3): bıçakla esnek, güneşte parıldayan pullar kaldırılabilir.

Anyolit değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 5. basamaktadır: Süs taşı. Anyolit bir süs taşıdır; değerini en çok renk karşıtlığı belirler: canlı yeşil bir zemin içinde iri, koyu kırmızı ve düzgün biçimli yakut kristalleri aranır. Oymalık parçalarda büyüklük, çatlaksızlık ve işçilik önemlidir. Yakutların çoğu opak olduğu için taşın değeri içindeki yakut miktarıyla değerli taş gibi artmaz; aynı madenden çıkan seyrek saydam yakutlar ise ayrıca kesilir ve ayrı değerlendirilir.

Anyolit neye iyi gelir?

Kristal terapi ve boncuk satıcısı siteleri, yakutlu zoisitin sanatçılara yaratıcılık kazandırdığını ve kişinin kendine özgü kalmasına yardım ettiğini ileri sürer. Aynı kaynaklar, yeşil zoisit ile kırmızı yakutun bir arada bulunmasından yola çıkarak taşın kalbe ve dolaşım sistemine iyi geldiğini, kalp çakrasını dengelediğini iddia eder. Anyolitin yaratıcılığı artırdığına, kalbe ya da dolaşıma iyi geldiğine dair bilimsel bir kanıt yoktur. Yakutun kırmızı rengi krom atomlarından, zoisitin yeşili de yine kromdan gelir; bu renklerin kanla ya da kalple bir ilgisi yoktur. Kalp ve dolaşım şikâyetleri için mutlaka hekime başvurulmalıdır. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.