Doğal Taşlar

Aşk ve ilişkiler: hangi taşlara inanılır, bilim ne diyor?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Bilim ne diyor?

Bilimle çelişki: Düşük: sembolik inanış

Taşların sevgiyi çektiğine dair kanıt yoktur. Ancak yüzük, nişan ve hediye gelenekleri sayesinde taşlar ilişkilerde gerçek bir sembol değeri taşır.

Bu alanda anılan taşlar (14)

Mineral

Manyetit

Mıknatısa yapışan siyah demir minerali: doğal olarak mıknatıslanmış parçaları, insanlığın tanıdığı ilk mıknatıslardı.

Manyetit

  • Antik çağdan kalma bir inanışa göre uyuyan bir kadının yastığının altına konan mıknatıs taşı, onun eşine sadık olup olmadığını ortaya çıkarırdı.
  • Büyük İskender'le ilgili Doğu efsanelerinde mıknatıs taşının cinlere ve büyüye karşı koruduğuna inanılırdı; ABD'nin güneyindeki halk büyücülüğünde de uğur ve sevgi getirmesi için muska olarak kullanılmıştır.
  • Günümüzde mıknatıslı bilekliklerin ve takıların eklem ağrısını ve romatizmayı hafiflettiği ileri sürülür.
  • Türkiye'de manyetik bileklik, diz ve bel destekleri satan firmalar bu ürünlerin kireçlenmeye, eklem ağrısına ve migrene, hatta çok daha ağır hastalıklara iyi geldiğini öne sürmüştür.

Bilim ne diyor? Kontrollü klinik çalışmaları bir araya getiren bir meta-analiz (Pittler ve arkadaşları, 2007), mıknatısların ağrıyı plasebodan daha fazla azalttığını gösterememiştir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı da 2011'de manyetik alan etkili bu tür ürünlerin iddia edilen tıbbi yararlarının klinik çalışmalardan yoksun olduğunu ve tüketiciyi yanıltıcı olduğunu açıklamıştır. Kalp pili gibi tıbbi cihaz kullananlar güçlü mıknatısları cihazın yakınında taşımamalıdır.

Mineral

Zoisit

Tanzanitin, pembe thulitin ve yakutlu yeşil süs taşının ortak minerali: çoğu zaman sade gri-yeşil, bazen göz alıcı renkli.

Zoisit

  • Kristal terapi siteleri zoisitin, özellikle yakutlu zoisitin (anyolit), kalp çakrasını açtığını, sevgi ve şefkati artırdığını, eski duygusal yaraları iyileştirdiğini ve yaratıcılığı ile özgüveni güçlendirdiğini iddia eder.
  • Aynı kaynaklar zoisitin bağışıklığı ve canlılığı artırdığını, iltihabı azalttığını, vücudu “arındırdığını” ve alerjilere iyi geldiğini de ileri sürer.

Bilim ne diyor? Bu iddiaların hiçbiri ölçümle ya da kontrollü bir çalışmayla desteklenmemiştir. Zoisit iltihabı azaltmaz, bağışıklığı güçlendirmez, alerjiyi geçirmez; alerji ve süren hastalıklar için hekime başvurulmalıdır. Duygusal yaralar için de bir taşa değil, gerektiğinde ruh sağlığı uzmanına başvurulmalıdır.

Varyete

Aytaşı

Yüzeyinde ay ışığı gibi süzülen mavimsi bir parıltı taşıyan feldispat; bu ışık, taşın içindeki ince katmanlardan saçılır.

Aytaşı

  • Hindu mitolojisinde aytaşının katılaşmış ay ışınlarından oluştuğuna inanılır; Hindistan'da kutsal sayılır ve uğur getirdiğine inanılır.
  • Eski bir inanışa göre dolunayda ağza alınan aytaşı, sevgililerin geleceklerini görmelerini sağlardı.
  • Günümüz kristal terapi kaynakları aytaşının kadın sağlığını, doğurganlığı ve duygusal dengeyi desteklediğini ileri sürer.
  • Türkiye'de bazı yaşam siteleri ve kristal terapi kaynakları aytaşının rahat uyku getirdiğini, kâbusları ve uyurgezerliği önlediğini, rüyaların hatırlanmasını sağladığını söyler.
  • Aynı kaynaklar aytaşının östrojeni dengelediğini, adet düzenini düzenlediğini, menopoz şikâyetlerini azalttığını, doğumu kolaylaştırdığını ve ani kramplara iyi geldiğini iddia eder.

Bilim ne diyor? Aytaşının parıltısı, taşın içindeki ince feldispat katmanlarında ışığın saçılmasından kaynaklanır; Ay'la ya da Ay'ın evreleriyle hiçbir ilgisi yoktur. Aytaşının doğurganlığa ya da hormon dengesine bir etkisi olduğuna dair kanıt yoktur. Uyku, kâbus ya da rüya hatırlama üzerinde bir etkisi olduğuna dair kanıt da yoktur. Adet düzensizliği, menopoz şikâyetleri, doğum ya da gebe kalmada güçlük gibi sorunlarda bir hekime başvurulmalıdır.

Mineral

Beril

Zümrüdün ve akuamarinin ana minerali: renksizden yeşile, maviden pembeye uzanan bir değerli taş ailesi ve berilyum cevheri.

Beril

  • Orta Çağ yazarı Arnoldus Saxo (13. yüzyıl), berilin taşıyanı savaşta ve davada düşmanlarına karşı yenilmez kıldığına, zekâyı açıp tembelliği giderdiğine inanıldığını yazar.
  • Konrad von Megenberg'in 14. yüzyılda yazdığı “Doğa Kitabı”nda berilin evli çiftlerin sevgisini yeniden canlandırdığı ileri sürülür.
  • Kristale bakarak gelecekten haber verdiklerini söyleyen falcılar, cilalı beril kürelerini sık sık kaya kristaline yeğlerdi; berilin daha çok “görüntü” gösterdiğine inanırdı.
  • Türkiye'de taş siteleri ve bazı haber siteleri, özellikle mavi-yeşil berilin sakinlik verdiğini, iletişimi güçlendirdiğini ve sözlü sınavdan önce taşınırsa başarıyı artırdığını söyler.
  • Aynı kaynaklar berilin boğaz çakrasıyla uyumlu olduğunu ve tiroid sorunlarına destek olduğunu iddia eder.

Bilim ne diyor? Berilin bu güçlere sahip olduğuna, sınav başarısını artırdığına, bir çakrayla uyumlu olduğuna ya da tiroid sorunlarına iyi geldiğine dair bilimsel bir kanıt yoktur; tiroid şikâyetlerinde hekime başvurmak gerekir. Parlak bir küreye uzun süre bakan kişinin gördüğü “görüntüler” taştan değil, kişinin kendi zihninden kaynaklanan yanılsamalardır.

Mineral

Granat

Tek bir mineral değil, kalabalık bir aile: en çok kırmızısıyla tanınan, zımpara kâğıdından mücevhere kadar her yerde karşımıza çıkan granatlar.

Granat

  • Kan rengini andıran granat gibi kırmızı taşların, taşıyanı yaralanmaya karşı koruduğuna inanılırdı.
  • Orta Çağ'da “karbonkl” adı verilen kırmızı taşların (granat ve yakut) karanlıkta kendi ışığıyla parladığına inanılırdı.
  • Ocak ayının doğum taşı sayılan granatın, o ay doğanlara sadakat ve dostluk getirdiğine inanılır.
  • Türkiye'de taş satıcıları ve bazı haber siteleri granatın enerji verdiğini, stresi ve ağrıyı hafiflettiğini, kalp rahatsızlıklarına ve hormon dengesine iyi geldiğini yazar.
  • Aynı kaynaklar granatın hafızayı güçlendirdiğini, sınavlarda yardımcı olduğunu ve özgüven verdiğini söyler.

Bilim ne diyor? Granat kendi ışığıyla parlamaz, yalnızca üzerine düşen ışığı yansıtır; “karanlıkta parlayan karbonkl” anlatıları efsanedir. Granatın yaralanmaya karşı koruduğuna, sadakat getirdiğine, kalbe, hormonlara ya da hafızaya iyi geldiğine dair hiçbir kanıt yoktur; kalp rahatsızlığı olan biri tedavisini taşa bırakmamalıdır.

Varyete

Oniks

Siyah ve beyaz düz bantlı kalsedon. Türkiye'de “oniks” diye satılan hediyelik eşyaların çoğu ise aslında bantlı kalsittir.

Oniks

  • Orta Çağ'da ve Arap geleneğinde oniksin hüzün, korkulu rüyalar ve kavga getirdiğine inanılırdı; Arapçada taşın adı “hüzün” anlamına da gelirdi.
  • Hindistan'da boyna takılan oniksin aşk tutkusunu yatıştırdığına inanıldığı aktarılır; buna bağlı olarak oniksin sevgilileri ayırdığı da düşünülürdü.
  • Türkiye'de taş satıcıları ve kristal terapi siteleri oniksin ağrıyı ve migreni dindirdiğini, kemik kırıklarının iyileşmesini hızlandırdığını, bağışıklığı güçlendirdiğini, uykuya iyi geldiğini; stresi ve depresyonu azalttığını iddia eder.
  • Aynı siteler oniksin nazara ve kötü enerjiye karşı koruduğunu, özgüven ve sabır verdiğini, ilişkilerde denge sağladığını söyler; yani eski kaynaklardaki uğursuzluk inanışının tersini.

Bilim ne diyor? Oniksin uğursuzluk getirdiğine ya da duyguları etkilediğine dair bir dayanak yoktur; bu inanışın siyah ve beyaz katmanların keskin zıtlığından doğmuş olabileceği düşünülür. Oniks, kuvars ailesinden kimyasal olarak dayanıklı bir taştır; bilinen bir zehirliliği yoktur. Ağrıyı, migreni, bağışıklığı ya da kemik kırığının iyileşmesini etkilediğine dair de bir kanıt yoktur; kırık ve süren ağrılar bir hekim gerektirir.

Varyete

Pembe kuvars

Kuvarsın bulanık pembe çeşidi: rengini gözle görülemeyecek kadar ince liflerden alır.

Pembe kuvars

  • Günümüzde kristal terapi uygulayıcıları pembe kuvarsı “sevgi taşı” olarak tanıtır; sevgiyi çektiğini, kırgınlıkları yatıştırdığını ve kişinin kendini sevmesini kolaylaştırdığını ileri sürer.
  • Pembe kuvarstan yapılmış yüz masajı silindirlerinin ve gua sha taşlarının cildi gençleştirdiği ve kırışıklıkları azalttığı ileri sürülür.
  • Türkiye'de taş satıcıları ve kristal terapi siteleri pembe kuvarsın kalp çakrasını açtığını, kalbe ve kan dolaşımına iyi geldiğini iddia eder.

Bilim ne diyor? Pembe kuvars, rengini mikroskobik lif kapanımlarından alan sıradan bir kuvarstır; duygular ya da ilişkiler üzerinde etkisi olduğunu gösteren bilimsel bir çalışma yoktur. Yüz masajının sağlayabileceği kısa süreli rahatlama da taşın türünden değil, masajın kendisinden gelir. Pembe kuvarsın kalbe, dolaşıma ya da başka bir organa iyi geldiğini gösteren bir çalışma da yoktur; kalp ve damar hastalıklarında tedavi doktora aittir.

Varyete

Akuamarin

Adını deniz suyundan alan, beril ailesinin mavi üyesi: çoğu zaman iri, berrak ve kusursuza yakın kristaller hâlinde bulunur.

Akuamarin

  • MS 3. ya da 4. yüzyıldan kaldığı düşünülen bir Yunan taş kitabında, denizcilerin taktığı muskalardan birindeki deniz yeşili berilin (büyük olasılıkla akuamarin) korkuyu giderdiğine inanıldığı yazılıdır.
  • Günümüzde kristal terapi uygulayıcıları akuamarinin sakinleştirdiğini ve kişinin kendini ifade etmesini kolaylaştırdığını ileri sürer.
  • Türkiye'de kristal terapi siteleri ve bazı haber siteleri, akuamarinin boğaz çakrasıyla uyumlu olduğunu, tiroid sorunlarına ve boğaz ağrısına iyi geldiğini söyler.
  • Aynı kaynaklar akuamarini ilişkilerde sadakat ve güvenin simgesi sayar ve evlilik mutluluğu için nişan ya da yıldönümü hediyesi olarak önerir.

Bilim ne diyor? Bu inanışlar büyük ölçüde taşın deniz suyunu andıran renginden ve adından beslenir; akuamarinin korkuyu ya da kaygıyı azalttığına, boğaz ve tiroid rahatsızlıklarına iyi geldiğine ya da bir çakrayı güçlendirdiğine dair bilimsel bir kanıt yoktur; boğaz ağrısı ya da tiroid şikâyetleri sürüyorsa bir hekime başvurulmalıdır. Sadakat simgesi olması ise taşın değil, hediye geleneğinin gücüdür.

Organik taş

Mercan

Denizin derinliklerinde yaşayan minik hayvanların kırmızı kalker iskeleti: çok yavaş büyüdüğü için korunması gereken organik bir taş.

Mercan

  • Antik Roma'da çocukların boynuna asılan mercan dallarının onları dışarıdan gelen tehlikelere karşı koruduğuna inanılırdı.
  • İtalya'da kırmızı mercanın nazara ve büyüye karşı koruduğuna inanılır; bunun için mercanın işlenmemiş olması ve göze çarpacak biçimde takılması gerektiği düşünülürdü.
  • Orta Çağ ve Rönesans Avrupası'nda kırmızı mercanın, takan kişi hastalandığında ya da hastalanmak üzereyken solduğuna inanılırdı.
  • Türkiye'deki bazı haber ve taş satış siteleri, mercanın kaygıyı yatıştırdığını, aşkı ve iletişimi güçlendirdiğini, yaşam enerjisini harekete geçirdiğini ve kötü enerjiye karşı koruduğunu ileri sürer.

Bilim ne diyor? Mercanın rengi takan kişinin sağlığına göre değişmez; kırmızı ve pembe renkler iskeletteki karotenoit pigmentlerinden gelir. Mercan kalsitten oluştuğu için asitli maddeler ve kozmetiklerle cilasını kaybedebilir; nazardan ya da tehlikelerden koruduğuna, kaygıyı yatıştırdığına ya da aşkı ve enerjiyi artırdığına dair bilimsel bir kanıt yoktur.

Mineraloid

Opal

Su içeren, kristal yapısı olmayan silis: değerli türü, içindeki minik kürelerin ışığı kırması sayesinde gökkuşağı renkleriyle parıldar.

Opal

  • Orta Çağ'da opalın göz hastalıklarına iyi geldiğine ve sahibini görünmez yapabildiğine inanılırdı; bu yüzden opal “hırsızların koruyucusu” diye de anılırdı.
  • Eski Yunanlıların opalın sahibine kehanet yeteneği verdiğine ve onu hastalıklardan koruduğuna inandığı aktarılır.
  • Günümüz kristal terapi kaynakları opalın duyguları güçlendirdiğini ve yaratıcılığı artırdığını ileri sürer.
  • Türkiye'de taş satıcıları ve kristal terapi siteleri opalin göz sağlığına, eklem ağrılarına ve böbrek rahatsızlıklarına iyi geldiğini, bağışıklığı güçlendirdiğini, ağır metalleri ve zehirleri bedenden attığını söyler; taşa halk arasında “panzehir taşı” da denir.
  • Aynı siteler opalin stresi azalttığını, özgüven ve yaratıcılık verdiğini, umut ve sevgi aşıladığını iddia eder.

Bilim ne diyor? Opalın renkleri, içindeki minicik silis kürelerinin ışığı kırınıma uğratmasından gelir; gözleri iyileştirdiğine ya da hastalıklardan koruduğuna dair bir kanıt yoktur. Göz şikâyetlerinde bir göz hekimine başvurulmalıdır. Opalin böbrek ya da eklem rahatsızlıklarına iyi geldiği, bedenden ağır metal ve zehir attığı iddiaları da kanıtsızdır; gerçek bir zehirlenmede taşın hiçbir koruyuculuğu yoktur, hemen bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Bazı opaller suyu emdiği için “taş suyu” yapmak amacıyla suda bekletilmesi taşa da zarar verebilir.

Mineral

Turmalin

Gökkuşağının hemen her rengini, hatta tek kristalde birkaç rengi birden gösterebilen ve ısıtılınca elektriklenen bir değerli taş ailesi.

Turmalin

  • Günümüzde kristal terapi uygulayıcıları siyah turmalinin (şorl) “olumsuz enerjiyi” ve cep telefonu ya da kablosuz ağ gibi cihazlardan yayılan dalgaları emerek koruduğunu ileri sürer.
  • Turmalin tozu katılmış saç kurutma makineleri, taraklar ve bileklikler, “negatif iyon” ve kızılötesi ışın yaydığı ve sağlığa iyi geldiği iddiasıyla satılır.
  • Türkiye'de taş satıcıları ve kristal terapi siteleri turmalinin kan dolaşımını ve bağışıklığı güçlendirdiğini, yorgunluğu ve stresi azalttığını; turmalinli bel ve diz bantları ile bileklikleri satanlar ise bunların kan dolaşımını hızlandırıp ağrıyı azalttığını iddia eder.
  • Kristal terapi siteleri pembe turmalinin (rubellit) kalbi açtığını, sevgi ve şefkati artırdığını ileri sürer.

Bilim ne diyor? Turmalinin ısıtılınca ya da sıkıştırılınca uçlarında elektrik yükü oluşması gerçek bir fiziksel olaydır, ama bu yük çok küçüktür ve kısa sürede kaybolur. Bir taşın telefon dalgalarını “emdiği” ya da sağlığı etkileyecek kadar negatif iyon ürettiği gösterilmemiştir. Turmalinli bantların ağrıyı ya da kan dolaşımını düzelttiği de kanıtlanmamıştır; bazı “negatif iyon” ürünlerinin ise radyoaktif madde içerdiği ölçülmüştür. Süren ağrı ve dolaşım sorunları için hekime başvurulmalıdır.

Organik taş

İnci

İstiridye ve midyelerin içinde katman katman büyüyen, kesilip yontulmadan da ışıldayan organik bir değerli taş.

İnci

  • Geleneksel Çin tıbbında öğütülmüş inci tozu ilaç ve güzellik ürünü olarak kullanılır; cildi güzelleştirdiğine ve zihni yatıştırdığına inanılır.
  • Hindistan'ın geleneksel tıbbı Ayurveda'da inci tozunun sindirimi uyardığı ve ruhsal rahatsızlıklara iyi geldiği ileri sürülür.
  • Bazı halk inanışlarına göre inci gözyaşını simgeler; gelinin düğün gününde inci takmasının evliliğe gözyaşı getireceğine inanılır.
  • Türkiye'de taş satıcıları ve kristal terapi siteleri incinin aya bağlı olduğunu, duygusal dengeyi sağladığını, sinir sistemini güçlendirdiğini, stresi ve kaygıyı azalttığını iddia eder.

Bilim ne diyor? İnci büyük ölçüde kalsiyum karbonattır, yani kimyasal olarak tebeşir ve kireçtaşıyla aynı maddedir; inci tozunun sıradan bir kalsiyum kaynağından farklı bir etkisi olduğu bilimsel olarak gösterilmemiştir. İncinin gözyaşı ya da uğursuzluk getirdiği inancının da hiçbir dayanağı yoktur. Taş satıcılarının incinin sinir sistemini güçlendirdiği ya da stresi azalttığı iddiasını destekleyen bir çalışma yoktur; inci takısının verdiği iyi his, güzel bir nesneyi taşımanın verdiği hoşnutluktan gelir.

Varyete

Zümrüt

Krom ve vanadyumun yeşile boyadığı beril: içi neredeyse her zaman kapanımlarla dolu, dünyanın en ünlü yeşil değerli taşı.

Zümrüt

  • Plinius, zümrüdün yorulan gözü dinlendirdiğini yazmıştır; Roma döneminde taş oymacılarının gözlerini dinlendirmek için tezgâhlarında zümrüt bulundurduğu anlatılır.
  • Orta Çağ'dan 17. yüzyıla kadar Avrupalı ve Arap yazarlar, zümrüdün zehre karşı panzehir olduğuna, sara (epilepsi) ve dizanteriyi iyileştirdiğine inanırdı.
  • Zümrüdün geleceği gösterdiğine ve yalanı ortaya çıkardığına inanılırdı; yakınında zümrüt bulunan bir büyücünün büyüsünün işlemeyeceği düşünülürdü.
  • Türkiye'de taş satıcıları ve kristal terapi siteleri, zümrüdün “kalp çakrasını” açtığını, sevgiyi ve sadakati güçlendirdiğini, kalbe ve sinir sistemine iyi geldiğini iddia eder.
  • Aynı kaynaklar zümrüdün bolluk ve bereket getirdiğini, Mayıs ayında doğanlara şans verdiğini söyler; zümrüt gerçekten Mayıs'ın modern doğum taşı olarak kabul edilir.

Bilim ne diyor? Yeşil bir şeye bakmak gözü dinlendirebilir, ama bu zümrüde özgü bir etki değildir; zümrüdün zehirlenmeyi, epilepsiyi, kalp ve sinir hastalıklarını ya da göz hastalıklarını iyileştirdiğine dair hiçbir kanıt yoktur. “Çakra” ve “bolluk getirme” iddiaları ise ölçülemez; bunlar, yeşil rengin ve zümrüdün değerinin sevgi ve bereketle eşleştirilmesinden doğan bir gelenektir. Eski reçetelerdeki gibi öğütülmüş zümrüt yutmak, sert ve keskin kırıntıları nedeniyle zararlı olabilir.

Mineral

Elmas

Saf karbondan oluşan, bilinen en sert doğal mineral: yerin yaklaşık 150–200 km derininde oluşup volkanik patlamalarla yüzeye taşınır.

Elmas

  • Orta Çağ Avrupası'nda elmasın, sertliği yüzünden taşıyana güç, cesaret ve zafer kazandırdığına inanılırdı; 11. yüzyılda Marbodus, altına takılıp sol kolda taşınan elmasın gece hayaletlerini uzaklaştırdığını yazmıştır.
  • Elmasın karı koca arasındaki sevgiyi artıran bir “barışma taşı” olduğuna da inanılırdı.
  • Eski Hint taş kitaplarında elmasın, rengine göre sahibine güç, dost, zenginlik ve şans getirdiğine inanılırdı.

Bilim ne diyor? Elmas, kimyasal olarak çok kararlı saf karbondan oluşan bir mineraldir; taşıyana cesaret, şans ya da güç verdiğine dair bilimsel bir kanıt yoktur. Kunz'un da belirttiği gibi bu inanışların çoğu, taşın olağanüstü sertliğinden ve berraklığından türetilmiştir.