# Yule mermeri

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/yule-mermeri/
- İngilizcesi: Yule Marble
- Tür: Kayaç
- Sınıflandırma: Kayaçlar › Metamorfik kayaçlar › Yapraklanmasız
- Sertlik (Mohs): 3
- Özgül ağırlık: 2,7 g/cm³
- Renkler: saf beyaz, ışıltılı beyaz, gri bulutlu beyaz, altın sarısı damarlı beyaz
- Bileşim: Yüzde 99,5'i kalsit olan çok saf bir mermer. Kalan yaklaşık yüzde 0,5'lik kısım kuvars (en bol, gri), muskovit mika (ince altın renkli çizgiler), feldispat ve pirit kapanımlarıdır; az miktarda titanit, apatit, rutil, zirkon ve sfalerit de bulunur.
- Doku: İnce taneli: kalsit tanelerinin çoğu 0,1–0,6 mm boyundadır ve santimetrekareye 2.000–3.000 tane düşer. Tanelerin kenarları girintili çıkıntılıdır ve yapboz parçaları gibi birbirine kenetlenir; bu da taşa pürüzsüz, tek düze ve ışıltılı bir yüzey verir. Granitle temas ettiği yerde taneler 10–20 mm'ye kadar irileşir.
- Değer merdiveni: 4/9 basamak, Kaliteli blok taş ve cevher

Lincoln Anıtı'nın beyaz taşı: Colorado dağlarında, 2.800 metre yükseklikte, yeraltından çıkarılan çok saf bir mermer.

Yule mermeri, ABD'nin Colorado eyaletinde, Marble kasabasının güneydoğusundaki Yule Creek Vadisi'nde bulunan beyaz bir mermerdir. Yüzde 99,5'i kalsittir; ince ve sıkı taneleri ona pürüzsüz, tek düze ve ışıltılı bir yüzey verir. Washington'daki Lincoln Anıtı'nın dış cephesi ve Arlington Ulusal Mezarlığı'ndaki Meçhul Asker Mezarı bu taştan yapılmıştır. 2004'ten beri Colorado'nun resmî eyalet taşıdır.

## Nasıl oluşur?

Yule mermerinin kökeni, Karbonifer döneminin başında (Missisipiyen, yaklaşık 350–324 milyon yıl önce) sığ bir denizde biriken **Leadville kireçtaşı**dır. Bu kireçtaşı Colorado'da yüzlerce kilometrekarelik bir alana yayılır, ama mermere yalnızca Yule Creek Vadisi'nde dönüşmüştür.

Dönüşüm, Eosen'in sonu ile Oligosen arasında (yaklaşık 34–28 milyon yıl önce) gerçekleşti. Yakındaki Treasure Mountain kubbesine sokulan sıcak granitik magma, kireçtaşını ısıttı ve yeniden kristalleştirdi. Buna **kontak metamorfizması** denir: kayaç, geniş bir dağ oluşumu sırasında değil, tek bir magma kütlesinin çevresinde dönüşür. Vermont ve Georgia mermerleri ise bölgesel metamorfizmayla oluşmuştur; Yule'yi diğer ABD mermerlerinden ayıran budur. Kubbenin yükselmesi, mermer katmanını dağın içine doğru 35–50 derece eğimle yatırdı.

## Ne işe yarar?

- **Anıtlar:** Mimar Henry Bacon, en pahalı seçenek olmasına karşın Washington'daki Lincoln Anıtı'nın bütün dış cephesinin Yule mermeriyle kaplanmasını sağladı. Arlington Ulusal Mezarlığı'ndaki Meçhul Asker Mezarı da bu taştandır.
- **Kamu yapıları:** İlk büyük kullanımı 1895'te Denver'daki Colorado Eyalet Meclisi binasıdır. 1907–1941 arasında çıkarılan Yule mermeri, Seattle'dan Los Angeles'a ve New York'taki Equitable Building gökdelenine kadar bankalarda, kütüphanelerde, okullarda ve devlet binalarında kullanıldı.
- **Bugün:** 1941'de kapanan ocak 1990'da yeniden açıldı; mermer artık uluslararası pazara da gönderiliyor.

## Tarihçe

Mermeri ilk kez 1873 baharında jeolog Sylvester Richardson buldu; ertesi yıl maden arayıcısı George Yule yeniden keşfetti ve taş onun adını aldı. 1905'te gelen Colorado-Yule Marble Company bugünkü ocağı açtı, kasabaya dünyanın en büyüklerinden bir mermer işleme atölyesi kurdu ve blokları demiryoluyla gönderdi. Şirket 1917'de iflas etti; ocak bundan sonra da birkaç kez kapanıp açıldı. Bu iniş çıkışlar, tek bir sektöre bağlı kasabaların yaşadığı ekonomik dalgalanmaların örneği sayılır.

## Nasıl tanınır?

- Çok beyaz ve tek düzedir; cilalanınca hafifçe ışık geçiren, ışıltılı bir yüzey kazanır.
- Bazı türlerinde ince altın sarısı damarlar (demir ya da mangan kaynaklı) ve gri bulutlar (kuvars kapanımları) görülür.
- Kalsitten oluştuğu için çelik bıçakla çizilir ve seyreltik asitle köpürür.

## Değerini ne belirler?

Değerini çok yüksek saflığı, ince ve sıkı tanelerinin verdiği ışıltılı, tek düze görünüş ve büyük, çatlaksız blok çıkarılabilmesi belirler. Öte yandan yüksek dağda, yeraltında ve karlı bir ortamda çalışmak çıkarmayı çok pahalı kılar; Yule, Lincoln Anıtı için seçildiğinde en pahalı seçenekti. Tarihî yapıların onarımında aynı ocaktan gelen taş bulunabilmesi ayrıca önem taşır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Yule mermeri adını Noel'den (İngilizce “Yule”) alır. Doğrusu: Ad, mermeri 1874'te yeniden bulan maden arayıcısı George Yule'den gelir. Taşı ilk kez 1873'te jeolog Sylvester Richardson bulmuştu.
- Yanlış: Meçhul Asker Mezarı'nın çatlayan mermer bloğu yenisiyle değiştirildi. Doğrusu: Mezar 1932'de tamamlandıktan kısa süre sonra ana blokta çatlaklar oluştu ve blokun değiştirilmesi tartışıldı. ABD Senatosu 2007'de değiştirilmesini yasakladı; çatlaklar 2010'da ve yeniden 2011'de onarıldı.

## Merak edilenler

**Yule mermeri neden pahalıdır?**

Ocak, Colorado'nun dağlarında yaklaşık 2.800 metre yükseklikte ve yeraltındadır. Dik yamaçlar, derin kar ve çamur akıntıları çalışmayı yılın belli dönemleriyle sınırlar; blokları dağdan indirmek de zordur. Teknoloji bu maliyeti azaltmış ama ortadan kaldıramamıştır.

## Bunu biliyor muydun?

- Mermer ocaklarının çoğu açık ocaktır; Yule mermeri ise deniz seviyesinden yaklaşık 2.800 metre yükseklikte, dağın içinden çıkarılır.
- 1931'de Meçhul Asker Mezarı için kesilen yaklaşık 56 tonluk blok, o güne kadar çıkarılmış en büyük tek parça mermerdi.
- Yule mermeri 9 Mart 2004'te Colorado'nun resmî eyalet taşı oldu. Bunu, Lakewood'daki bir kız izci grubunun eyalet meclisine yaptığı başvuru sağladı.

## Nerede bulunur?

- Yule ocağı, Yule Creek Vadisi, Marble yakını, Colorado, ABD (Tip lokalite): Yule mermerinin bilinen tek yatağı. Ocak, deniz seviyesinden yaklaşık 2.800 m yükseklikte ve yeraltındadır; 1905'te açılan bu ocak bugün de işletilmektedir.
- Marble kasabası, Crystal River Vadisi, Colorado, ABD (Tarihî kaynak): Ocaktan indirilen blokların işlendiği dev atölyenin kurulduğu kasaba. 1906–1941 arasında mermer buradan demiryoluyla ülkenin dört bir yanına gönderildi.

## Kaynaklar

- [Yule Marble](https://en.wikipedia.org/wiki/Yule_Marble), Wikipedia
- [Marble, Colorado](https://en.wikipedia.org/wiki/Marble,_Colorado), Wikipedia
- [Calcite](https://en.wikipedia.org/wiki/Calcite), Wikipedia


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/yule-mermeri/ · Lisans: CC BY-SA 4.0