# Verona kırmızı mermeri

- Sayfa: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/verona-kirmizi-mermeri/
- İngilizcesi: Red Verona marble
- Tür: Kayaç
- Sınıflandırma: Kayaçlar › Tortul kayaçlar › Kimyasal ve biyokimyasal
- Sertlik (Mohs): 3
- Özgül ağırlık: 2,69 g/cm³
- Renkler: koyu kırmızı, kiremit kırmızısı, turuncumsu kırmızı, açık pembe, beyazımsı
- Bileşim: Çok ince taneli (mikritik) kireçtaşı; büyük bölümü kalsiyum karbonattır. Kırmızı rengi demir oksit (hematit) verir. İçinde amonit iç kalıpları ve belemnit (soyu tükenmiş, mürekkep balığı akrabası canlılar) iskelet parçaları bulunur.
- Doku: Yumrulu (nodüler): daha koyu kırmızı bir hamur içinde açık renkli, yuvarlak yumrular görülür. Yumruların arasından kille kaplı, ince ve dalgalı çözünme dikişleri (stilolitler) geçer.
- Değer merdiveni: 4/9 basamak, Kaliteli blok taş ve cevher

Verona Arenası'nın pembe-kırmızı taşı: içinde amonit fosilleri saklayan, 2.000 yılı aşkın süredir çıkarılan yumrulu bir Jura kireçtaşı.

Verona kırmızı mermeri (İtalyanca “Rosso Verona”), Kuzey İtalya'daki Verona kenti yakınlarından çıkarılan, açık pembeden koyu kırmızıya kadar değişen tonlarda, yumrulu bir süs taşıdır. İçinde sık sık sarmal amonit fosilleri görülür. Ticarette “mermer” denmesine karşın bilimsel olarak mermer değil, Jura döneminde açık denizde birikmiş bir kireçtaşıdır. Romalılar Verona Arenası'nı bu taşla yapmış, Orta Çağ'da Venedik'ten Parma'ya pek çok yapı onunla süslenmiştir.

## Nasıl oluşur?

Bundan yaklaşık 150 milyon yıl önce, Jura döneminde, bugünkü Kuzey İtalya sıcak bir denizin altındaydı. Verona'nın kuzeyinde **Trento Platosu** denen, denizin içinde kalmış yüksek bir düzlük vardı. Bu düzlüğün üzerine, açık denizde yaşayan canlıların kalıntılarıyla birlikte çok ince taneli kireç çamuru yavaş yavaş birikti. Ölen **amonitlerin** (sarmal kabuklu, soyu tükenmiş deniz canlıları) ve **belemnitlerin** kalıntıları da bu çamurun içine gömüldü. Bilim insanları bu kayaç birimine Orta–Geç Jura yaşlı **Rosso Ammonitico Veronese** (Verona kırmızı amonitlisi) formasyonu der.

Taşa kırmızı rengini, içindeki demir oksit (**hematit**) verir. Taşın içinde, daha koyu bir hamurla çevrili açık renkli, yuvarlak **yumrular** bulunur. Üstteki katmanların ağırlığı altında taşın bazı kısımları çözünüp dar dikişler boyunca eridi; geride kille kaplı, dalgalı çizgiler, yani **stilolitler** kaldı. Taş hiçbir zaman mermer olacak kadar ısınıp başkalaşmadı; bu yüzden fosilleri bugün de açıkça görülür.

## Ne işe yarar?

- **Roma yapıları:** Verona Arenası'nın dış cephesi ve ayakları, Valpolicella'dan getirilen kırmızı amonitli kireçtaşından yapılmıştır; taşın pembe ve beyaz türlerinin birlikte kullanılması yapıya iki renkli bir görünüm verir. Romalılar blokları yakındaki Adige Nehri yoluyla başka kentlere de taşırdı.
- **Orta Çağ ve Rönesans:** Parma Vaftizhanesi'nin (1196'da başlandı) dış yüzü pembe Verona mermeriyle kaplıdır. Venedik'teki Doçlar Sarayı ve San Marco Bazilikası, Bologna, Parma ve Cremona katedralleri de bu taşı kullanan yapılar arasında anılır. Bergamo'daki Santa Maria Maggiore Kilisesi'nin kapısında sütun taşıyan aslanlar da Verona kırmızısındandır.
- **Heykel ve süsleme:** Sütun, anıt, heykel ve renkli taş döşemelerde kullanılır.
- **Bugün:** Cilalı, honlanmış ya da eskitilmiş yüzeylerle döşeme, cephe kaplaması, kaldırım ve peyzaj işlerinde kullanılır. 2020'de “Küresel Miras Taşı” adaylığı için önerilmiştir.

## Nerede bulunur?

Taş bugün başlıca Verona'nın yaklaşık 20 km kuzeyindeki **Valpolicella** vadisinde, **Sant'Ambrogio di Valpolicella** ile Monte köyü arasındaki ocaklardan, Pastello Dağı'nın yamaçlarında çıkarılır. Valpolicella ile Garda Gölü arasındaki yörede yerli ve ithal taşları işleyen yüzlerce firma vardır.

Oxford Üniversitesi Doğa Tarihi Müzesi'ndeki Corsi koleksiyonu, Verona yöresinin farklı köşelerinden gelen kırmızı amonitli kireçtaşı örneklerini barındırır: Pantena Vadisi'ndeki Lugo ve Rosaro'dan, Garda Gölü kıyısındaki Castelletto di Brenzone'den gelen örnekler bunlardandır. Daha doğuda, Vicenza'daki Asiago Platosu'nda da aynı kayaç biriminin koyu renkli bir türü “Rosso Asiago” adıyla çıkarılır.

## Nasıl tanınır?

- Daha koyu kırmızı bir hamur içinde açık pembe ya da beyazımsı, yuvarlak yumrular görülür; taş bu yüzden benekli ve topaklı görünür.
- Yumruların arasından ince, dalgalı, koyu renkli dikiş benzeri çizgiler (stilolitler) geçer.
- Kesilmiş yüzeylerde sarmal amonit kesitleri ya da mermi biçimli belemnit parçaları seçilebilir.
- Kalsiyum karbonattan oluştuğu için seyreltik asitle köpürür ve çelik bıçakla çizilebilir.

## Sahteler ve taklitler

- Vicenza'daki Asiago Platosu'ndan çıkan “Rosso Asiago” aynı Jura kırmızı amonitli kireçtaşının çok koyu renkli bir türüdür ve Verona kırmızısıyla karıştırılabilir.
- Verona yakınlarında, daha genç (Kretase) yaşlı “Scaglia Rossa” kireçtaşından çıkarılan kırmızı taşlar da zaman zaman aynı adla anılır; bunlar ayrı bir kayaç birimidir.

## Değerini ne belirler?

Bir yapı ve süs taşı olarak değerini rengin canlılığı ve eşitliği, yumruların ve fosillerin görünümü, ocaktan büyük ve çatlaksız blok çıkarılabilmesi, iyi cila alması ve dış mekânda dayanıklılığı belirler. Koyu kırmızı ve belirgin amonitli türler daha çok aranır. Roma'dan bu yana süren kullanımı ve tarihî yapılardaki yeri taşa ayrıca ün kazandırır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Verona kırmızı mermeri gerçek bir mermerdir. Doğrusu: Ticarette “mermer” denmesine karşın bu taş ısı ve basınçla başkalaşmış bir kayaç değil, Jura döneminde deniz tabanında birikmiş yumrulu bir kireçtaşıdır. Cilalandığında mermer gibi parladığı için bu ad yerleşmiştir.
- Yanlış: Kırmızı, yumrulu görünen bu taş bir breştir. Doğrusu: 19. yüzyılın ünlü taş koleksiyoncusu Faustino Corsi bir örneği “Milano breşi” diye etiketlemişti. Oxford'daki incelemeye göre örnek tipik bir Verona kırmızısıdır; ne breştir ne de Milano'dan gelir. Yumrular kırık taş parçaları değil, kireçtaşının kendi içinde oluşmuş topaklardır.

## Bunu biliyor muydun?

- Verona'nın tarihî merkezindeki kaldırımların çoğu bu taştandır; dikkatli bakan biri yürürken ayaklarının altında amonit fosilleri görebilir.
- Eski ocaklarda taş, yukarıdan aşağıya doğru ilerleyen tüneller açılarak çıkarılırdı; tavanı taşımak için yerinde dev sütunlar bırakılırdı. Bugün güvenlik nedeniyle açık ocaklar kullanılır.
- Dünyanın en önemli doğal taş fuarlarından biri olan Marmomacc her yıl Verona'da düzenlenir.

## Nerede bulunur?

- Sant'Ambrogio di Valpolicella, Verona, İtalya (Tip lokalite): Taşın bugün de çıkarıldığı başlıca yöre; ocaklar Verona'nın yaklaşık 20 km kuzeyinde, Sant'Ambrogio ve Monte köyleri arasındadır. Roma döneminden beri işletilir.
- Pastello Dağı, Verona, İtalya (Önemli yatak): Valpolicella ile Adige vadisi arasındaki bu dağın yamaçları, kırmızı amonitli kireçtaşının çıkarıldığı yerler arasında anılır.
- Grezzana (Lugo ve Rosaro), Pantena Vadisi, Verona, İtalya (Tarihî kaynak): Corsi koleksiyonundaki “Lugo kırmızı mermeri” ve “Rosaro kırmızısı” örneklerinin kaynağı; Lugo'da yöre halkı için önemli bir mermer işleme geleneği vardı.
- Castelletto di Brenzone, Garda Gölü, Verona, İtalya (Bilinen bulunuş yeri): Garda Gölü'nün doğu kıyısı; buradan gelen örnek bol amonit içeren, kabuklu bir türdür.
- Asiago Platosu, Vicenza, İtalya (Bilinen bulunuş yeri): Aynı Jura kırmızı amonitli kireçtaşının çok koyu renkli türü “Rosso Asiago” adıyla bu platodan çıkarılır.

## Kaynaklar

- [Red Verona marble](https://en.wikipedia.org/wiki/Red_Verona_marble), Wikipedia
- [Rosso Verona marble (Italy): proposed as a candidate for “Global Heritage Stone Resource” (P. Primavori), EGU General Assembly 2020, EGU2020-2873](https://meetingorganizer.copernicus.org/EGU2020/EGU2020-2873.html), Copernicus Meetings, 2020
- [Corsi Collection of Decorative Stones, no. 497: Rosso Verona](https://www.oum.ox.ac.uk/corsi/stones/view/497), Oxford University Museum of Natural History
- [Corsi Collection of Decorative Stones, no. 70: Marmo rosso di Lugo](https://www.oum.ox.ac.uk/corsi/stones/view/70), Oxford University Museum of Natural History
- [Corsi Collection of Decorative Stones, no. 444: Rosso di Rosaro](https://www.oum.ox.ac.uk/corsi/stones/view/444), Oxford University Museum of Natural History
- [Corsi Collection of Decorative Stones, no. 445: Broccatello di Torbe](https://www.oum.ox.ac.uk/corsi/stones/view/445), Oxford University Museum of Natural History
- [Corsi Collection of Decorative Stones, no. 274: Rosso di Castelletto di Brenzone](https://www.oum.ox.ac.uk/corsi/stones/view/274), Oxford University Museum of Natural History
- [Corsi Collection of Decorative Stones, no. 463: Broccatello di Olorgie](https://www.oum.ox.ac.uk/corsi/stones/view/463), Oxford University Museum of Natural History
- [Marble Rosso Verona](https://www.stone-ideas.com/117483/marble-rosso-verona/), Stone-Ideas.com
- [Verona Marble](https://www.veronissima.com/sito_inglese/html/info-verona-business-guide-marble.html), Veronissima
- [Architectural stone from quarry to installation (Cave Bonaldi, Rosso Verona)](https://stoneworld.com/articles/87695-architectural-stone-from-quarry-to-installation), Stone World
- [Rosso Verona marble: technical data](https://materialsassemble.com/materials-library/marble-stones/marble/rosso-verona-marble/), Materials Assemble
- [Verona Arena](https://en.wikipedia.org/wiki/Verona_Arena), Wikipedia
- [Baptistery of Parma](https://en.wikipedia.org/wiki/Baptistery_of_Parma), Wikipedia
- [Limestone](https://geology.com/rocks/limestone.shtml), Geology.com
- [Sant'Ambrogio di Valpolicella](https://en.wikipedia.org/wiki/Sant%27Ambrogio_di_Valpolicella), Wikipedia
- [Monte Pastello](https://it.wikipedia.org/wiki/Monte_Pastello), Wikipedia (Italian)
- [Grezzana](https://en.wikipedia.org/wiki/Grezzana), Wikipedia
- [Brenzone sul Garda](https://en.wikipedia.org/wiki/Brenzone_sul_Garda), Wikipedia
- [Asiago, Veneto](https://en.wikipedia.org/wiki/Asiago,_Veneto), Wikipedia


Kaynak: https://taslar.bumba.tr/tr/taslar/verona-kirmizi-mermeri/ · Lisans: CC BY-SA 4.0